ΕΜΣΤ: Στον Γαλλο-Λιβανέζο Valentin Noujaïm το πρώτο βραβείο Mediterranean Video Art Production Grant

Το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης με χαρά ανακοινώνει την απονομή του πρόσφατα θεσπισμένου βραβείου Mediterranean Video Art Production Grant 2026 του Ιδρύματος Han Nefkens στον Γαλλο-Λιβανέζο καλλιτέχνη Valentin Noujaïm (γενν. 1991), που ζει και εργάζεται μεταξύ Αθήνας και Παρισιού.

Το συγκεκριμένο βραβείο θεσπίστηκε κατόπιν πρωτοβουλίας του ΕΜΣΤ και της Καλλιτεχνικής Διευθύντριάς του Κατερίνας Γρέγου, που στόχο είχε την έμπρακτη στήριξη και ενίσχυση της έρευνας και του έργου καλλιτεχνών που ασχολούνται με την παραγωγή έργων βίντεο από την ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου. Πρόκειται για μια πρωτοβουλία ευθυγραμμισμένη με τη ρητά διατυπωμένη ταυτότητα του ΕΜΣΤ ως φορέα που αναγνωρίζει τη θέση του στη γεωγραφική συνθήκη της Νοτιοανατολικής Ευρώπης και της Μεσογείου και τάσσεται υπέρ της συστηματικής προσπάθειας ανάδειξης της τέχνης που παράγεται σε αυτή.

Το βραβείο ανέρχεται στο ποσό των 25.000€ —σηματοδοτώντας σημαντική αύξηση σε σχέση με το προηγούμενο ύψος της επιχορήγησης του Ιδρύματος Han Nefkens, που ανερχόταν σε 15.000 δολάρια ΗΠΑ— υπογραμμίζοντας έτσι την ενισχυμένη δέσμευσή του στην υποστήριξη της video art που παράγεται στην περιοχή της Μεσογείου. Το νέο έργο που θα δημιουργήσει ο καλλιτέχνης θα παρουσιαστεί στο ΕΜΣΤ, και στα ιδρύματα που αποτελούν μέρους του δικτύου που δημιουργήθηκε ειδικά για το βραβείο: SALT (Κωνσταντινούπολη), MACRO – Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης (Ρώμη), Bonner Kunstverein (Βόννη), Fotografiska Shanghai (Σανγκάη), Cukrarna Gallery (Λιουμπλιάνα),  Havremagasinet Länskonsthall (Μποντέν).

«Demons to diamonds»

«Δημιουργώ ταινίες και έργα για χώρους που χτίστηκαν για να κρατήσουν για πάντα και είναι ήδη ερείπια. Για σώματα που κινούνται μέσα σε αρχιτεκτονικές σχεδιασμένες να τα αποκλείουν».

«Με ελκύει η κατάρρευση, όχι ως καταστροφή, αλλά κατάσταση που εκτείνεται στον χρόνο. Ο τρόπος με τον οποίο η εξουσία εγκιβωτίζεται στο μπετόν, στον πολεοδομικό σχεδιασμό, στην εικόνα. Αλλά με ελκύει εξίσου και ό,τι στοιχειώνει αυτούς τους χώρους εκ των υστέρων: οι σκιές που απομένουν όταν οι θεσμοί απογυμνώνονται, οι άγγελοι που εμφανίζονται εκεί όπου κανείς δεν σκέφτηκε να κοιτάξει. Το κακό, στο έργο μου, δεν αποτελεί εξαίρεση. Είναι δομικό. Είναι η λογική που είναι αθόρυβα εγγεγραμμένη στα μέρη που επισκεπτόμαστε καθημερινά, στα σύνορα που διασχίζουμε, στις λέξεις που χρησιμοποιούνται».

«Αυτό το βραβείο αντιπροσωπεύει κάτι σπάνιο στη ζωή ενός καλλιτέχνη: την άδεια να ακολουθήσεις ένα ερώτημα προτού αυτό διαμορφωθεί πλήρως. Να κάνεις έρευνα χωρίς να χρειάζεται να τη δικαιολογήσεις. Το να κάνω ταινίες είναι, για μένα, ένας τρόπος να νοηματοδοτώ όσα δεν μπορούν ακόμη να ειπωθούν: σκοτεινές εικόνες-κατάλοιπα της παιδικής ηλικίας, συναισθήματα που επιβιώνουν πέρα από τις αιτίες τους, ιδέες που σχηματίζονται προτού αποκωδικοποιηθεί το νόημά τους. Το βραβείο αυτό αντιπροσωπεύει την εμπιστοσύνη και τον χώρο που μου επιτρέπουν να επιτελέσω αυτό το έργο και, ως εκ τούτου, το ότι το λαμβάνω, αποτελεί βαθιά τιμή για μένα».

«Demons to diamonds»

«Η κριτική επιτροπή εντυπωσιάστηκε ιδιαίτερα από την πρωτότυπη συμβολή του Valentin Noujaïm στην πρακτική της κινούμενης εικόνας (moving image), καθώς και από τη διάθεσή του να εισέλθει σε μια νέα φάση της καλλιτεχνικής του εξέλιξης. Πιστεύουμε ότι αυτή η επιχορήγηση μπορεί να προσφέρει ουσιαστική υποστήριξη για τη συνεχή ανάπτυξη ενός πολλά υποσχόμενου και διαρκώς εξελισσόμενου σώματος δουλειάς».

«Οι ταινίες του Valentin Noujaïm προτείνουν μια ξεχωριστή προσέγγιση της πόλης και της αρχιτεκτονικής, αντιμετωπίζοντάς τις όχι μόνο ως φυσικά περιβάλλοντα και χώρους, αλλά ως ζωντανούς οργανισμούς που διαμορφώνονται από τη μνήμη, καθώς και από τα συστήματα παρακολούθησης και κοινωνικού ελέγχου. Μέσα από μια καθηλωτική αλληλεπίδραση εικόνας και ήχου, ο καλλιτέχνης αρθρώνει βαθιά ανθρώπινους, συγκινητικούς και ποιητικούς στοχασμούς γύρω από τη σύγχρονη αστική ζωή, θίγοντας επίκαιρα ζητήματα όπως ο εξευγενισμός πρώην υποβαθμισμένων περιοχών της πόλης (gentrification), η εταιρική αισθητική, η αλλοτρίωση, ο εκτοπισμός και το ανήκειν.

Η κριτική επιτροπή εκτίμησε επίσης το καινοτόμο μείγμα πραγματικότητας και μυθοπλασίας, παρελθόντος και μέλλοντος που χαρακτηρίζει την πρακτική του, καθώς και την ενσωμάτωση ποικίλων κινηματογραφικών τεχνικών που εκτείνονται από το ντοκιμαντέρ έως τον θεωρητικό στοχασμό. Αυτή η υβριδική προσέγγιση διευρύνει τις δυνατότητες της κινηματογραφικής αφήγησης και καταδεικνύει μια ισχυρή προοπτική για περαιτέρω καλλιτεχνικές αναζητήσεις».

Valentin Noujaïm

Ο Valentin Noujaïm είναι Γαλλολιβανέζος καλλιτέχνης και κινηματογραφιστής που ζει και εργάζεται μεταξύ Αθήνας και Παρισιού. Απόφοιτος της φημισμένης σχολής κινηματογράφου La Fémis (Παρίσι) και πρώην φιλοξενούμενος φοιτητής στην Ακαδημία Καλών Τεχνών Städelschule (Φρανκφούρτη), ο Noujaim ξεχωρίζει για την πολυμεσική πρακτική του που εκτείνεται στον κινηματογράφο, το βίντεο και τις εικαστικές τέχνες. Το έργο του εξετάζει αρχιτεκτονικές και χώρους που διαμορφώνονται από την εξουσία αλλά και από τα πολλά πρόσωπα της κατάρρευσης, ενώ κινείται μεταξύ ντοκιμαντέρ και μυθοπλασίας για τη δημιουργία πολυεπίπεδων κινηματογραφικών δοκιμίων. Είναι ο δημιουργός της τριλογίας La Défense —η οποία αποτελείται από τα έργα Pacific Club (2023), To Exist Under Permanent Suspicion (2024) και Demons to Diamonds (2025)— και έχει παρουσιάσει δουλειά του, μεταξύ άλλων, στο MoMA, στο Centre Pompidou, στο ICA του Λονδίνου και στην Kunsthalle της Βασιλείας. Συμμετείχε στην Μπιενάλε της Κωνσταντινούπολης (2025) και στην Μπιενάλε της Θεσσαλονίκης (2026).

Πρόεδρος της καταληκτικής κριτικής επιτροπής ήταν ο Han Nefkens, ιδρυτής του Han Nefkens Foundation, ενώ η επιτροπή απαρτιζόταν από τους: Κατερίνα Γρέγου (Καλλιτεχνική Διευθύντρια, ΕΜΣΤ, Αθήνα), Σταμάτης Σχιζάκης (Επιμελητής Φωτογραφίας και Νέων Μέσων, ΕΜΣΤ, Αθήνα), Ιόλη Τζανετάκη (Επιμελήτρια/Σύμβουλος Εκθέσεων, ΕΜΣΤ, Αθήνα), Alenka Gregorič (Καλλιτεχνική Διευθύντρια, Cukrarna Gallery, Λιουμπλιάνα), Alenka Trebušak (Επιμελήτρια, Cukrarna Gallery, Λιουμπλιάνα), Viktor Neumann (Διευθυντής, Bonner Kunstverein, Βόννη), Deniz Ova (Διευθύνουσα Σύμβουλος, Salt, Κωνσταντινούπολη), Amira Akbıyıkoğlu (Έρευνα και Προγράμματα, Salt, Κωνσταντινούπολη), Mariangela Mendez Prencke (Διευθύντρια, Havremagasinet Länskonsthall, Μποντέν), Peipei Han (Διευθύντρια Εκθέσεων, Fotografiska Shanghai) και Cristiana Perrella (Διευθύντρια, MACRO, Ρώμη), με την παρουσία των Hilde Teerlinck και Alessandra Biscaro, Διευθύντριας και Συντονίστριας αντίστοιχα του Han Nefkens Foundation.

Μια ομάδα διεθνώς αναγνωρισμένων κριτικών τέχνης, επιμελητών και καλλιτεχνών, οι οποίοι προτάθηκαν από τους συνεργαζόμενους φορείς του βραβείου, ανέλαβαν τον ρόλο του scout, ήταν δηλαδή επιφορτισμένοι με τον εντοπισμό των υποψηφίων, με καθέναν τους να προσκαλεί δύο υποψήφιους καλλιτέχνες. Στη φετινή διοργάνωση scouts ήταν οι: Myriam Amroun, Carolina Ciuti, Duygu Demir, Gürsoy Doğtaş, Övül Durmuşoğlu, Matthieu Lelievre, Mikhail Karikis, Μαρία Θάλεια Καρρά, Tea Paci, Victoria Sacco, Ekrem Serdar και Fang Yan.

Από τη μακρά λίστα των υποψηφίων, τα μέλη της επιτροπής συνέταξαν αρχικά μια βραχεία λίστα εννέα καλλιτεχνών, η οποία στη συνέχεια παρουσιάστηκε στην καταληκτική κριτική επιτροπή. Οι υποψήφιοι καλλιτέχνες της βραχείας λίστας ήταν οι: Adon Raida (Παλαιστίνη), Claudia Claremi (Ισπανία), Marianne Fahmy (Αίγυπτος), Valentin Noujaïm (Γαλλία/Λίβανος), Janis Rafa (Ελλάδα), Aykan Safoğlu (Γερμανία/Τουρκία), Hasan Özgür Top (Τουρκία), Deniz Tortum (Τουρκία/ΗΠΑ) και Natália Trejbalová