Καλοκαίρι στην Άνδρο: Ο Εγγονόπουλος στην πατρίδα του ελληνικού υπερρεαλισμού…

Στην πατρίδα του φίλου και ομοτέχνου του Ανδρέα Εμπειρίκου επιστρέφει φέτος το καλοκαίρι ο Νίκος Εγγονόπουλος, καθώς το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης του Ιδρύματος Ελίζας και Βασίλη Γουλανδρή διοργανώνει και φιλοξενεί μια μεγάλη αναδρομική έκθεση αφιερωμένη στη ζωγραφική, αλλά και σε άλλες πτυχές της δημιουργικής του πορείας, αναδεικνύοντας, με αυτόν τον τρόπο, την Άνδρο σε… πατρίδα του ελληνικού υπερρεαλισμού.

30.05.2017

Ο ίδιος αισθανόταν άβολα με αυτές τις ταξινομήσεις: «Δεν προσεχώρησα ποτέ στον υπερρεαλισμό, τον υπερρεαλισμό τον είχα μέσα μου», έλεγε. Όπως τόνισε, μάλιστα, παρουσιάζοντας το φετινό εκθεσιακό πρόγραμμα του μουσείου η ιστορικός τέχνης Μαρία Κουτσομάλλη, «ο Εγγονόπουλος ήταν κίνημα από μόνος του, δεν ανήκε σε κινήματα».

Άλλωστε, για τον Εγγονόπουλο η ζωγραφική δεν ήταν μια αυθόρμητη δημιουργία, όπως για πολλούς από τους σουρεαλιστές ζωγράφους. Έχοντας κρατήσει από τον δάσκαλό του Φώτη Κόντογλου την αυστηρή προετοιμασία που απαιτεί η αγιογραφία, διαμόρφωσε ένα διακριτό ύφος, εύκολα αναγνωρίσιμο από την αρχιτεκτονημένη σύνθεση, τις σταθερές ανθρώπινες μορφές, τα αντικείμενα-σύμβολα που επανέρχονται σε πολλά από τα έργα του.

anadromiki ekthesi nikos eggonopoulos andros 2017 6

Μέσα από αυτή τη δημιουργική διαδικασία, ο καλλιτέχνης κατάκτησε τη δική του γλώσσα, την οποία μπορούσε να εξελίσσει σταδιακά, μέσα στον χρόνο, χωρίς μείζονες ανατροπές –κάτι που του κόστισε την αρνητική υποδοχή του από την κριτική, αλλά και τη δυσκολία του φιλότεχνου κοινού να προσεγγίσει το έργο του. Κι όμως ο ίδιος, παρά τη φήμη του ιδιόρρυθμου και μοναχικού, έλεγε πως ζωγραφίζει «για τον άνθρωπο» και πως το έργο του είναι «μια σιγοψιθυριστική εξομολόγηση προς ανθρώπους ευγενικούς»…

Στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης θα εκτεθούν 110 έργα που καλύπτουν ολόκληρη τη δημιουργική του πορεία στη ζωγραφική, από το 1938 μέχρι το 1984, σε μια αναδρομική έκθεση η οποία δίνει τη δυνατότητα στο κοινό να έρθει σε επαφή με το 10% του συνόλου του έργου του, που, σύμφωνα με την επίσημη καταλογογράφηση, ανέρχεται σε 1.100 έργα.

anadromiki ekthesi nikos eggonopoulos andros 2017 5

Η έκθεση θα είναι κατανεμημένη στις παρακάτω επτά ξεχωριστές ενότητες:

Βυζαντινές επιρροές: Πλάι στους δασκάλους του, τον Κόντογλου και τον Παρθένη, ο Εγγονόπουλος διδάχτηκε τόσο την ανατολική όσο και τη δυτική θρησκευτική ζωγραφική, φιλοτέχνησε εικόνες και αγιογράφησε ναούς, ενώ, παράλληλα, άντλησε από τη βυζαντινή τεχνοτροπία στοιχεία και τεχνικές που χρησιμοποίησε σε «κοσμικά» έργα του.

Ήρωες και πρότυπα: Μορφές της αρχαίας ελληνική ιστορίας, της ύστερης βυζαντινής, αλλά και μορφές διανοουμένων και συγγραφέων άσκησαν μεγάλη επίδραση πάνω του και εμφανίζονται συχνά ως «πρωταγωνιστές» στα έργα του.

Γυναίκα: Στο επίκεντρο της δημιουργίας του βρίσκονται αισθησιακές γυναίκες που αναδεικνύονται σε σύμβολα, όπως η Μούσα, που εμφανίζεται, μεταξύ άλλων, στο πρώτο (Ποιητής και Μούσα, 1938) και στο τελευταίο (Μεσογειακή Μούσα, 1984) ζωγραφικό έργο που δημιούργησε.

Μυθολογία: Οι μυθικές μορφές στον Εγγονόπουλο δεν έχουν την ψυχαναλυτική διάσταση που είχαν για τους σουρεαλιστές, αλλά αποτελούν έκφραση της αντίληψής του για την ελληνικότητα. Ο Ορφέας, ο Ερμής, ο Λέανδρος και η Ηρώ αποτελούν αγαπημένες και επαναλαμβανόμενες φιγούρες, που ο δημιουργός συχνά αντιμετωπίζει με ειρωνεία και χιούμορ.

anadromiki ekthesi nikos eggonopoulos andros 2017 2

Ζευγάρια: Σχεδόν μόνιμοι πρωταγωνιστές στους πίνακές του ένας άνδρας και μια γυναίκα, σχεδόν πάντα όρθιοι, αισθησιακά ζευγάρια, επώνυμα ή συμβολικά, που αποπνέουν έναν διάχυτο ερωτισμό, χωρίς όμως ποτέ να έρχονται σε σωματική επαφή.

Αρχιτεκτονική: Η εργασία του, αρχικά, στην Τοπογραφική Υπηρεσία του υπουργείου Δημοσίων Έργων, ως σχεδιαστή, τον φέρνει σε επαφή με τον Πικιώνη, ο οποίος χαρακτήρισε «ψυχογραφίες σπιτιών» την αρχιτεκτονική ζωγραφική με τέμπερα που παρουσίασε το 1972. Αλλά και αλλού στο έργο του αποτυπώνει συχνά οικήματα, είτε στο φόντο είτε στο προσκήνιο, κάνοντας πολλούς να αναγνωρίζουν σε αυτά ομοιότητες με τα έργα του Τζιόρτζιο ντε Κίρικο. Στην ίδια ενότητα παρουσιάζονται και σχέδια σκηνικών που φιλοτέχνησε για 13 παραστάσεις θεάτρου και χορού, από το 1938 έως το 1965.

Ενδυματολόγος: Μαζί με τα σκηνικά, ο Εγγονόπουλος φιλοτεχνούσε και τα κοστούμια, στα οποία είναι αφιερωμένη η τελευταία ενότητα της έκθεσης, φιλοξενώντας δύο αυθεντικά κοστούμια, αλλά και τα σχέδια ενδυμάτων που έφτιαξε για τις παραστάσεις αρχαίου δράματος Ίων και Προμηθέας δεσμώτης, το 1959, από τον «Θυμελικό Θίασο» του Λίνου Καρζή.