Μουσείο «Φιλιώ Χαϊδεμένου»: Ένα ταξίδι στις μνήμες της Μικράς Ασίας

Ένα παλιό διαβατήριο, μια οικογενειακή φωτογραφία, ένα κεντημένο ύφασμα, μερικά προσωπικά αντικείμενα που κάποτε αποτελούσαν μέρος της καθημερινότητας μιας οικογένειας. Μικρά, φαινομενικά ασήμαντα πράγματα, που κουβαλούν όμως μεγάλες ιστορίες. Ιστορίες ανθρώπων που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις πατρίδες τους, παίρνοντας μαζί τους όσα μπορούσαν να χωρέσουν σε μια βαλίτσα.

Αυτές τις ιστορίες διαφυλάσσει το Μουσείο Μικρασιατικού Ελληνισμού «Φιλιώ Χαϊδεμένου», που στεγάζεται στο Παγκόσμιο Πολιτιστικό Ίδρυμα Ελληνισμού της Διασποράς (ΠΠΙΕΔ) «Ανδρέας Παπανδρέου», στη Νέα Φιλαδέλφεια. Ένας χώρος αφιερωμένος στη συλλογική μνήμη, στην ιστορία και στον πολιτισμό των Ελλήνων της Μικράς Ασίας.

Μουσείο Μικρασιατικού Ελληνισμού «Φιλιώ Χαϊδεμένου» στη Νέα Φιλαδέλφεια

Πίσω από τη δημιουργία του Μουσείου βρίσκεται η συγκινητική ιστορία της Φιλιώς Χαϊδεμένου, μιας Μικρασιάτισσας που έζησε τον ξεριζωμό και αφιέρωσε μεγάλο μέρος της ζωής της στη διάσωση της ιστορικής μνήμης.

Το 1991, σε προχωρημένη πλέον ηλικία, ξεκίνησε μια επίμονη προσπάθεια συγκέντρωσης κειμηλίων, αναζητώντας αντικείμενα που είχαν φέρει μαζί τους πρόσφυγες από τις χαμένες πατρίδες. Στο κάλεσμά της ανταποκρίθηκαν οικογένειες από διαφορετικές περιοχές, προσφέροντας πολύτιμα οικογενειακά ενθυμήματα.

Το όνειρό της άρχισε να παίρνει μορφή στα τέλη της δεκαετίας του 1990, όταν η συλλογή στεγάστηκε στο παλαιό Δημαρχείο της Νέας Φιλαδέλφειας. Μετά τον καταστροφικό σεισμό του 1999, τα εκθέματα απομακρύνθηκαν και, λίγα χρόνια αργότερα, βρήκαν τη σημερινή τους στέγη στο ΠΠΙΕΔ, με τη συμβολή του Υπουργείου Πολιτισμού στη μουσειολογική και μουσειογραφική τους παρουσίαση.

Η συλλογή του Μουσείου περιλαμβάνει περίπου 1.700 αντικείμενα, τα οποία φωτίζουν διαφορετικές πλευρές της ζωής των Ελλήνων της Μικράς Ασίας, πριν και μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή.

Παραδοσιακές φορεσιές, κοσμήματα, εκκλησιαστικά σκεύη, οικογενειακές φωτογραφίες, έγγραφα, βιβλία, οικιακά αντικείμενα και χειροποίητα κεντήματα συνθέτουν ένα πολύτιμο μωσαϊκό της καθημερινότητας και των παραδόσεων των Μικρασιατών.

Ανάμεσα στα κειμήλια συναντά κανείς διαβατήρια, βαπτιστικά ενθύμια, σχολικά τετράδια, προικοσύμφωνα, ακόμη και χώμα από τα Βουρλά της Μικράς Ασίας, τον τόπο καταγωγής της Φιλιώς Χαϊδεμένου.

Ιδιαίτερη θέση στην έκθεση έχουν οι προσωπικές μαρτυρίες των προσφύγων. Μέσα από τις αφηγήσεις τους, η μεγάλη Ιστορία αποκτά ανθρώπινη διάσταση. Ο επισκέπτης γνωρίζει τις συνήθειες, τις οικογενειακές παραδόσεις και τον πολιτισμό μιας ολόκληρης εποχής, αλλά και τη δραματική εμπειρία της προσφυγιάς.

Το Μουσείο αποτελεί τον πυρήνα του Παγκόσμιου Πολιτιστικού Ιδρύματος Ελληνισμού της Διασποράς «Ανδρέας Παπανδρέου», που ιδρύθηκε το 1997 από τον Δήμο Νέας Φιλαδέλφειας, με στόχο να δημιουργήσει γέφυρες επικοινωνίας και συνεργασίας με τον απόδημο Ελληνισμό.

Το κτίριο, στη συμβολή των οδών Δεκελείας και Ατταλείας, βρίσκεται δίπλα στο Άλσος της Νέας Φιλαδέλφειας και φιλοξενεί, εκτός από το Μουσείο στον πρώτο όροφο, συνεδριακούς και εκπαιδευτικούς χώρους, βιβλιοθήκη και ένα μικρό υπαίθριο αμφιθέατρο.

Η δραστηριότητα του Ιδρύματος δεν περιορίζεται στη διαφύλαξη της ιστορικής μνήμης. Στους χώρους του πραγματοποιούνται πολιτιστικές εκδηλώσεις, θεατρικές παραστάσεις, διαλέξεις και εκπαιδευτικές δράσεις. Το περασμένο καλοκαίρι φιλοξενήθηκαν, μεταξύ άλλων, παραστάσεις όπως η «Δεσποινίς Τζούλια» σε σκηνοθεσία Γιάννη Τσορτέκη και οι «Καραμέλες Ούζου» σε σκηνοθεσία Σταύρου Νικολαΐδη, καθώς και σχολικές και ερασιτεχνικές θεατρικές παραγωγές.

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην επαφή των νεότερων γενεών με την ιστορία. Το Μουσείο οργανώνει ξεναγήσεις και εκπαιδευτικά προγράμματα για σχολεία και ομάδες παιδιών, αξιοποιώντας τη βιωματική μάθηση και το παιχνίδι. Διαθέτει επίσης τη μουσειοσκευή «Κάποτε στη Μ. Ασία», με υλικό που μπορεί να χρησιμοποιηθεί στην εκπαιδευτική διαδικασία.

Η επίσκεψη στο Μουσείο «Φιλιώ Χαϊδεμένου» μπορεί να αποτελέσει την αφορμή για μια διαφορετική έξοδο στην πόλη, ιδιαίτερα για οικογένειες με παιδιά. Η γνωριμία με την ιστορία του Μικρασιατικού Ελληνισμού συνδυάζεται ιδανικά με έναν περίπατο στο γειτονικό Άλσος της Νέας Φιλαδέλφειας, έναν από τους αγαπημένους πράσινους χώρους της περιοχής.

Σε μια γειτονιά που δημιουργήθηκε από ανθρώπους που έφτασαν στην Ελλάδα ως πρόσφυγες, η παρουσία ενός τέτοιου μουσείου αποκτά ξεχωριστό συμβολισμό. Είναι ένας τόπος όπου οι προσωπικές ιστορίες γίνονται μέρος της συλλογικής μας μνήμης και συνεχίζουν να συνομιλούν με το σήμερα.