Artist Unknown – Η Ήβη ήταν εδώ: Η συγκλονιστική ιστορία της ζωγράφου Ήβης Στάγκαλη στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά

Το Goethe-Institut Athen και το Δημοτικό Θέατρο Πειραιά παρουσιάζουν την θεατρική παράσταση Artist Unknown* [Άγνώστου Καλλιτέχνη*] *Η Ήβη ήταν εδώ. Η παγκόσμια πρεμιέρα της παράστασης πραγματοποιείται την Κυριακή 20 Σεπτεμβρίου στο πλαίσιο του διεθνούς πρότζεκτ AMAN AMAN, που διερευνά κοινές ιστορίες μετανάστευσης, εξορίας, εργασίας, αλληλεγγύης και φιλίας μέσα από εκθέσεις, παραστάσεις, συναυλίες, προβολές ταινιών και συζητήσεις και αναπτύσσεται ανάμεσα σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Βερολίνο, Μόναχο, Φρανκφούρτη, Κωνσταντινούπολη και Σμύρνη.

Ορισμένες ιστορίες δεν χάνονται επειδή ξεχνιούνται, αλλά επειδή οδηγούνται σκόπιμα στη λήθη. Μία από αυτές είναι η ιστορία της Ήβης Στάγκαλη, Ελληνίδας ζωγράφου που γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1922. Μαθήτρια στο εργαστήριο του Bedri Rahmi Eyüboğlu στην Ακαδημία Καλών Τεχνών, ιδρυτικό μέλος της τουρκικής πρωτοποριακής Ομάδας των Δέκα, γνωστής ως «Onlar grubu» (1947–55), εικονογράφος των πρώτων τουρκικών εκδόσεων της Ιλιάδας του Ομήρου και πολλών ακόμη βιβλίων, καθώς και εξέχουσα μορφή της καλλιτεχνικής ζωής της εποχής της, η Στάγκαλη διαγράφηκε όχι μόνο από την ίδια την Κωνσταντινούπολη, αλλά και, σταδιακά, από την πολιτιστική μνήμη και την ιστορία της τέχνης της πόλης, μετά την απέλαση των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης το 1964.

Το Artist Unknown*, σε σύλληψη και σκηνοθεσία των Elif Sözer και Zeynep Özden και σε κείμενο της Çiğdem Erdöl, ακολουθεί επί σκηνής τα ίχνη της ζωής της Ήβης Στάγκαλη. Μέσα από τις ερμηνείες των Tilbe Saran, Fulya Peker και Çağdaş Ekin Şişman, το κοινό συναντά διαφορετικές όψεις της ζωής της, τις πολλαπλές εκδοχές του εαυτού της και τις μνήμες που έφερε μέσα της. Ξεπερνώντας τα όρια μιας συμβατικής βιογραφίας, η παράσταση διατρέχει τις μνήμες του εκτοπισμού, του αποχωρισμού, των χαμένων έργων, των ανολοκλήρωτων δημιουργιών και μιας ζωής που καταδικάστηκε στην ανωνυμία.

Με φόντο το τοπίο της μνήμης της Ήβης Στάγκαλη, η παράσταση ξεδιπλώνεται μέσα από τρεις ηθοποιούς που ενσαρκώνουν διαφορετικές στιγμές της ζωής της, τις απώλειές της και τις μνήμες που τη συνόδευσαν σε όλη της τη διαδρομή. Το 1964, όταν αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την Κωνσταντινούπολη, η Στάγκαλη έφτασε στην Αθήνα κρατώντας στην αγκαλιά της τη μονοετή κόρη της, έχοντας μαζί της μόλις είκοσι δολάρια και μία βαλίτσα είκοσι κιλών. Τα τετράδια από τα μαθήματα του Bedri Rahmi ήταν τα μοναδικά αποδεικτικά της καλλιτεχνικής της εκπαίδευσης που μπόρεσε να πάρει μαζί της. Οι πίνακες που έστειλε από την Κωνσταντινούπολη μέσω του Ταχυδρομείου Δεμάτων του Σιρκετζί χάθηκαν. Μόλις πέντε χρόνια μετά τον εκτοπισμό της, ένα ζωγραφικό έργο της –παραλειμμένο ακόμη και από ανθολογίες που εξέδωσαν φίλοι της– εκτέθηκε επί χρόνια στην Τουρκία με τον τίτλο Artist Unknown*, παρότι στην πίσω όψη του έφερε το όνομά της.

Το θεατρικό έργο Artist Unknown* παρακολουθεί αυτή τη διαδικασία διαγραφής, διερευνώντας πώς ένας άνθρωπος, μια καλλιτέχνιδα ή ακόμη και μια πόλη μπορούν να διαγραφούν από τη συλλογική μνήμη και πώς η πράξη της ανάμνησης μπορεί να αποκτήσει πολιτική, συναισθηματική και επανορθωτική διάσταση. Διατρέχοντας μια διαδρομή μνήμης από την Κωνσταντινούπολη στην Αθήνα, από τη Γέφυρα του Γαλατά στο Σιρκετζί, από τους χαμένους καμβάδες στα ανολοκλήρωτα έργα, η παράσταση μάς υπενθυμίζει όχι μόνο την ιστορία της Στάγκαλη –τη φωνή της που επιμένει «είμαι εδώ»– αλλά και τις ιστορίες όλων εκείνων που αποκλείστηκαν από την πολιτιστική μνήμη, των οποίων τα ονόματα σβήστηκαν και η θέση στην ιστορία τούς στερήθηκε.