Η μητέρα στην σύγχρονη ελληνική τέχνη

Από την Ειρήνη Συκά

Η Γιορτή της Μητέρας, παγκόσμια γιορτή, έχει τις ρίζες της στην αρχαία Ελλάδα που είναι η πρωταρχική πηγή αναφοράς στην “γιορτή της μητέρας”. Στην αρχαιότητα ήταν γιορτή της άνοιξης όπου λατρευόταν η Γαία, η μητέρα Γη, μητέρα όλων των θεών και των ανθρώπων. Αργότερα την αντικατέστησε η κόρη της, η Ρέα, σύζυγος του Κρόνου, μητέρα του Δία και όλων των ολύμπιων θεών και που ήταν η θεά της γονιμότητας. Η καθιέρωση όμως της Γιορτής της Μητέρας, τη 2η Κυριακή του Μαΐου έγινε στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, στις αρχές του 20ού αιώνα για να τιμήσουν τη μητέρα της Άννα Τζάρβις άπό την Φιλαδέλφεια που αγωνίστηκε για τη συμφιλίωση Νοτίων και Βορείων Αμερικανών μετά τη λήξη του Αμερικανικού Εμφυλίου πολέμου το 1864.

«…Κ’ η φωνή της μητέρας, πόσο σύγχρονη, καθημερινή, σωστή,
μπορεί να προφέρει φυσικά τα πιο μεγάλα λόγια
ή και τα πιο μικρά, στην πιο μεγάλη σημασία τους, όπως:
“μια πεταλούδα μπήκε απ’ το παράθυρο”,
ή : “ο κόσμος είναι ανυπόφορα υπέροχος“….

… Αυτή η βαθιά της κατανόηση κ’ η τρυφερή επιείκεια
για όλους και για όλα (σχεδόν μια περιφρόνηση), –
τη θαύμαζα πάντα και την τρόμαζα
μ’ αυτή την ενσυνείδητη, υψηλή περηφάνια της,
αναμιγνύοντας το μικρό, πονηρό, πολυδιάστατο γέλιο της,
με το μικρό κρότο του σπίρτου και τη φλόγα του σπίρτου …”

Γιάννης Ρίτσος, Η μητέρα μου (από τον “Ορέστη”)

Δέκα σπουδαίοι έλληνες ζωγράφοι απεικονίζουν τη μητρότητα στους καμβάδες τους.

Γεώργιος Ιακωβίδης (μητέρα με κοριτσάκι / 1919)

Κώστας Λούστας (η πιανίστα Δόμνα Ευνουχίδου με το παιδί της / 1992)

Γεώργιος Ιακωβίδης (αντιστροφή του ρόλου / 1892)



Αγγελος Σικελιώτης

Πολύκλειτος Ρέγκος (μάνα και παιδί / 1958)

Νικηφόρος Λύτρας (μητέρα με παιδί)

Πηνελόπη Οικονομίδη

Γιάννης Μόραλης (προσωπογραφία Δανάης και Μαρίας Βελλίνη / 1944)

Κωνσταντίνος Ιατράς (μητέρα με κόρη)

Γιάννης Μόραλης

Νικόλαος Γύζης (μητέρα με παιδί)

Βάσω Κατράκη

Νικόλαος Γύζης (κου – κου / 1882)

Πως να πειράξω τη μητέρα
να κάμω εγώ να λυπηθεί,
που όλη νύχτα κι όλη μέρα
για το καλό μου προσπαθεί;

Πως ν’ αρνηθώ ή ν’ αναβάλλω
ό,τι ορίζει κι απαιτεί,
αφού στη γη δεν έχω άλλο
κανένα φίλο σαν κι αυτή;

Αυτή στα στήθη τα γλυκά της
με είχε βρέφος απαλό
με κάθιζε στα γόνατά της
και μ’ έμαθε να ομιλώ.

Αυτή με τρέφει και με ντύνει,
όλο το χρόνο που γυρνά,
και δίπλα στη μικρή μου κλίνη,
σαν αρρωστήσω ξαγρυπνά.

Αυτή σαν πέσω και χτυπήσω,
φιλά, να γιάνει την πληγή
αυτή, τι πρέπει εγώ ν’ αφήσω
και τι να κάνω μ’ οδηγεί.

Πως το λοιπόν τέτοια μητέρα
να κάνω εγώ να λυπηθεί,
που όλη νύχτα κι όλη μέρα
για το καλό μου προσπαθεί;

Γεώργιος Βιζυηνός «Πως να πειράξω τη μητέρα»