Η τυχαιότητα, η σύμπτωση και τα σημεία: Ατομική έκθεση της Ειρήνης Παγώνη – Λούτη στην Dépôt Αrt Gallery

Η ίδια η εικαστικός σχετικά με το θέμα της έκθεσής της σημειώνει:

«Η πρώτη γνωστή πρόταση για την θεώρηση της τυχαιότητας με όρους πολυπλοκότητας έγινε γνωστή από τον Λάιμπνιτς σε ένα ασαφές έγγραφο του 17ου αιώνα που αποκαλύφθηκε μετά τον θάνατό του. Ο Λάιμπνιτς αναρωτήθηκε πώς μπορεί κανείς να γνωρίζει αν ένα σύνολο σημείων σε ένα χαρτί επιλέχθηκαν τυχαία (π.χ. πιτσιλώντας).

Σύμφωνα με την κβαντομηχανική το σύμπαν αποτελείται από στοιχειώδη σωματίδια που αλληλεπιδρούν με γνωστούς τρόπους. Ο Laplace (1749-1827) φαντάστηκε μια διάνοια, η οποία θα γνώριζε την θέση και την ταχύτητα κάθε ενός σωματιδίου στο σύμπαν και συμπέρανε πως μάλλον θα μπορούσε έτσι να γνωρίζει το μέλλον ανά πάσα στιγμή. Με αυτήν την παραδοχή τίποτα δεν είναι μη προβλέψιμο, ακόμα και η ανθρώπινη συμπεριφορά και το μέλλον μπορεί να προβλεφθεί από την πληροφορία που μας δίνει το σύμπαν στην παρούσα στιγμή. Αυτή η προβλεψιμότητα, είναι ντετερμινισμός. Το 1927 ο Werner Heisenberg, διατύπωσε την περίφημη αρχή της απροσδιοριστίας (indeterminacy principle) ή αρχή της αβεβαιότητας (uncertainty principle). Σύμφωνα με την αρχή αυτή, είναι αδύνατον να μετρήσουμε με απόλυτη ακρίβεια, την θέση και την ταχύτητα ενός σωματιδίου ταυτόχρονα. Η αρχή της απροσδιοριστίας του Heisenberg είναι θεμελιώδεις, αναπόσπαστη, χαρακτηριστική ιδιότητα του κόσμου. (Hawking, 1996). Το τέλος λοιπόν του «προβλέψιμου – ντετερμινισμός» και η αρχή της «απροσδιοριστίας –τυχαιότητας».

Το 1960, ο Edward Lorenz, γνωστός για το φαινόμενο της πεταλούδας, ως ποιητική μεταφορά της θεωρίας του χάους, (χάος: όταν το παρόν καθορίζει το μέλλον, αλλά η προσέγγιση του παρόντος δεν προσδιορίζει κατά προσέγγιση το μέλλον), εμπερικλείει το τυχαίο-τυχαιότητα, την συγκυρία-σύμπτωση στην θεωρία, ως ένα επαναλαμβανόμενο συναρτησιακό σύστημα, (iterated function system). Το τυχαίο το οποίο έχει τάξη, όσο κι αν αυτό ακούγεται οξύμωρο, καθώς «ο Θεός δεν παίζει ζάρια».

Η σύμπτωση-συγκυρία είτε ως συμπαντικό φαινόμενο, είτε ως φαινόμενο της καθημερινότητας, δεν είναι τίποτα άλλο από τυχαιότητες ή αναμενόμενα περιστατικά. Είναι η τυχαία, αναπάντεχη, ταυτόχρονη εμφάνιση δύο ή περισσοτέρων γεγονότων ή φαινομένων. Στην καθημερινότητα έχει να κάνει με ψυχολογία και πιθανότητες. Στην αστροφυσική επιστήμη με πιθανότητες, τυχαιότητες και συναρτήσεις.

«Σημείον έστιν, ού μέρος ουδέν» (Ευκλείδης). Οι Πυθαγόρειοι ωστόσο, δίνουν ιδιαίτερη σημασία στην έννοια του σημείου, και αποτελεί μάλιστα ακρογωνιαίο λίθο της γεωμετρίας τους, αλλά και της ευρύτερης κοσμοθεωρίας τους. Το ίδιο ισχύει για όλες τις γεωμετρίες που έχουν δημιουργηθεί στις μέρες μας και στις οποίες ο ορισμός του σημείου αποτελεί σημαντικό θεωρητικό ζήτημα. Πέραν της γεωμετρίας, κάθε σημείο έχει δύο όψεις που μοιάζουν με δύο όψεις ενός φύλλου χαρτιού: Μία όψη που φαίνεται και λέγεται σημαίνον, και μία όψη που δεν φαίνεται και λέγεται σημαινόμενον.

…Αναζητώ την γνώση και όχι την πίστη. Όλα τα άνωθεν, είναι ένα μικρό κομμάτι αυτού που είμαι-σκέπτομαι, που ερευνώ, που αναρωτιέμαι, που αμφισβητώ, που με γοητεύουν, που μου δίνουν την δύναμη να εργάζομαι. Η πίστη μου πηγάζει από την ανακάλυψη και όχι από την αποκάλυψη, αν και πολλές φορές ακροβατώ ανάμεσα στην επιστήμη και την μεταφυσική προσπαθώντας να συνταιριάξω αυτά τα δύο «παράλληλα σύμπαντα» στην προσπάθειά μου να μετατρέψω τις εξισώσεις σε ποιητικές μεταφορές. Τις αλληγορίες σε κβαντικές χορδές. Αυτό πιστεύω ότι κάνω μέσα από το εικαστικό μου έργο. Χρησιμοποιώ φύλλα αλουμινίου σαν τον βασικό μου καμβά. Επέλεξα αυτό το υλικό από την ιδιότητά του να παγιδεύει, να ελευθερώνει, να αντανακλά, να αλλάζει, να μεταμορφώνει, να μετουσιώνει το φώς, όχι μόνον στο φυσικό πεδίο, αλλά και στο ιδεολογικό. Το φώς, ως σκοπό ζωής, αντίληψης και θέσης. Η παλέτα μου, σχεδόν μονοχρωματική αλλά σε χιλιάδες τόνους. Το χρώμα μου πάντα καθαρό, διαυγές. Δεν κάνω ποτέ προσχέδια, δεν κρατώ ποτέ σημειώσεις. Ούτε όταν πρέπει να γράψω ένα κείμενο για κάτι συγκεκριμένο. Όλα όσα κατακλύζουν την σκέψη μου, τα κρατώ στο μυαλό μου, μέχρι την στιγμή που αρχίζω να υλοποιώ το κάθε τι. Μέχρι την στιγμή που θα πάρω τα πινέλα μου, ή θα κτυπήσω το πρώτο πλήκτρο του υπολογιστή μου. Τα προσχέδια, οι σημειώσεις, είναι δεσμευτικές, περιοριστικές καταστάσεις, αφού τελικά σαν στοιχεία του σύμπαντος υπαγόμεθα στους νόμους της τυχαιότητας. Πιστεύω ότι αυτό που πραγματικά πρέπει να γίνει, μέσα από αυτήν την διαδικασία της χαοτικής τυχαιότητας-τάξης, θα προκύψει. Οι φόρμες μου, είναι σύνθεση πολλών, άπειρων σημείων. Πολλά άπειρα σημεία, κατακερματισμένα, που συνδέονται και συντίθενται σε σχήματα γεωμετρικά ή οργανικά, σαν να συμβαίνει από σύμπτωση, ταυτόχρονη εμφάνιση πολλών γεγονότων σε μία συγκεκριμένη διάσταση. Οι φιγούρες, που αποτελούν τμήμα του concept αυτής της έκθεσης, έχουν ακριβώς την ίδια λογική, την ίδια αναζήτηση, την ίδια οπτική με τα «κατακερματισμένα». Φαντασθείτε αυτά τα μικρά διαστάσεων έργα στο πλεξιγκλάς, αυτές οι φιγούρες, να κατακερματισθούν και μετά να επανασυνδεθούν, φυσικά σε πολύ μεγαλύτερες διαστάσεις. «έν το παν», ας μην το ξεχνάμε αυτό ποτέ. Όλα είμαστε ΕΝΑ.»