Το πρώτο ONX Showcase στην Αθήνα ψάχνει τον άνθρωπο μέσα στην ψηφιακή τέχνη

«Καλώς ήρθατε στο κέντρο της Γης, που είναι το Onassis Ready – πολύ ψύχραιμα», λέει ο Πρόδρομος Τσιαβός, Head of Digital and Innovation του Ιδρύματος Ωνάση, καλωσορίζοντάς μας στο press preview του ONX.Showcase.Athens.2026. Και πράγματι, στον πρώτο όροφο του βιομηχανικού κτιρίου στον Ρέντη, εκεί όπου γειτονεύουν τα studios του Onassis ONX και το Onassis AiR με το Αρχείο Ωνάση, η αίσθηση είναι πως κάτι πολυεπίπεδο συμβαίνει: καλλιτέχνες, τεχνολόγοι, αρχεία, αλγόριθμοι, τεχνητή νοημοσύνη, αναλογικά αντικείμενα και ανθρώπινη παρουσία μπαίνουν στον ίδιο βρόχο.

Drinking Brecht, Sister Sylvester @Nina-Schollaardt

Από τις 21 έως τις 24 Μαΐου, το Onassis Ready φιλοξενεί το πρώτο ONX Showcase στην Αθήνα, με θεματικό άξονα το “Human in the Loop”. Μια παρουσίαση που δεν λειτουργεί απλώς ως έκθεση ψηφιακής τέχνης, αλλά ως μια ζωντανή χαρτογράφηση του τρόπου με τον οποίο η τέχνη, η τεχνολογία και η ανθρώπινη εμπειρία μπορούν να συνυπάρξουν σε μια εποχή όπου η τεχνητή νοημοσύνη επηρεάζει όλο και περισσότερο τον τρόπο που δημιουργούμε, σκεφτόμαστε, θυμόμαστε και επικοινωνούμε.

Το ενδιαφέρον είναι πως το ONX.Showcase.Athens.2026 δεν στήνεται σε έναν αποστειρωμένο εκθεσιακό χώρο. Παρουσιάζεται στον ίδιο όροφο όπου δουλεύουν καλλιτέχνες, φιλοξενούνται δημιουργοί, αναπτύσσονται projects και φυλάσσεται ένα κομμάτι της ιστορίας του Ιδρύματος Ωνάση. Η Νεφέλη Μυρωδιά, επικεφαλής του Onassis AiR, μίλησε για ένα πρόγραμμα από το οποίο έχουν περάσει περισσότεροι από 250 δημιουργοί από το 2019, ενώ η Μαριάννα Χριστοφή, υπεύθυνη αρχειακών συλλογών του Ιδρύματος Ωνάση, υπενθύμισε την παρουσία του Αρχείου Ωνάση στον ίδιο όροφο, με υλικό που ξεκινά από το 1925. Κάπως έτσι, το παρελθόν, το παρόν και το πιθανό μέλλον της δημιουργίας συνυπάρχουν κυριολεκτικά στον ίδιο διάδρομο. Από τη μία, το αρχείο· από την άλλη, τα νέα μέσα. Από τη μία, τα τεκμήρια μιας ιστορίας που έχει ήδη γραφτεί· από την άλλη, καλλιτέχνες που προσπαθούν να φανταστούν τι έρχεται μετά.

Το Onassis ONX ξεκίνησε το 2020 στη Νέα Υόρκη και σήμερα λειτουργεί με δύο βάσεις: στη Tribeca και στο Onassis Ready στην Αθήνα. Είναι η παγκόσμια πλατφόρμα του Ιδρύματος Ωνάση για τις ψηφιακές κουλτούρες, την τέχνη και τις προηγμένες τεχνολογίες, με στόχο να υποστηρίξει δημιουργούς που κινούνται στα όρια της τεχνητής νοημοσύνης, της εμβυθιστικής τεχνολογίας, της χωρικής υπολογιστικής, των βιντεοπαιχνιδιών και των νέων μέσων.

Ο Πρόδρομος Τσιαβός στο Press Preview ©Margarita-Yoko-Nikitaki

Όπως το περιέγραψε ο Πρόδρομος Τσιαβός, πρόκειται για μια «παγκόσμια πλατφόρμα με στόχο να ενισχύσει την τέχνη με προηγμένες τεχνολογίες, αλλά με έμφαση στον άνθρωπο». Και αυτή η τελευταία φράση έχει σημασία, γιατί το ONX δεν προσεγγίζει την τεχνολογία ως αυτοσκοπό, αλλά ως πεδίο μέσα από το οποίο μπορεί να επαναδιατυπωθεί η ίδια η καλλιτεχνική εμπειρία. «Όσο πιο ανθρώπινο θες να είναι κάτι, τόσο πιο ουσιαστική πρέπει να είναι η σχέση σου με την τεχνολογία», σημείωσε χαρακτηριστικά.

Στα πέντε χρόνια λειτουργίας του, το ONX έχει στηρίξει καλλιτέχνες των οποίων τα έργα έχουν παρουσιαστεί σε μεγάλα διεθνή φεστιβάλ και οργανισμούς, από το SXSW και το Sundance μέχρι την Ars Electronica, τις Κάννες, την Performa, το IDFA και τη Βενετία. Ωστόσο, η φιλοδοξία του δεν είναι απλώς να παράγει εντυπωσιακά τεχνολογικά έργα. Όπως ειπώθηκε στο press preview, το ζητούμενο είναι να επεκταθεί το πλαίσιο μέσα στο οποίο δουλεύουν οι δημιουργοί και να ανοίξει ένας χώρος όπου η τεχνολογία μπορεί να γίνει εργαλείο αφήγησης, εμβύθισης και σύνδεσης με διαφορετικά κοινά.

«Αυτό που μας ενδιαφέρει είναι το πώς καταλαβαίνεις την αφήγηση για να φτιάξεις έναν κόσμο και πώς τελικά με αυτό μπορείς να παρουσιάσεις το έργο σου», είπε ο Τσιαβός, εξηγώντας πως το ONX δεν αφορά μόνο καλλιτέχνες που δουλεύουν αποκλειστικά με τεχνολογία, αλλά δημιουργούς από πολλούς παραδοσιακούς τομείς της τέχνης, οι οποίοι μπορούν να μεταφέρουν το έργο τους σε νέα περιβάλλοντα και να το διανείμουν σε πολύ διαφορετικά μέρη.

Andrew Thomas Huang, The Deer of Nine Colors ©Stephie-Grape

Για αυτόν τον λόγο, φέτος δημιουργήθηκε και μια λίστα με 25 βασικά λήμματα γύρω από την τέχνη και τις προηγμένες τεχνολογίες, διαθέσιμη μέσω QR code, αλλά και μια μικρή δανειστική βιβλιοθήκη με 25 βιβλία. Η ιδέα, όπως εξήγησε ο ίδιος, είναι να υπάρξει μια κοινή βάση, «για να μιλάμε την ίδια γλώσσα». Δεν είναι μια λεπτομέρεια οργάνωσης, αλλά μέρος της ίδιας της λογικής του showcase: πριν μιλήσουμε για τεχνητή νοημοσύνη, εμβύθιση, extended reality ή αλγοριθμικά συστήματα, χρειάζεται πρώτα να μπορούμε να συμφωνήσουμε στο τι ακριβώς εννοούμε.

Στην ερώτηση με ποια κριτήρια επιλέγονται οι καλλιτέχνες στην αρχή αυτής της διαδικασίας, η απάντηση φώτισε αρκετά καθαρά και τη φιλοσοφία του Onassis ONX και του Onassis AiR. Η Νεφέλη Μυρωδιά στάθηκε αρχικά στην «όρεξη για πειραματισμό». Το residency, όπως εξήγησε, λειτουργεί ως ένας χώρος και χρόνος που δίνεται στους δημιουργούς για να δοκιμάσουν νέα μέσα, αλλά και για να συνυπάρξουν με μια ευρύτερη δημιουργική κοινότητα. Δεν πρόκειται, όπως σημείωσε, για «ένα art studio στο οποίο κλειδώνεσαι και βγαίνεις μετά από τρεις μήνες με ένα έργο». Αντίθετα, το ζητούμενο είναι η ανταλλαγή: το πώς ένας εικαστικός μπορεί να δεχτεί feedback από έναν χορογράφο, μια επιμελήτρια ή έναν άνθρωπο που έρχεται από το πεδίο των ψηφιακών τεχνολογιών. Με άλλα λόγια, αυτό που αναζητείται δεν είναι μόνο το δείγμα δουλειάς, αλλά και η διάθεση του καλλιτέχνη να ανοιχτεί σε ένα πεδίο συνύπαρξης.

Photosynthesis of Absence, Feed the Algorithm or Feed Life, Γιάννης Κρανιδιώτης

Από την πλευρά του ONX, ο Πρόδρομος Τσιαβός πρόσθεσε ένα ακόμη κρίσιμο στοιχείο: τα έργα να μην εγκλωβίζονται σε μια αυτοαναφορική γλώσσα. «Στην τεχνολογία έχουμε μεγάλο πρόβλημα με αυτό. Πολύ συχνά καταλήγουμε να βλέπουμε έργα νέων μέσων τα οποία είναι φοβερά εσωστρεφή και ακαδημαϊκά», ανέφερε. Γι’ αυτό και το ONX ενδιαφέρεται για έργα που μπορούν να βρουν τον δρόμο τους προς ένα κοινό. «Πρέπει να καταλήξει κάπου το έργο — όχι απαραίτητα τελειωμένο, αλλά πρέπει να τείνει προς ένα κοινό». Κάπου εδώ εξηγείται και γιατί η λέξη showcase έχει σημασία. Όπως τόνισε ο Τσιαβός, «δεν είναι έκθεση, είναι showcase». Δηλαδή δεν πρόκειται για την τελική στάση μιας καλλιτεχνικής διαδρομής, αλλά για έναν ενδιάμεσο σταθμό. Ένα σημείο παρουσίασης, δοκιμής, συνομιλίας και πιθανής εκκίνησης.

Zisis Bliatkas, Post Brush Utilities (ONX Seeds) ©Stephie Grape

Στο ONX.Showcase.Athens.2026 παρουσιάζονται συνολικά έργα από το οικοσύστημα των Onassis ONX και AiR, έξι νέες αναθέσεις του προγράμματος ONX Seeds, έργα προσκεκλημένων καλλιτεχνών, περφόρμανς και επιλογές από την Onassis Collection. Τα πιο ολοκληρωμένα έργα βρίσκονται μέσα σε επιμέρους χώρους, ενώ τα mini commissions απλώνονται στον ανοιχτό χώρο, σαν projects που βρίσκονται ακόμη σε κίνηση. Ακόμα και η αρχιτεκτονική της παρουσίασης, με κουρτίνες, περάσματα, χαμηλό φωτισμό και την αίσθηση των studios, ενισχύει την ιδέα ότι δεν μπαίνουμε απλώς σε μια έκθεση, αλλά γινόμαστε μέρος της λούπας – μίας εμπειρίας εμβύθισης.

Αυτό που φαίνεται να ενδιαφέρει το ONX δεν είναι μόνο η στιγμή της παρουσίασης, αλλά η διαδρομή ενός έργου πριν και μετά από αυτήν. Ο εντοπισμός του ταλέντου, η τεχνική βοήθεια, η πρόσβαση σε studios, η επιμελητική υποστήριξη, η χρηματοδότηση, η επαγγελματική ανάπτυξη και τα διεθνή δίκτυα συγκροτούν μια υποδομή γύρω από τους καλλιτέχνες. «Οι πορείες των καλλιτεχνών δεν είναι ποτέ γραμμικές», σημείωσε ο Τσιαβός. Και ακριβώς γι’ αυτό το ONX λειτουργεί σαν σκαλοπάτι: όχι ως τέλος μιας διαδικασίας, αλλά ως αρχή μιας πιθανής διαδρομής. «Στόχος μας είναι να δείξουμε τα έργα και να έχουν μια ζωή μετά από εδώ», ανέφερε.

Ο θεματικός άξονας “Human in the Loop” θέτει το κεντρικό ερώτημα της παρουσίασης: τι συμβαίνει με τον άνθρωπο μέσα σε συστήματα που γίνονται όλο και πιο αλγοριθμικά; Πού βρίσκεται η ανθρώπινη κρίση, η πρόθεση, το λάθος, η αφή, η ευθύνη, όταν η δημιουργία περνά μέσα από μηχανές, δεδομένα και τεχνητή νοημοσύνη;

Το επιμελητικό ερώτημα «Πού πήγαν οι άνθρωποι;» διατρέχει ολόκληρο το showcase. Όχι με νοσταλγία για έναν προ-τεχνολογικό κόσμο, αλλά με την αγωνία του σήμερα: μπορεί ο άνθρωπος να παραμείνει μέσα στον βρόχο χωρίς να απορροφηθεί από αυτόν; Είναι εκείνος που ελέγχει τη μηχανή ή έχει ήδη αρχίσει να λειτουργεί σύμφωνα με τη δική της λογική;

Playfool, OPerator, ONX-Seeds, ©Stephie-Grape

«Αποστολή του ONX είναι να επαναπροσδιορίσουμε τι θα πει εμβυθιστική τέχνη», είπε ο Τσιαβός. Και εδώ η εμβύθιση δεν σημαίνει απλώς εντυπωσιακά τεχνολογικά περιβάλλοντα, αλλά εμπειρίες που, όπως σημείωσε, «σε ρουφάνε». Ανάμεσα στα έργα που παρουσιάζονται, το The Golden Key των Marc Da Costa και Matthew Niederhauser χρησιμοποιεί generative AI για να δημιουργήσει μια ζωντανή οπτικοακουστική αφήγηση, όπου ο θεατής μπορεί να πληκτρολογήσει τη δική του ιστορία, να προσθέσει χαρακτήρες και να γίνει μέρος ενός συλλογικού παραμυθιού χωρίς τέλος.

Cutlery Rain Maker, Gregor-Kuschmirz

Στο Kiss/Crash, ο Adam Cole μετατρέπει αλγοριθμικά συγκρούσεις αυτοκινήτων σε χολιγουντιανά φιλιά, σχολιάζοντας τη βία, την εικόνα και τον τρόπο με τον οποίο το τραύμα μπορεί να μετατραπεί σε θέαμα. Ο Gregor Kuschmirz, με το Cutlery Rain Maker, στήνει έναν αναλογικό μηχανισμό πάνω από ένα οικογενειακό τραπέζι χωρίς ανθρώπους, όπου τα μαχαιροπίρουνα αιωρούνται και πέφτουν σαν τελετουργία καταστροφής – παρομοιάζοντας ένα οικογενειακό σαββατιάτικο τραπέζι.

Ivona Tau, A life passed by

Η Ivona Tau, με το A Life Passed By, αξιοποιεί τεχνητή νοημοσύνη και οικογενειακό αρχειακό υλικό από ψηφιοποιημένα φιλμ, δημιουργώντας ένα έργο για τη μνήμη, την απώλεια και την εικόνα που αλλοιώνεται. Στην ίδια λογική της ανθρώπινης απουσίας, τα έργα Paradise του Gabriel Barcia-Colombo και Forever Meetings της Sarah Rothberg παρουσιάζονται σε αντίστιξη: από τη μία, σώματα εγκλωβισμένα μπροστά σε κινητά· από την άλλη, AI avatars που συζητούν ακατάπαυστα φιλοσοφικά ζητήματα, πέρα από και χωρίς τους ανθρώπους.

Ξεχωριστή θέση έχουν και οι έξι νέες αναθέσεις του ONX Seeds. Ο Γιάννης Κρανιδιώτης, με το Photosynthesis of Absence: Feed the Algorithm or Feed Life, ζητά από τον θεατή να αποχωριστεί το κινητό του για να δώσει ενέργεια σε ένα φυτό. Οι Playfool, με το (OP)erator, δημιουργούν μια bot farm 100 κινητών, μετατρέποντας τον θεατή σε συνένοχο μιας αλγοριθμικής μόλυνσης των social media. Ένας κύκλος από κινητά που λειτουργεί σαν μία φάρμα από trolls, που ό,τι πληκτρολογήσει ο θεατής εκείνα το παίρνουν και δημιουργούν χιλιάδες tweets με βάση αυτό – genius και τρομακτικό ταυτόχρονα.

Handle with Care, Ontroerend Goed @Ans_Brys

Μετά από μία κυκλική ξενάγηση, αντιλαμβάνεται κανείς πως το “Human in the Loop” δεν είναι μόνο αισθητικό ερώτημα. Είναι και νομικό, ηθικό, επαγγελματικό, πολιτικό. Ποιος έχει την πρόθεση; Ποιος έχει την ευθύνη; Ποιος κατέχει το έργο; Και τι σημαίνει δημιουργία σε μια εποχή όπου το ανθρώπινο χέρι δεν εξαφανίζεται, αλλά διαμεσολαβείται όλο και περισσότερο από μηχανές;

Το ONX.Showcase.Athens.2026 δεν προσπαθεί να εντυπωσιάσει απλώς με την τεχνολογία. Αντίθετα, δείχνει πως η πιο ενδιαφέρουσα ψηφιακή τέχνη σήμερα ίσως είναι εκείνη που επιμένει να ψάχνει το ανθρώπινο: στο λάθος, στην αφή, στη μνήμη, στην προσοχή, στο σώμα, στην επιλογή, στην ευθύνη. Αν ο άνθρωπος βρίσκεται ακόμη μέσα στον βρόχο, το ερώτημα δεν είναι μόνο αν μπορεί να πατήσει το κουμπί – είναι αν θυμάται ακόμα γιατί το πατάει.