Μπιενάλε Αθήνας: «Έκλειψη» τον Σεπτέμβρη

Η Μπιενάλε της Αθήνας «ενηλικιώνεται». Έπειτα από 15 χρόνια παρουσίας στην καλλιτεχνική ζωή της πόλης, ο θεσμός μπαίνει σε μια νέα φάση και ετοιμάζεται για την 7η διοργάνωση που, με τίτλο «Eclipse» («Έκλειψη»), θα πραγματοποιηθεί από τις 25 Σεπτεμβρίου έως τις 29 Νοεμβρίου 2020 και οι προγραμματικοί της άξονες παρουσιάστηκαν στους δημοσιογράφους.

Larry Ossei-Mensah, Penny Rafferty, Αφροδίτη Παναγιωτάκου, Poka-Yio / Φωτό: Νύσος Βασιλόπουλος

Εστιάζοντας όπως και τις προηγούμενες φορές σε κτίρια του κέντρου που λειτουργούν ως τοπόσημα, αλλά και σε κτίρια που συνήθως δεν παρατηρούμε, η «Έκλειψη», που συνεπιμελούνται οι Omsk Social Club και Larry Ossei-Mensah, υπό την καλλιτεχνική διεύθυνση του Poka-Yio, θα φιλοξενήσει 100 περίπου καλλιτέχνες, εστιάζοντας σε δημιουργούς της αφρικανικής διασποράς.

Υιοθετώντας αυτό το «μαύρο πρίσμα», επιχειρεί την αποτύπωση διαφορετικών οπτικών και καλλιτεχνικών πρακτικών ομάδων που έχουν ιστορικά περιθωριοποιηθεί. Πολλοί από τους συμμετέχοντες καλλιτέχνες πρόκειται να εκθέσουν στην Ελλάδα για πρώτη φορά, ενώ ένα 25-30% των έργων θα παρουσιαστούν σε «παγκόσμια πρώτη» στη Μπιενάλε της Αθήνας.

Στρατηγικό εταίρο της 7ης διοργάνωσης αποτελεί η Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση, η οποία, άλλωστε, έχει περιλάβει τον καλλιτεχνικό διευθυντή της Μπιενάλε Poka-Yio στη δημιουργική ομάδα του Ιδρύματος, ως υπεύθυνο Οπτικού Πολιτισμού.

Έτσι, η Στέγη θα ανοίξει τις πύλες της προκειμένου να φιλοξενήσει ένα μέρος των καλλιτεχνικών εκδηλώσεων της Μπιενάλε, ενώνοντας «ιδέες, ανθρώπους, χρηματοδοτήσεις», όπως σημείωσε η Αφροδίτη Παναγιωτάκου, διευθύντρια Πολιτισμού του Ιδρύματος.

Penny Rafferty, Larry Ossei-Mensah, Αφροδίτη Παναγιωτάκου, Poka-Yio / Φωτό: Νύσος Βασιλόπουλος

Εάν η πρώτη φάση της ζωής της Μπιενάλε ταυτίζεται με την μεταολυμπιακή ευεξία, θέτοντας ως στόχο την κάλυψη ενός κενού στον χώρο του σύγχρονου πολιτισμού, αλλά και την τοποθέτηση της πόλης στον διεθνή εικαστικό χάρτη, όπως επισημαίνει ο συνιδρυτής της Poka-Yio, και η δεύτερη με τη «δεκαετία των δεινών» της κρίσης, επιλέγοντας να αποτελέσει ένα όχημα για την αφήγησή τους, η σημερινή φάση βρίσκει τη διοργάνωση μπροστά σε μια Αθήνα που αναδύεται ως μια μητρόπολη του Νότου, μια καινούργια πραγματικότητα που επιβάλλει την επανατοποθέτηση της ίδιας της Μπιενάλε.

«Στόχος αυτής της 7ης διοργάνωσης», λέει ο Poka-Yio, «είναι να δώσει από εδώ μια εναλλακτική ματιά για τον πολιτισμό, με βάση τη γνώση των όσων περάσαμε, και να προκαλέσει μεγάλης κλίμακας ερωτήματα».

Σχολιάζοντας την επιλογή της έννοιας της «Έκλειψης» τόνισε πως «αποτελεί ένα πρίσμα προκειμένου να εξετάσουμε μια μεταβατική φάση. Βρισκόμαστε σε μια δυσοίωνη σκοτεινή περίοδο και επιδιώκουμε να κοιτάξουμε τι υπάρχει πέρα από το σκοτάδι, όχι μονάχα με τα δικά μας εργαλεία αλλά και μέσα από ξενικές πολιτισμικές προτάσεις που έρχονται να ταράξουν τις βεβαιότητές μας με πρωτόγνωρες θεματικές και τεχνικές θέασης».

Έχοντας επισκεφθεί αρκετές φορές την Αθήνα, ο συνεπιμελητής της 7ης διοργάνωσης Larry Ossei-Mensah είχε την ευκαιρία να συναντηθεί με πολλούς «έλληνες δεύτερης γενιάς», παιδιά μεταναστών, ανάμεσα στα οποία πολλά αφρικανικής καταγωγής, που συγκροτούν πολλές και ιδιαίτερα ζωντανές κοινότητες. «Αυτό με έκανε να στοχαστώ για το ποια θα έπρεπε να είναι τα επόμενα βήματα της Μπιενάλε. Είναι μια ευκαιρία να θέσουμε κρίσιμα ερωτήματα σχετικά με την ταυτότητα, την ιδιότητα του πολίτη, την εθνικότητα, να θέσουμε το ερώτημα τι σημαίνει να είναι κανείς Έλληνας. Να ανοίξουμε μια συζήτηση για τα ερωτήματα που φοβόμαστε να θέσουμε».

Όπως τόνισε ο συνεπιμελητής της 7ης Μπιενάλε, η διοργάνωση θα θέσει στο επίκεντρό της τον διαπολιτισμικό διάλογο, μέσα από έργα που δεν έχουν παρουσιαστεί ξανά, αλλά και μέσα από πολιτισμικές πρακτικές όπως η μουσική, ο χορός, το φαγητό…

«Η Αθήνα είναι ένα σταυροδρόμι· είναι πολύ πιο πολυπολιτισμική απ’ ό,τι συνήθως νομίζουμε. Μέσα από τις κοινότητες που βρίσκονται στο περιθώριο της ζωής της πόλης θέλουμε να επιχειρήσουμε να κατανοήσουμε τον κόσμο γύρω μας».

Η κολεκτίβα Omsk Social Club επικεντρώνεται, από το 2017 που ιδρύθηκε, στη δημιουργία χώρων και εκδηλώσεων που αποτυπώνουν μια διαφορετική πραγματικότητα. «Οι άνθρωποι έχουν ανάγκη από τέτοιους χώρους», σημείωσε η Penny Rafferty, «ψυχή» των Omsk Social Club. «Ο κόσμος μας μαστίζεται από παράλογα προβλήματα, που προσπαθούμε να τα αντιμετωπίσουμε εκλογικεύοντάς τα. Ίσως όμως πρέπει να προσπαθήσουμε να τα δούμε μέσα από το ίδιο το παράλογο, όπως αποτυπώνεται στη δουλειά των καλλιτεχνών», τόνισε.

Η βάση της ομάδας είναι το Βερολίνο, όμως διατηρεί στενή σχέση με την Αθήνα, συμμετέχοντας σε δίκτυα αλληλεγγύης. Οι πρακτικές της σχετίζονται πολύ στενά με το σώμα, το οποίο αποτελεί τον φορέα παγκοσμιοποιημένων προβλημάτων, όπως δείχνει η επιδημία του κορονοϊού, «προβλήματα πολιτικά μάλλον παρά παθολογικά», τόνισε, για να καταλήξει: «Πρέπει να έρθουμε κοντά, ώστε να μπορέσουμε να αγκαλιάσουμε το χάος γύρω μας».