Ira Walrdron: Μετασοβιετική εικαστική πρωτοπορία στο Μουσείο Άλεξ Μυλωνά

Μια τεράστια ταπισερί ή, σωστότερα, ένα ασαμπλάζ φτιαγμένο από λογής υφάσματα, εικονογραφημένα με θέματα της ποπ κουλτούρας, από αυτά που θα συναντούσε κανείς στην καμπίνα μιας νταλίκας, που επιστέφεται από την επιγραφή «Gender Studies» («Σπουδές φύλου»), υποδέχεται τον επισκέπτη της έκθεσης έργων της ρωσικής καταγωγής καλλιτέχνιδας Ira Waldron (1957-2023), στο Μουσείο Άλεξ Μυλωνά, στο Θησείο.

Χαρακτηριστικό της εννοιολογικής τέχνης της Waldron, του ιδιότυπου χιούμορ της αλλά και των επιρροών της από την ποπ-αρτ και τον σουρεαλισμό, όπως και όλα τα έργα της που εκτίθενται στην έκθεση «Ira Waldron. Κύκλοι που δεν κλείνουν ποτέ», από τα πρώιμα ζωγραφικά, τα ready-mades ή τα πορσελάνινα γλυπτά.

Γεννημένη στο Λένινγκραντ της ΕΣΣΔ, όπου έζησε μέχρι το 1975, πρόλαβε να πάρει μέρος στη ζωντανή καλλιτεχνική σκηνή της πόλης, ενώ το έργο της, που θα αρχίσει να εκθέτει μια δεκαετία αργότερα, στο Λονδίνο, όπου τελικά θα εγκατασταθεί, παραμένει σε διάλογο με τη σοβιετική πρωτοποριακή τέχνη της δεκαετίας του 1980.

Όπως σημειώνει η επιμελήτρια της έκθεσης, ιστορικός τέχνης Αρετή Λεοπούλου, η δουλειά της Waldron «υπήρξε φύσει πολιτική, εστιασμένη με συνέπεια στα μικρά και μεγάλα ζητήματα του τόπου καταγωγής της, του δυτικού καπιταλισμού, της διεθνούς καλλιτεχνικής κοινότητας και αγοράς, της ιστορίας της τέχνης εν γένει».

Έχοντας ενσωματώσει στη μεθοδολογία και το ύφος της τη ρευστή και μεταμοντέρνα οπτική για τον κόσμο, μπορούσε να κινηθεί με άνεση ανάμεσα σε τόπους, εκφραστικά μέσα και στυλ. Έτσι, θα επιστρέψει στην πατρίδα της αμέσως μετά την πτώση του σοβιετικού καθεστώτος, ενώ μετά τη διάλυση της ΕΣΣΔ θα αρχίσει να μοιράζει τον χρόνο της μεταξύ Μόσχας και Παρισιού.

Θα συμμετάσχει σε πολλές εκθέσεις στην ιδιαίτερα ζωντανή εικαστική σκηνή που δημιουργείται στη Ρωσία στις αρχές του 21ου αιώνα, μέχρι που, το 2004, η ομαδική έκθεση «Beware Religion!» («Προσοχή: θρησκεία!») θα πέσει θύμα βανδαλισμού από έξαλλους ζηλωτές, που θα καταστρέψουν, μεταξύ άλλων, και ένα δικό της έργο. Η υπόθεση αυτή θα σηματοδοτήσει την αρχή της ανοιχτής αντιπαράθεσης ανάμεσα στην καλλιτεχνική κοινότητα και εκπροσώπους της Εκκλησίας και των υπηρεσιών ασφαλείας, που θα κορυφωθεί με τη φυλάκιση των μελών της ομάδας Pussy Riot.

Μετά την επιστροφή της στο Παρίσι, η Waldron θα δουλέψει με εργαλεία της σύγχρονης γραφιστικής πάνω σε εικονογραφικό υλικό της σοβιετικής προπαγάνδας, επιστρέφοντας στον προβληματισμό της σχετικά με τα ολοκληρωτικά καθεστώτα, αποτέλεσμα της οποίας είναι η σειρά «Κυρίες με σκύλους» (2007), η οποία παρουσιάζεται στην έκθεση και αποτελεί μια προσωπική «μονομαχία» της με τον Χίτλερ.

Παράλληλα, θα επιστρέψει και στη σουρεαλιστική παράδοση με τα «Cadavres exquis», αλλά και την επηρεασμένη από την ποπ-αρτ σειρά «Pillow Books», έργα από τις οποίες παρουσιάζονται στην έκθεση και, στο σύνολό τους, συμμετείχαν στη μεγάλη έκθεσή της με τίτλο «Interstices», που είχε διοργανωθεί το 2018 στο Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης.

Η έκθεση «Ira Waldron. Κύκλοι που δεν κλείνουν ποτέ» διοργανώνεται με αφορμή τη συμπλήρωση ενός έτους από τον θάνατό της, με την αρωγή του συζύγου της Simon. Σε αυτήν παρουσιάζονται κυρίως έργα της τελευταίας δημιουργικής της περιόδου, μέρος της μεγάλης δωρεάς 300 περίπου έργων, στην οποία προχώρησε η ίδια πριν τον θάνατό της, προς το MOMus. Ορισμένα μάλιστα από τα έργα δημιουργήθηκαν μόλις το 2022 και αποτυπώνουν το τραύμα του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία, έτσι όπως το προσέλαβε τη καλλιτέχνιδα. Τα τρία αυτά έργα μικρογλυπτικής έχουν τοποθετηθεί στον 2ο όροφο του μουσείο, σε έναν ιδιότυπο διάλογο με τα έργα της Άλεξ Μυλωνά που αποτελούν τη μόνιμη συλλογή του.