Γιάννης Μόραλης – Χώρος Ιδιωτικός: Μια συναρπαστική περιήγηση στο εικαστικό σύμπαν του σπουδαίου καλλιτέχνη στο Μουσείο Μπενάκη

Ο Γιάννης Μόραλης γεννήθηκε στις 23 Απριλίου (ή στις 6 Μαΐου, δεν είναι γνωστό με ακρίβεια) στην Άρτα. Ήδη από πολύ νεαρή ηλικία και παρακολουθώντας τη θεία του να ζωγραφίζει, αναγνώρισε το πάθος που έτρεφε απέναντι στη ζωγραφική.

Ήταν το δεύτερο από τα έξι παιδιά του φιλόλογου Κωνσταντίνου Μόραλη και της Βασιλικής, το γένος Αναστασίου Μιχάλη. Η οικογένεια Μόραλη αφού έζησε από το 1922 και για τέσσερα χρόνια στην Πρέβεζα, εξαιτίας επαγγελματικών υποχρεώσεων του πατέρα, εγκαταστάθηκε τελικά μόνιμα στην Αθήνα το 1927 και κάπως έτσι, στα έντεκά του μόλις χρόνια, ο Γιάννης Μόραλης παρακολουθεί τις κυριακάτικες παραδόσεις στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών, φυσικά με τη στήριξη της οικογένειάς του – κάτι εξαιρετικά αξιέπαινο για εκείνη την εποχή.

Μάλιστα είναι γνωστό το πόσο πολύ ενθάρρυνε ο Κωνσταντίνος Μόραλης τον γιο του να ακολουθήσει την κλίση του στην Τέχνη, έτσι ώστε να μπορούμε σήμερα να μιλάμε για τον σπουδαίο καλλιτέχνη Γιάννη Μόραλη και την καθοριστική επιρροή του στο τοπίο της μεταπολεμικής τέχνης στην Ελλάδα – όχι μόνο με με το εικαστικό του έργο αλλά και με τη διδασκαλία του.

Με σκοπό να τιμήσει αυτή τη σπουδαία καλλιτεχνική φυσιογνωμία του ελληνικού 20ού αιώνα και φυσικά την πολύπλευρη προσωπικότητά του, το Μουσείο Μπενάκη εγκαινιάζει την έκθεση με τίτλο «Γιάννης Μόραλης. Χώρος ιδιωτικός», προβάλλοντας τις αφετηρίες των καλλιτεχνικών αναζητήσεων του ζωγράφου, τις εικαστικές του καταβολές αλλά και τη δημιουργική του πορεία.

Η ακρίβεια, η ισορροπία, η αφαίρεση – τα στοιχεία που χαρακτηρίζουν το σύνολο του έργου του Μόραλη – αλλά και οι ιδιότητές του – πρωτοπόρος ζωγράφος, ταλαντούχος χαράκτης, προικισμένος σκηνογράφος και εξέχων καθηγητής – «γεμίζουν» έναν από τους χώρους του Μουσείου Μπενάκη στην οδό Κουμπάρη και μάς καλούν να περιηγηθούμε βιωματικά μέσα στο περιβάλλον που εργάστηκε το μεγαλύτερο διάστημα της καλλιτεχνικής του πορείας, να δούμε αντιπροσωπευτικά έργα από όλες τις περιόδους δημιουργίας του αλλά και προσωπικά αντικείμενα, ώστε να γνωρίσουμε περισσότερο τον καλλιτέχνη αλλά κυρίως τον «άνθρωπο» Γιάννη Μόραλη.

Στην έκθεση παρουσιάζονται περισσότερα από εκατό ζωγραφικά έργα, σχέδια και χαρακτικά, καθώς και μελέτες, μακέτες, γλυπτά, κεραμικά, εικονογραφήσεις βιβλίων και εξώφυλλα δίσκων, τα οποία είχαμε την ευκαιρία να δούμε από κοντά εμείς, λίγο πριν η έκθεση ανοίξει και επίσημα τις πόρτες της για το κοινό. Ψηφιακές εφαρμογές και φωτογραφίες από το οικογενειακό αρχείο του ζωγράφου πλαισιώνουν τα έργα τέχνης, ενισχύοντας την εκπαιδευτική και βιωματική διάσταση της εμπειρίας του επισκέπτη.

Με αφετηρία την παιδική του ηλικία και φτάνοντας ως και την περίοδο της αναγνώρισής του, περιηγηθήκαμε στις τρεις μεγάλες ενότητες, από τις οποίες αποτελείται η έκθεση.

Γιάννης Μόραλης, Η αδελφή μου, Όλγα, 1934. Λάδι σε καμβά

Το «ταξίδι» γνωριμίας μας με τον Μόραλη ξεκινά από την παιδική ηλικία και τα νεανικά χρόνια του ζωγράφου, ενώ μάς «περιγράφει» την σχέση του με την οικογένειά του. Εκεί είχαμε την ευκαιρία κατά την ξενάγησή μας να δούμε πλούσιο ανεξερεύνητο πρωτογενές υλικό σχεδιασμάτων, σημειώσεων και πρωτολείων του ζωγράφου, αλλά και να μάθουμε ενδιαφέρουσες ιστορίες από την ανιψιά του ζωγράφου, Χριστίνα Μόραλη που ήταν παρούσα.

Από τα πρώτα του έργα μπορεί να διακρίνει κανείς τους ισχυρούς δεσμούς με την οικογένειά του και ειδικά με τα αδέρφια του, που διατηρήθηκαν και μέχρι τα τελευταία χρόνια της ζωής τους. Ιδιαίτερα συνδεδεμένος ήταν ο Μόραλης με την αδερφή του Όλγα, την οποία μπορεί να δει κανείς να ποζάρει ως μοντέλο του ζωγράφου σε πολλούς από τους πίνακες των νεανικών του χρόνων. Πολλά από τα ζωγραφικά έργα του Μόραλη απεικονίζουν μέλη της οικογένειάς του, όπως για παράδειγμα και τις γυναίκες της ζωής του, καθώς και τον γιο του Κωνσταντίνο.

Το εργαστήριο του ζωγράφου Γιάννη Μόραλη στην οδό Δεινοκράτου.

Η δεύτερη ενότητα εστιάζει στον κατεξοχήν προσωπικό χώρο του Μόραλη, το περιβάλλον, δηλαδή, στο οποίο εργάστηκε κατά το μεγαλύτερο διάστημα της καλλιτεχνικής του ζωής, μέσα από μια αναπαράσταση του χώρου του εργαστηρίου του. Ο χώρος έκτασης περίπου έξι τετραγωνικών μέτρων αυτός αναδεικνύεται στην έκθεση με ένα μοναδικό τρόπο, πλαισιωμένος με τον εξοπλισμό, τα σύνεργα της ζωγραφικής, τα χρωματικά του δοκίμια και τα προσωπικά του αντικείμενα, καταφέρνοντας να μάς μεταφέρει κάτι από την ατμόσφαιρα του εργαστηρίου της οδού Δεινοκράτους 9 – τον αγαπημένο κόσμο του Μόραλη – εκεί όπου περνούσε τις περισσότερες ώρες της ημέρας του.

Μάλιστα, τον χώρο που βρίσκεται στο κέντρο της έκθεσης, πλαισιώνουν δύο μεγάλες ασπρόμαυρες φωτογραφίες από το εσωτερικό του εργαστηρίου του Μόραλη, όταν αυτό βρισκόταν ακόμη εν λειτουργία. Το όλο στήσιμο του κεντρικού αυτού μέρους της έκθεσης σε μεταφέρει σχεδόν αβίαστα στον υπέροχο και γεμάτο χρώμα ζωγραφικό κόσμο του Γιάννη Μόραλη.

Γιάννης Μόραλης, Θησείο Β’, 1963. Κόλλα βιναβίλ σε καμβά

Τέλος, η τρίτη ενότητα επικεντρώνεται στη «μετάβαση στην ωριμότητα» και τις σχέσεις του Μόραλη με τους φίλους και συνεργάτες του, παρουσιάζοντας γνωστές και άγνωστες συνεργασίες, αλλά και έργα άλλων σπουδαίων καλλιτεχνών, όπως του επιστήθιου φίλου του Γιάννη Παππά και του Γιάννη Τσαρούχη.

Ο κατάλογος της έκθεσης.

Τα έργα και το αρχειακό υλικό της έκθεσης ανήκουν στην οικογένεια Μόραλη, ενώ αρκετά από τα έργα – ιδιαίτερα αυτή της πρώιμης περιόδου δημιουργίας του καλλιτέχνη– που θα έχετε την ευκαιρία να δείτε αν τυχόν την επισκεφθείτε, καθώς και σχέδια, μελέτες και φωτογραφίες παρουσιάζονται στο κοινό για πρώτη φορά, συνιστώντας ένα πρωτότυπο υλικό που μπορεί να πυροδοτήσει περαιτέρω ερευνητικές προσεγγίσεις πάνω στο σπουδαίο έργο ενός από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της νεοελληνικής τέχνης.

Για την πρώτη ενότητα και τα έργα που αφορούν στην παιδική και νεανική του ηλικία, έχει επιλεγεί ως χρώμα πλαισίωσής τους το κόκκινο, με την επιθυμία να «φωτιστούν» τα πρώτα βήματα και να «γεννηθούν» νοσταλγικά συναισθήματα στον επισκέπτη, ενώ στον αντίποδα χρωματίζεται με μπλε χρώμα – ένα αναγνωρίσιμο χρώμα που χαρακτηρίζει και τον ίδιο τον Μόραλη –  η ενότητα που φιλοξενεί τα έργα της πιο ώριμης περιόδου αναγνώρισης του καλλιτέχνη. Έτσι ο επισκέπτης περνάει από τον έναν «πόλο» στον άλλο, περνώντας από τον χώρο του εργαστηρίου που βρίσκεται στην «καρδιά» της έκθεσης, ίσως και παραπάνω από μία φορά. Μία συναρπαστική περιήγηση που σε φέρνει σε επαφή με την εξελικτική πορεία του συνόλου του έργου του Μόραλη και σε αφήνει στο τέλος λίγο πιο «γεμάτο» από όταν μπήκες.

Η επιμέλεια της έκθεσης οφείλεται στην Νίκη Δάφνη και τον Τάσο Κουτσουρή, ενώ τον σχεδιασμό της είχε ο Σπύρος Νάσαινας. Παράλληλα με την έκθεση κυκλοφορεί ένας υπέροχης αισθητικής, αναλυτικότατος κατάλογος με χαιρετισμό του επιστημονικού διευθυντή του Μουσείου Μπενάκη, Γιώργη Μαγγίνη και κείμενα της Νίκης Δάφνης, του Τάσου Κουτσουρή και του Κωνσταντίνου Φιολάκη.