Άγνωστα «Αληθινά έργα» στο Μουσείο Μπουζιάνη

Η έκθεση, με τίτλο «Αληθινά έργα», παρουσιάζει για πρώτη φορά δύο πρώιμα πορτρέτα και ένα πρωτοεμφανιζόμενο τοπίο, πέντε σημαντικές ελαιογραφίες της ύστερης περιόδου του καλλιτέχνη, δύο ακουαρέλες και δώδεκα σπάνια σχέδια.

Η έκθεση, που επιμελείται η Ελένη Κυπραίου, θα διαρκέσει μέχρι τις 25 Νοεμβρίου αποτελεί μια πρόγευση των εκδηλώσεων που πρόκειται να διοργανωθούν καθ’ όλη τη διάρκεια του 2019, προκειμένου να τιμηθούν τα 60 χρόνια από το θάνατο του Μπουζιάνη, ενώ ταυτόχρονα αποτελεί ένα είδος «εισαγωγής» στην έρευνα που πραγματοποιείται στο Μουσείο για τον μεγαλύτερο εξπρεσιονιστή ζωγράφο της χώρας μας.

Γιατί όμως «αληθινά» έργα; Την εξήγηση του χαρακτηρισμού μας δίνει ο ίδιος ο καλλιτέχνης: «Το θέμα δεν παίζει κανένα ρόλο στη ζωγραφική. Εκείνο που βαραίνει είναι το τι θα βγάλεις από το θέμα. Προέχει πάντα το αποτέλεσμα. Άνθρωπος, ζώο, αντικείμενο, όλα μιλούν σε εκείνον που ξέρει να ακούει. Εκείνο που έχει σημασία είναι το πώς θα δεις, αλλά πιο πολύ το πώς θα ζήσεις μέσα σου μια οποιαδήποτε φόρμα. Στο έργο μου συνεργάζεται το αίσθημα (ένστικτο) και η νόηση, αν και το αίσθημα νομίζω ότι πρέπει να προηγείται. Τυχαία τίποτε δεν γίνεται. Η αρμονική συνεργασία των δύο αυτών βασικών στοιχείων, δημιουργεί το αληθινό έργο».

Γεννημένος στην Αθήνα το 1885, ο Γιώργος Μπουζιάνης σπούδασε ζωγραφική στη Σχολή Καλών Τεχνών με δασκάλους του τους Γεώργιο Ροϊλό, Νικηφόρο Λύτρα, Κωνσταντίνο Βολανάκη και Δημήτριο Γερανιώτη. Το 1907 συνέχισε τις σπουδές του στο Μόναχο, στην Ακαδημία Τεχνών. Στη Γερμανία θα έρθει σε επαφή με το ρεύμα του εξπρεσιονισμού και θα παρουσιάσει έργα του, τα οποία συνάντησαν τη θετική υποδοχή της κριτικής. Στα 1929-1932 ζει στο Παρίσι, ενώ μετά την επιστροφή του στο Μόναχο, η άνοδος του ναζισμού και οι διώξεις κατά της «παρηκμασμένης τέχνης» των εξπρεσιονιστών θα τον αναγκάσουν να επιστρέψει στην Ελλάδα.

«Κίνδυνος για τη δημόσια τάξη»!

Οι προσπάθειές του να διοριστεί καθηγητής στη Σχολή Καλών Τεχνών συνάντησαν την έντονη αντίδραση των ακαδημαϊστών συναδέλφων του, ενώ και ο καλλιτεχνικός περίγυρος τον αντιμετώπισε με αδιαφορία έως εχθρότητα. Η αναγνώριση για τον Μπουζιάνη θα έρθει μόλις την τελευταία δεκαετία της ζωής του, μετά τη μεγάλη αναδρομική έκθεσή του στον «Παρνασσό», το 1949. Ακόμη και τότε όμως, το έργο του παρέμενε μια «πρόκληση» για τη συντηρητική ατμόσφαιρα της μετεμφυλιακής Ελλάδας, όπως δείχνει το γεγονός ότι, κατά τη διάρκεια της προετοιμασίας της έκθεσης, ο καλλιτέχνης εκλήθη στο αστυνομικό τμήμα να δώσει εξηγήσεις, γιατί, σύμφωνα με την αστυνομία, η ζωγραφική του δεν έμοιαζε μ’ όλες τις άλλες που γνώριζαν τα όργανα της τάξης!

Όπως μας πληροφορούν οι εφημερίδες της εποχής, «ο φιλήσυχος καλλιτέχνης εκλήθη να εξηγήσει τι σκοπούς επεδίωκε με αυτή την τέχνη. Κι επειδή δεν μπόρεσε να διευκρινίση τις προθέσεις του, εμάθαινε έκπληκτος ότι η έκθεσίς του αποτελούσε κίνδυνο για τη δημόσια τάξι και δεν επρόκειτο να ανοίξη. Η επέμβασις του Υπουργείου Παιδείας έσωσε την κατάστασι και ο καλλιτέχνης μπόρεσε να εγκαινιάση την έκθεσή του… Από τότε όμως υπάρχει πάντα ένας αστυνομικός φρουρός προ της εισόδου της εκθέσεως».

Ένα χρόνο αργότερα θα πάρει μέρος στη Μπιενάλε της Βενετίας, ενώ το 1956 του απονεμήθηκε το πρώτο ελληνικό βραβείο του Διεθνούς Διαγωνισμού Γκούγκενχάιμ. Μετά τον θάνατό του, το σπίτι του ζωγράφου στη Δάφνη αγοράστηκε από τον Δήμο και από το 2010 έχει μετατραπεί σε ένα σύγχρονο μουσείο, αφιερωμένο στη μελέτη και παρουσίαση του έργου του.