Ανωτέρα Βία

Μία οικογένεια Σουηδών πηγαίνει στις γαλλικές Άλπεις για σκι. Ο ήλιος λάμπει και οι πλαγιές είναι πανέμορφες. Κατά τη διάρκεια ενός γεύματος σε ένα εστιατόριο που κρέμεται από μία πλαγιά, μια χιονοστιβάδα φέρνει τα πάνω κάτω. Τα φαγητά πετάγονται προς όλες τις κατευθύνσεις και η Ebba ζητάει τη βοήθεια του Tomas, καθώς προσπαθεί να προστατεύσει τα παιδιά τους. Ο Tomas όμως τρέχει για να σωθεί, ενδιαφερόμενος να σώσει το κινητό του, αλλά όχι και τα παιδιά του. Η καταστροφή τελικά δεν επήλθε και μετά την αναστάτωση επικρατεί αμηχανία. Όμως, η οικογενειακή ισορροπία έχει διαταραχθεί πλήρως. Η αναπάντεχη αντίδραση του Tomas προκαλεί την επαναξιολόγηση των ρόλων και του οικογενειακού κατεστημένου. Ο γάμος της Ebba και του Tomas κρέμεται από μια κλωστή, καθώς ο Tomas προσπαθεί να επανακτήσει τον ρόλο του αρχηγού της οικογένειας.

Έμπνευση για τη δημιουργία αυτής της ταινίας αποτέλεσε μία έρευνα που κατέδειξε πως το ποσοστό των ανδρών που επιβιώνουν σε περιπτώσεις πολυπληθών ατυχημάτων είναι σημαντικά μεγαλύτερο από αυτό των γυναικών (περίπου το διπλάσιο), με μόνη εξαίρεση τον Τιτανικό – και αυτό επειδή ο καπετάνιος είχε δώσει εντολή να πυροβολούν όσους άντρες επιχειρούν να μπουν στις σωστικές λέμβους πριν τα γυναικόπαιδα… Η έρευνα είχε μελετήσει 18 ναυάγια σε διάστημα τριών αιώνων και κατέληξε σε αυτά τα στατιστικά στοιχεία. 

Πώς λειτουργεί το ένστικτο της επιβίωσης σε άντρες και γυναίκες; Ποιες είναι οι παράπλευρες απώλειες σε περίπτωση επιβίωσης; Πόσο παραπλανητική είναι η εικόνα που έχουμε για το ισχυρό φύλο; Είναι μήπως ισχυρό, γιατί φροντίζει πάντα να επιβιώνει;

Ο ίδιος ο σκηνοθέτης γράφει για το θέμα: “Απ’ ό,τι φαίνεται –σύμφωνα με επιστημονικές έρευνες- ως αποτέλεσμα μιας φυσικής καταστροφής, μιας αεροπειρατείας ή ενός ναυαγίου, οι περισσότεροι επιζώντες παίρνουν διαζύγιο. Φαίνεται επίσης ότι σε πολλές περιπτώσεις οι άντρες δεν αντιδρούν σύμφωνα με τους αναμενόμενους κανόνες ιπποτισμού. Σε καταστάσεις ζωής ή θανάτου, όταν η επιβίωση κάποιου απειλείται, φαίνεται ότι είναι πιο πιθανό οι άντρες να το βάλουν στα πόδια, για να σωθούν, και όχι οι γυναίκες. Ίσως αυτός είναι ο βασικός λόγος για τα διαζύγια. Αυτό με έκανε να θέλω να μιλήσω για τη διαδεδομένη άποψη ότι ο άντρας υποτίθεται ότι είναι ο προστάτης της οικογένειας και της συζύγου, για τον κοινωνικό κώδικα που λέει ότι ο άντρας δεν υποχωρεί μπροστά στον κίνδυνο.”

H ταινία με αρκετό σαρκασμό και αναφορές σε άλλους μαιτρ του σινεμά, μας λέει με αρκετά ξεκάθαρο και πρωτότυπο τρόπο ότι δεν υπάρχουν ιππότες κι ότι η έννοια της αυτοθυσίας είναι απλά ένα στερεότυπο που σε συνθήκες κρίσης ανατρέπεται. Η θεαματική απεικόνιση, με τη βοήθεια των ειδικών εφέ, της χιονόπτωσης, ακολουθείται από μια σειρά αμήχανων καταστάσεων μέσα στην οικογένεια, με τη γυναίκα να ρίχνει ευθύνες στον άντρα, που βιάστηκε να φύγει και να σώσει μόνο την πάρτη του, ενώ εκείνη κινήθηκε να σώσει τα παιδιά της πρώτα. Αυτό που εκθέτει κυρίως τον άντρα, είναι το ότι, πάνω στον πανικό, ενδιαφέρθηκε να σώσει το κινητό κι άφησε το παιδί του στο έλεος του χιονιού.

Η γυναίκα δεν λυπάται καθόλου τον άντρα της, αλλά όπου σταθεί κι όπου βρεθεί, με φίλους και γνωστούς, τον σφυροκοπάει για την ανεπάρκεια και τη δειλία του. Κι αυτός, σαν ψεύτης δικηγόρος του εαυτού του, αρνείται να δεχτεί τη δική της “ερμηνεία” των γεγονότων. Ώσπου ένα βίντεο, που έχει απεικονίσει τα γεγονότα, καθιστά αδύνατη την άρνησή του. Το εκνευριστικό κλάμα του, όταν ομολογεί ότι σιχαίνεται τον εαυτό του, είναι η πιο αστεία σκηνή ενός έργου, που κυριαρχείται από έναν υποδόριο, σκοτεινό σαρκασμό. Δεν είναι ακριβώς κωμωδία, αλλά έχει μια κωμική διάθεση.

Η “Ανωτέρα Βία” έχει ωραίες εικόνες, χωρίς να την λες και ποιητικό σινεμά, στρωτό μοντάζ και καλές ερμηνείες. Τα παιδιά παίζουν άψογα, το παιχνίδι των χρωμάτων στις χιονισμένες Άλπεις ωραίο, οι χαρακτήρες, ακόμα κι όταν έχουν λίγες σκηνές στο έργο, έχουν ιδιαίτερη ταυτότητα. Τα εφέ, όπου χρειάζεται, κάνουν πολύ καλά τη δουλειά τους. Έχει καταγοητεύσει τους κριτικούς σε διεθνές επίπεδο κι έχει κερδίσει το Βραβείο Κριτικής Επιτροπής, Ένα Κάποιο Βλέμμα, στο Φεστιβάλ Καννών, 2014. Ωστόσο, παρά τα πολλά θετικά της, μου φάνηκε λίγο ψυχρή κι ότι επαναλαμβανόταν σε κάποια σημεία. 

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΙΚΑ: Μια καλογυρισμένη ταινία του σύγχρονου ευρωπαϊκού, που σπάει το στερεότυπο του άντρα προστάτη. Έτσι παρουσιάζει μια σημαντική αλήθεια, που αξίζει να ειπωθεί, με πρωτότυπο και έξυπνο, αλλά όχι συναρπαστικό τρόπο.

Γιώργος Σμυρνής