Προσωδία: Η νέα performance της Nicoline van Harskamp στην Πειραιώς 260

Το Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου 2026 υποδέχεται την Nicoline van Harskamp και την ιδιαίτερη performance της, με τίτλο Προσωδία, στις 14 και 15 Ιουνίου στην Πειραιώς 260. Ερμηνεύουν οι Αγγελική Παπούλια, Σοφία Κόκκαλη, Lidewij Mahler.

Μια ‘συνθετική’ ηθοποιός με το όνομα Προσωδία, δύο ένσαρκες ηθοποιοί, ένας θεατρικός σκηνοθέτης και ένας παραδοσιακός μουσικός προετοιμάζουν τη μεταφορά μιας παλαιάς επικής ιστορίας – του Epic of Siri, ενός έπους που εξυμνεί τα κατορθώματα μιας γυναίκας και τραγουδιέται ακόμα και σήμερα στη Νότια Ινδία, συναγωνιζόμενο την Ιλιάδα σε έκταση και παλαιότητα.

Ενώ προσπαθούν να συγχρονιστούν και να τραγουδήσουν μαζί, οι χαρακτήρες – ανθρώπινοι και μη– στοχάζονται πάνω στις τεχνολογίες που υποστηρίζουν τις επιμέρους δεξιότητές τους, δηλαδή τις τρεις γενιές ερμηνευτικής, τεχνητής γλώσσας: την ‘αδόμενη αφήγηση’, την ‘υποκριτική’ και τη ‘συνθετική ομιλία’. Η αδυναμία της Προσωδίας να κλάψει γεννά τεχνικές και καλλιτεχνικές δυσκολίες, καθώς πολλά έπη τυπικά τελειώνουν με δάκρυα. Ο θίασος τελικά εντοπίζει τη λύση σε ένα από τα παλαιότερα χαρακτηριστικά της.

Angeliki Papoulia and Sofia Kokkali©Pinelopi Gerasimou

Στην περφόρμανς Προσωδία, τα αρχέγονα μοτίβα λόγου αναδύονται στη ‘συνθετική’ ομιλία που παράγεται σήμερα μέσω τεχνητής νοημοσύνης, αντανακλώντας τον ρυθμικό και μορφολογικό παλμό της ανθρώπινης αφήγησης, όπως αυτός εμφανίζεται στην αρχαία επική ποίηση αλλά και στο σύγχρονο περιεχόμενο που παράγουν οι διαμορφωτές γνώμης (influencers). Ταυτόχρονα, αποδομεί πολλούς από τους μύθους γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη, όπως αυτοί διαδίδονται από τους κερδοσκοπικούς φορείς που την αναπτύσσουν.

Για τις ανάγκες του έργου, η εικαστική καλλιτέχνις Νικολίν βαν Χάρσκαμπ ανέπτυξε ένα ψηφιακό εργαλείο, όπου οι ατάκες ενός χαρακτήρα –μια ακολουθία από παρεμβάσεις σε έναν διάλογο– συνδέονται με ένα σύστημα που μετατρέπει το κειμενικό υλικό σε ομιλία. Με την ενεργοποίηση ενός ασύρματου κουμπιού, μια ηθοποιός δίνει εντολή σε έναν υπολογιστή εκτός σκηνής, ξεκινώντας έτσι τη ζωντανή παραγωγή μιας ατάκας από τον συνθετικό της συνομιλητή.

Όπως και σε έναν ανθρώπινο ερμηνευτή, οι προσωδιακές ποιότητες της φράσης (όπως η ένταση, ο τόνος, ο επιτονισμός και η ταχύτητα) είναι μεταβλητές και απρόβλεπτες, ωστόσο το περιεχόμενο κάθε ατάκας είναι προκαθορισμένο. Κατά τη χρήση αυτού του μηχανισμού ζωντανά, η ηθοποιός μπορεί να καθορίζει την εκφορά του μη-ανθρώπινου ομολόγου της ενώ αποδίδει τις δικές της ατάκες. Πρόκειται ουσιαστικά για έναν ιδιότυπο μονόλογο που εκτυλίσσεται ως διάλογος, απαιτώντας όμως ακρίβεια στον χρονισμό και υψηλό βαθμό αυτοκαθοδήγησης.

Με την πρόσφατη εξέλιξη των τεχνολογιών τεχνητής νοημοσύνης, ο σκηνικός μηχανισμός έχει αναβαθμιστεί ώστε να παρέχει τη δυνατότητα μετατροπής ομιλίας απευθείας σε ομιλία.

Nicoline van Harskamp

Με αυτόν τον τρόπο, η Προσωδία μπορεί να προσαρμόζει την προσωδιακή της εκφορά σύμφωνα με την προσωδία που ανιχνεύει στις φωνές των ανθρώπων επί σκηνής. Η Προσωδία χρησιμοποιεί την τεχνολογία της τεχνητής νοημοσύνης χωρίς να την αισθητικοποιεί ή να την αντιμετωπίζει σαν κάτι μυστικιστικό. Αντίθετα, την ξεδιπλώνει προκειμένου ν’ ανιχνεύσει μοτίβα ανθρώπινου λόγου από ένα μακρινό παρελθόν.