Το μνημειακό έργο «Χάρτης του κόσμου» του Γιώργου Λάππα, επανεκτίθεται σε μια αστική οικία

Γνωστή από τη δραστηριότητά της στον Πόρο, όπου κάθε καλοκαίρι διοργανώνει φιλόδοξες εκθέσεις ελλήνων εικαστικών, η Γκαλερί Citronne, μετά από 12 χρόνια, επεκτείνει πλέον την εκθεσιακή της δραστηριότητα στην Αθήνα, σε έναν νέο χώρο, στον 4ο όροφο μιας μεταπολεμικής αστικής πολυκατοικίας στο Κολωνάκι.

Μέσα σε αυτό το άνετο διαμέρισμα, η ιστορικός τέχνης Τατιάνα Σπινάρη-Πολλάλη, η γλύπτρια Αφροδίτη Λίτη και ο καθηγητής Αρχιτεκτονικής Γιώργος Τζιρτζιλάκης, αποφάσισαν να εγκιβωτίσουν τη μεγάλη γλυπτική εγκατάσταση με την οποία ο Γιώργος Λάππας (1950-2016) είχε συμμετάσχει στις Μπιενάλε του Σάο Πάολο και της Βενετίας το 1987-1988, τον «Χάρτη του κόσμου».

Η επιλογή του έργου ενός οικουμενικού έλληνα της διασποράς για την εναρκτήρια έκθεση του νέου χώρου δεν είναι διόλου τυχαία, καθώς, σύμφωνα με την Τατιάνα Σπινάρη, «ψυχή» της Citronne, επιδιώκει να λειτουργήσει ως κόμβος διασταύρωσης των παγκοσμιοποιημένων δικτύων στα οποία κινείται η ελληνική τέχνη. Αν ο χώρος του Πόρου αποτίει φόρο τιμής στην τοπικότητα, η γκαλερί της Αθήνας στοχεύει στην ανάδειξη της παγκοσμιότητας των ελλήνων καλλιτεχνών.

Έργο μνημειακών διαστάσεων, το «Mappemonde» αποτελείται από περίπου 3.000 γλυπτικά αντικείμενα, δισδιάστατες σχεδόν φιγούρες, ανθρωπομορφικές και άλλες, που εκτείνονται οριζόντια στο χώρο, μαζί με μια κατασκευή από σίδερο, έναν οικίσκο, από την επιφάνεια του οποίου μοιάζουν να έχουν αποκοπεί οι μορφές που εκτείνονται στο δάπεδο μπροστά του.

Παρατηρώντας προσεκτικά τα ορθογώνια ταμπλό που συναποτελούν τον οικίσκο, τα κενά που σχηματίζονται από τις κομμένες με οξυγόνο φιγούρες, ο θεατής κατανοεί πως βρίσκεται μπροστά σε ένα «κείμενο», καταγραμμένο σε έναν άγνωστο κώδικα, όπως ήταν τα ιερογλυφικά στην χώρα που γεννήθηκε ο καλλιτέχνης, στην Αίγυπτο.

Διαβάζοντας αυτόν τον άγνωστο κώδικα, όπως ο Σαμπολιόν μπόρεσε να διαβάσει τη Στήλη της Ροζέττης, λύνοντας το μυστήριο της ιερογλυφικής γραφής, ο Γιώργος Λάππας, μέσα από το έργο αυτό, τη δική του Στήλη, επιχειρεί να συγκροτήσει το «αποκωδικοποιητικό σύστημα του κόσμου», όπως τονίζει ο Γιώργος Τζιρτζιλάκης, επιλέγοντας τον ρόλο του «γραφέα», αλλά και του ταξινομητή ενός έργου χωρίς όρια, «οριστικά ατελείωτου».

Ιερογλυφικά, αλλά και φιγούρες ενός θεάτρου σκιών στη σκηνή του κόσμου αποτελούν τούτες οι μορφές, όπως εκείνες από χαρτόνι και δέρμα του Σπαθάρη, αυτού του μάστορα «της υποβολής, της εκδίκησης, της συγχώρεσης και της δικαιοσύνης», που με την τέχνη του «μας έκλεβε την ψυχή, άλλαζε το σώμα μας και καίγοντας τα όριά του από μέσα προς τα έξω, όριζε μια πατρίδα από φως χωρίς έδαφος», όπως έλεγε ο γλύπτης σε παλιότερη συνέντευξή του.

Έτσι, ο «Χάρτης του κόσμου» αποτελεί ένα «εγκιβωτισμένο» πεδίο μνήμης, ανασύροντας μέσα από τις φιγούρες και τα κενά του τη διαδρομή του Λάππα από το γενέθλιο Κάιρο στον «τόπο εξορίας», που ήταν γι’ αυτόν η Αθήνα, μέχρι τις εσχατιές της οικουμένης, τις ακτές του Ειρηνικού ή την έρημο του Ρατζαστάν. Ένα έργο τέχνης μέσω του οποίου, όπως έλεγε στην ίδια συνέντευξη, επέρχεται «το τέλος του ξένου κόσμου», αίρεται η «ξενότητά» του κι έτσι ο καλλιτέχνης μπορεί να οικειοποιηθεί ολόκληρο τον κόσμο.

Όπως έλεγε ο Λάππας, «για να βρίσκεις τον τόπο απ’ όπου ξεκίνησες, σπέρνεις στο δρόμο σου πετραδάκια, χαρτάκια ή άλλα σημάδια. Αυτό είναι και τούτες οι σιδερένιες μορφές που απλώνονται στο δάπεδο». Η επανέκθεση του «Mappemonde», ο εγκιβωτισμός αυτής της κιβωτού της μνήμης μέσα στο χώρο της αστικής οικίας, λειτουργεί, για τους τρεις συνεπιμελητές, σαν ένα σχόλιο πάνω στο έργο αυτού του homo universalis, όπως τον χαρακτήρισε η σύντροφός του Αφροδίτη Λίτη.

Την έκθεση «Εγκιβωτισμός-Mappemonde» συνοδεύει ένας πολύτιμος κατάλογος 600 σελίδων, στον οποίο «εγκιβωτίζεται» το ανέκδοτο «Μυστικό Βιβλίο» του Γιώργου Λάππα, ένα άγνωστο μέχρι σήμερα αρχειακό τεκμήριο, όπου καταγράφει τη διάταξη του συνθέματος με φωτοτυπημένες φωτογραφίες, υλικό από τις 164 «πλάκες-μήτρες» (χάρτες), σχέδια των 3.000 «στοιχείων», μαζί με αυτόγραφες σημειώσεις, καταλογικές παραθέσεις, υπολογισμούς και σκίτσα.