Επιστροφή στην οδό ονείρων με το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης

Δεν πήγα ποτέ σε σινεμά με πασατέμπο και παστέλι. Δεν είδα ποτέ τον Λάμπρο Κωνσταντάρα, τον Διονύση Παπαγιαννόπουλο, την Τζένη Καρέζη, τη Ρένα Βλαχοπούλου και τη Μάρω Κοντού στον κινηματογράφο. Δεν ήμουν ένα κομμάτι της γειτονιάς που συναντιόταν κάτω από νεραντζιές και κληματαριές, μπροστά σε μεγάλες, θερινές οθόνες. Ούτε ανήκα στο τσούρμο από τα πιτσιρίκια που σκαρφάλωνε στις μάντρες για να δει τσάμπα την ταινία.
Αυτό είναι ασφαλώς ένα έλλειμμα της πολύτιμης συλλογικής μνήμης που δεν βίωσα καθώς σχηματίστηκε σε δεκαετίες δύσκολες, χρόνια ταραχώδη και πολιτικά φορτισμένα, για μια κοινωνία που γαλήνευε κυρίως μέσα από τέτοιες εμπειρίες.  Μα, από την άλλη, καταλαβαίνω, τι σημαίνει η φράση «μεγάλωσα μαζί τους».

Ο καλλιτεχνικός διευθυντής του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, Ορέστης Ανδρεαδάκης στην τιμητική εκδήλωση των βετεράνων αστέρων στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά.

Όταν πριν από, περίπου, ένα χρόνο, ο Ορέστης Ανδρεαδάκης, ο καλλιτεχνικός διευθυντής του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης μου μετέφερε την ιδέα την του Προέδρου του θεσμού, Άκη Σακελλαρίου για ένα αφιέρωμα στους ζωντανούς θρύλους του παλιού ελληνικού κινηματογράφου, προτείνοντας μου να αναλάβω τη δημοσιογραφική έρευνα του εγχειρήματος σε σκηνοθεσία του Νίκου Πάστρα, πάλεψα με το «ναι» και με το «όχι». Ναι, γιατί και μόνο τα ονόματα των, εν ζωή, κινηματογραφικών ηθοποιών μου προκαλούσαν σχεδόν ερωτικό τρακ και όχι γιατί μου είχε λείψει ο πασατέμπος και το παστέλι. Ο έρωτας, βεβαίως, νικάει πάντα.

Μπήκαμε ακαριαία σε τροχιά υλοποίησης. Στόχος ήταν το αφιέρωμα να προβληθεί σε τιμητική εκδήλωση του 66^ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης. Γρήγορα άρχισα να εισπράττω τα «ναι» και τα «όχι». «Ναι» από εκείνες και εκείνους που ένιωθαν φίλιοι με τις αναμνήσεις τους, που θέλησαν να μοιραστούν κομμάτια της ζωή τους στο σινεμά και να βρεθούν μπροστά στην κάμερα του Νίκου Πάστρα. Όχι, από εκείνες και εκείνους που δεν αγαπούν την ιδέα της βράβευσης, που η κατάσταση της υγείας τους δεν τους επέτρεπε να συμμετέχουν και ακόμα περισσότερο όχι από όλους όσοι θεωρούσαν πως έχουν αφήσει πίσω τους αυτήν την εποχή για μιαν άλλη ζωή – δίχως προβολείς, δίχως κάμερες.

Η Άννα Φόνσου με τον Πρόεδρο του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, Άκη Σακελλαρίου.

Και παρότι τα «όχι» ισοψηφούσαν με τα «ναι», κάθε φορά συνειδητοποιούσαμε πως το αφιέρωμα που είχαμε μπροστά μας, μας ξεπερνούσε, ήταν «bigger than us» που λένε και οι Βρετανοί. Γιατί στην αυλή σε υποδεχόταν η Χλόη Λιάσκου, ο Γιώργος Κωνσταντίνου, ο Γιώργος Πάντζας και ο Σωτήρης Τζεβελέκος. Γιατί στο κουδούνι απαντούσε ο Γιάννης Βογιατζής. Γιατί μοιραζόσουν τον αναπαυτικό καναπέ της Ξένιας Καλογεροπούλου. Γιατί ο βραδινός αέρας σε δρόσιζε στην βεράντα της Μπέτυς Αρβανίτη. Γιατί το χυμό από ρόδι στον προσέφερε ο Βασίλης Καϊλας. Γιατί οδήγησες πολλά χιλιόμετρα εκτός Αθηνών, με καταρρακτώδη βροχή, για να συναντήσεις την Αλεξάνδρα Λαδικού. Γιατί ακολουθούσες την Άννα Φόνσου στον έκτο όροφο του «Σπιτιού του Ηθοποιού» με τα πόδια (αφού η ίδια δεν μπαίνει ποτέ σε ασανσέρ). Γιατί σου σέρβιρε τσάι μας η Μπέτυ Λιβανού. Γιατί η Αιμιλία Υψηλάντη έκλεισε το θέατρο της ειδικά για το γύρισμα. Γιατί δεκάδες ηθοποιοί εκείνης της γενιάς μας προσκάλεσαν για συντροφιά στα ησυχαστήρια τους, αρκεί το μικρόφωνο να είναι κλειστό και η κάμερα στη θήκη της.
Γιατί προσπαθήσαμε για εβδομάδες να βρούμε έναν τρόπο να συναντηθούμε με τον Δημήτρη Καλλιβωκά που μένει μόνιμα στην Τήνο και τη Ρίκα Διαλυνά που ζει εδώ και χρόνια στην Κρήτη. Γιατί για τελευταία φορά ήχησε στην άλλη άκρη της γραμμής η φωνή σπουδαίων πρωταγωνιστών που, στη διάρκεια αυτών των μηνών, έφυγαν από τη ζωή, αφήνοντας πίσω μερικά πλάνα ως κληρονομιά. Γιατί όλοι αυτοί οι άνθρωποι – που σχημάτιζαν για μήνες το δημοσιογραφικό και σκηνοθετικό μας παρόν μέσα από συνεντεύξεις (on και off the record), εκπροσωπούσαν ένα παρελθόν· όχι με την έννοια της νοσταλγίας – ξεκάθαρα όχι. Αλλά με αυτήν της γέννησης και της άνθισης μιας σπουδαίας τέχνης σε ένα μικρό τόπο σαν τον ελληνικό. Κι αυτοί οι άνθρωποι ήταν ο καθρέφτης της.

Ο Γιώργος Κωνσταντίνου κατά τη βράβευση του από το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης .

Ανήκω στη μεγάλη πλειοψηφία μιας άλλης, μεταγενέστερης γενιάς που κάποτε στηνόταν τα Σάββατα και τις Κυριακές μπροστά στην τηλεόραση για να δει (και να ξαναδεί) τις ελληνικές ταινίες των 50s και των 60s. Στη μεγάλη πλειοψηφία όλων εκείνων που συνεννοείται με άλλους συνομήλικους της (αλλά και όχι) με βιτριολικές ατάκες τους, που ξέρει ολόκληρους διαλόγους απ’ έξω ή αναπαριστά κινηματογραφικά αποσπάσματα σε κεφάτες παρέες. Ανήκω στην τεράστια πλειοψηφία των, πάλαι ποτέ, παιδιών που η πρώτη τους επαφή με τον θαυμαστό κόσμο του σινεμά ήρθε μέσα από την τηλεόραση· αλλά η δίψα δεν χόρτασε και τα οδήγησε κατευθείαν στις αίθουσες. Να γιατί «μεγάλωσα μαζί τους».

Οι άνθρωποι που ανέβηκαν στη σκηνή της αίθουσας «Παύλος Ζάννας» στο Ολύμπιον της Θεσσαλονίκης τον περασμένο Νοέμβριο και, πριν από μερικές ημέρες, στη σκηνή του Δημοτικού Θεάτρου Πειραιά (σε ένα σίκουελ του αφιερώματος) είναι η ζωντανή απάντηση για τον καθέναν από εμάς που αγάπησε τον κινηματογράφο με μιαν αίσθηση καθημερινής αναγκαιότητας και προσιτής μαγείας.

«Να τιμήσουμε τους κατασκευαστές ονείρων», είπε ο ηθοποιός Στέλιος Μάϊνας από μικροφώνου, συμπαρουσιάζοντας με τον Άκη Σακελλαρίου την πρόσφατη αθηναϊκή εκδήλωση για τα «Παντοτινά Αστέρια» του ελληνικού κινηματογράφου. Αυτή είναι η αλήθεια. Σε μια εποχή απόλυτης απομάγευσης, όπως η σημερινή, τα όνειρα, οι προσδοκίες συμπιέζονται ή ταπεινώνονται συστηματικά. Το, προ 50ετίας, ελληνικό σινεμά δεν μυθογραφήθηκε άδικα, αφού καθρέφτισε το όνειρο (ακόμα και το αφελές όνειρο) σε μια εποχή που αυτό επιτρεπόταν. Τιμώντας τους βετεράνους, δεν επιχειρείται μια αναδρομή στη χαμένη λάμψη και στην ανεμελιά, αλλά σε μια κοινωνία με δυνατότητες. Η τέχνη και το σινεμά – ελληνικό και ξένο – δεν σταμάτησε να δείχνει προς αυτή την κατεύθυνση.

Μήπως λοιπόν, το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης δεν βράβευσε απλώς τους βετεράνους ηθοποιούς, αλλά μας έδειξε τα ίχνη μιας οδού ονείρων, ένα – στην προέκταση του -κοινωνικό επίτευγμα; Αυτά σκέφτομαι ένα χρόνο μετά το ξεκίνημα αυτής της πολύ τρυφερής δημοσιογραφικής περιπέτειας.

Ο Δημήτρης Καλλιβωκάς στην τιμητική εκδήλωση στη Θεσσαλονίκη.

Ο Βασίλης Χαραλαμπόπουλος παραδίδει την πλακέτα στον Σωτήρη Τζεβελέκο.