Εμείς οι βλάχοι όπως λάχει!- Όταν η διαφήμιση πάει επαρχία

Από το “put the kot down slowliy” και το “φουντούκ” ως το “you are a check machine” κοινός τόπος της χρήσης του στερεότυπου του επαρχιώτη στην διαφήμιση είναι το εξής: ακόμα και οι πιο επαρχιώτες έχουν υιοθετήσει την πιο προχώ καταναλωτική συμπεριφορά. Βάζουν gps στα γαϊδούρια, για να θαμπώσουν την γκόμενα, πίνουν καφέ με γεύση φουντούκι, αντί για έναν ξερό ελληνικό, ακόμα και συλλήψεις κλεφτοκοτάδων πραγματοποιούν, απαγγέλοντας τα δικαιώματα σαν τον Τζόνυ Κρόκετ στους “Σκληρούς του Μαϊάμι” (You have the right to remain silent κτλ).

Αυτή η σύγκρουση ηθών επαρχίας- πρωτεύουσας, στην οποία τονίζεται η ανάγκη εκμοντερνισμού (ή υιοθέτησης αστικού life style της επαρχίας) υπήρχε από τις ελληνικές ταινίες. Τότε τα αναφερόμενα, πέρα από το γεγονός ότι πουλούσαν τέτοια θέματα, ήταν πολιτικά. Το να εκμοντερνίσεις (με κάποια ασαφή ή επιφανειακά κριτήρια της προόδου) την επαρχία αποτελούσε μία πολιτική σκοποθεσία και ενίοτε -για να είμαστε ειλικρινείς- ένα παραμύθι των πολιτικών του αθηνοκεντρικού κράτους.

Πέρα όμως από το life style, υπάρχει και το θέμα της προφοράς- δηλαδή της γλώσσας. Το κεντρικό κράτος, μέσω του εκπαιδευτικού του συστήματος, κατέβαλε μεγάλες προσπάθειες να δημιουργήσει μία επίσημη γλώσσα, εξαλείφοντας τις ντοπιολαλιές. Η “Βαβυλωνία” (1836) είναι ένα λογοτεχνικό έργο που αναδεικνύει τη Βαβέλ της εποχής, από τις αμέτρητες ντόπιες ομιλίες, μέσα από τη ματιά ενός λογίου της εποχής. Στον τίτλο του έργου του ο Δημήτριος Βυζάντιος λέει “Η Βαβυλωνία ή η κατά τόπους διαφθορά της ελληνικής γλώσσης κωμωδία”. Αυτή η Βαβέλ επιχειρήθηκε να σπάσει με την ομογενοποίηση της γλώσσας στην Ελλάδα, όσο και σε όλα τα εθνικά κράτη, που δημιουργήθηκαν τον 19ο αιώνα. Πλέον, αυτό το πράγμα δεν υπάρχει και ίσως καταλυτικό ρόλο να έχει παίξει και η τηλεόραση- περισσότερο και από τα σχολεία. Και το φαινόμενο της ντοπιολαλιάς περιορίζεται μόνο στην προφορά, σε μερικά λιι και νιι.

Στην πραγματικότητα, ελάσσονος σημασίας στυλιστικά ζητήματα χρησιμοποιούνται από τους κατασκευαστές διαφημίσεων, για να δημιουργήσουν ένα φαντασιακό μόρφωμα δύο τρόπων ζωής που αρχικά παρουσιάζουν απόκλιση, η οποία στη συνέχεια γίνεται σύγκλιση μέσω της κατανάλωσης.

Από εκεί και πέρα, δεν πρέπει να αγνοούμε ότι το στερεότυπο του βλάχου άρεσε στο κοινό, ιδίως την εποχή που μεσουρανούσε ο Χατζηχρήστος. Ίσως είναι ένα φετίχ του Έλληνα αστού, που κατά βάθος νιώθει ότι κουβαλάει μέσα του έναν επαρχιώτη! Αλλά έναν επαρχιώτη μοντέρνο πια, μέσα σε όλα, που είναι και check machine!

Γιώργος Σμυρνής