Μια κατάδυση στον δυστοπικό κόσμο του Γιώργου Καστάνη

Σκεφτήκατε ποτέ πως ζούμε σε ένα video game; Πως αποκλείεται η πραγματική ζωή να είναι τόσο δυστοπική, δύσκολη και σκληρή και πως η μόνη λογική απάντηση είναι πως είμαστε μέρος ενός stimulation. Για αυτόν ακριβώς τον λόγο, όταν έμαθα πως από το Σάββατο 25 Απριλίου στο Ψ.Ν.Α Δρομοκαΐτειο θα παρουσιάζεται η έκθεση «Cyberpunk 2077: A Portrait Study» του Γιώργου Καστάνη ή αλλιώς guadalooz, η οποία είναι βασισμένη στον κόσμο του δυστοπικού video game Cyberpunk 2077, ήξερα πως θα είχε τρομερό ενδιαφέρον.

Ο Γιώργος Καστάνης

Η πρώτη σκέψη θα ήταν να μιλήσουμε με τον ίδιο για το πώς η τέχνη του βρήκε διέξοδο σε ένα video game. Δυστυχώς όμως η ζωή είναι πέρα για πέρα πραγματική και ο ίδιος απεβίωσε ξαφνικά πριν προλάβει να δει την έκθεση ολοκληρωμένη, μόλις πριν λίγους μήνες. Οι άνθρωποι του περιβάλλοντός του όμως και κυρίως η συνοδοιπόρος του στη ζωή και επιμελήτρια της έκθεσης Αθηναΐδα Πόθου έκαναν τη γενναία επιλογή να συνεχίσουν τη διαδικασία και να στήσουν την έκθεση τόσο για τη μνήμη του ίδιου, όσο και για τα μάτια που θα αντικρίσουν τα έργα του. Ο Γιώργος Καστάνης δημιούργησε πορτρέτα με άγνωστες φιγούρες που όμως αποτυπώνουν πολύ γνωστές έννοιες που ευτελίζονται και μας καταβάλλουν καθημερινά, όπως η εξουσία, η εξέγερση, ο ατομικισμός.

Όταν ζήτησα από την Αθηναΐδα Πόθου να μου μιλήσει για τον άνθρωπο που ζωγράφιζε πολύ συνειδητά «τα πρόσωπα του Ύστερου καπιταλισμού», εκείνη μου μίλησε για ιστορίες του από το νηπιαγωγείο. «Ο Γιώργος συνήθιζε να παίρνει το μοναδικό καβαλέτο που υπήρχε στην τάξη και έβγαινε στην αυλή να ζωγραφίσει. Τα παιδιά παραπονιούνταν στη δασκάλα και αυτός κρυβόταν να μην του το πάρουν. Νηπιαγωγός ήταν η μητέρα του – φαντάζεστε τι γινόταν – ήταν από τα πιο ευτυχισμένα χρόνια της ζωής του».

Μου μίλησε με μία εν γένει γλύκα για έναν άνθρωπο βαθιά καλλιτεχνικό, που ενώ σπούδαζε Ιστορία και Αρχαιολογία και μετέπειτα Θεατρολογία, αφοσιώθηκε στην εικαστική τέχνη. Πίστευε στα ιδανικά του και υποστήριζε τις ιδέες που κρατούσαν ακλόνητη την ηθική του. «Έγραφε μουσική, έπαιζε ηλεκτρική κιθάρα και τραγουδούσε σε ροκ μπάντες, δίδασκε έκθεση και αρχαία σε παιδιά Λυκείου, έγραφε παραμύθια, ασχολήθηκε με την ιστορική έρευνα, την πολιτική, τον ακτιβισμό… είχε αναρχικές ιδέες, ασχολούταν με τον αθλητισμό, γυμναζόταν και είχε πάθος με τον Ολυμπιακό», μου λέει ο άνθρωπος με τον οποίο ζούσαν μαζί τη ζωή τους.

Για την έκθεση που παρουσιάζεται στο Ψ.Ν.Α. Δρομοκαΐτειο, η Αθηναΐδα Πόθου, μου έδωσε να καταλάβω πως δεν είναι μόνο καμβάδες και χρώματα, ή ακόμα μόνο ιστορίες. Είναι το όραμα ενός ανθρώπου που έζησε μία γεμάτη ζωή, με χαρές και λύπες, και το αποτύπωμα αυτής και της τέχνης του οφείλει να παραμείνει ανεξίτηλο.

Anxiety, Γιώργος Καστάνης

Ήταν ένα έργο ζωής για τον Γιώργο, στο οποίο έδωσε την ψυχή του και το υπηρέτησε με αφοσίωση και πάθος. Σε όλο αυτό το ταξίδι ήμουν συνοδοιπόρος του, πίστεψα στο έργο του, τον θαύμασα ως δημιουργό και ως άνθρωπο, ανακάλυψα πτυχές του εαυτού που με γοήτευσαν και τον αγάπησα ακόμα περισσότερο. Πιστεύαμε πως η έκθεση θα άνοιγε ίσως κάποιους δρόμους για να βελτιώσουμε τη ζωή μας και να πραγματοποιήσουμε κοινά μας όνειρα. Μέσα από στερήσεις και δυσκολίες είχαμε φτάσει στην προετοιμασία της έκθεσης. Πριν την τελική ευθεία, μέσα σε ένα κλίμα ενθουσιασμού και χαράς, ανατράπηκαν όλα καθώς ο Γιώργος έφυγε πολύ ξαφνικά από τη ζωή. Μέσα στο σοκ από το αναπάντεχο και την οδύνη, ο αδελφός του με γενναιότητα και δύναμη ψυχής με παρότρυνε να κάνουμε την έκθεση. Χωρίς την στήριξή του, δεν ξέρω αν τελικά θα γινόταν. Το πλαίσιο είχε αλλάξει πια. Αρχικά μου ήταν δυσβάσταχτο μια έκθεση χωρίς τον Γιώργο. Όμως ήξερα πόσο το ήθελε, και ένα βράδυ που κοίταξα το φεγγάρι ψηλά στον ουρανό, αισθάνθηκα σαν το χέρι του να με τραβάει και να μου δίνει δύναμη. Δεν θα μπορούσα να τον αφήσω μόνο σ’ αυτό. Μαζί το ξεκινήσαμε και μαζί θα το τελειώσουμε.

Disorder, Γιώργος Καστάνης

Υπήρχε ταύτιση απόψεων, κατανόηση, βαθιά επικοινωνία, αλληλοθαυμασμός και αλληλοσεβασμός. Εκείνος ζωγράφος εγώ ηθοποιός… Η σχέση μας ζυμώθηκε μέσα από δημιουργικές και επίπονες πορείες. Ο ένας βοηθούσε και στήριζε τον άλλον. Ήμασταν αγαπημένοι σύντροφοι αλλά και καλοί συνεργάτες. Μαζί λειτουργούσαμε πολύ καλά, παίρναμε δύναμη ο ένας από τον άλλον, κάναμε μικρά θαύματα. Δεν αισθάνθηκα πως κατέβαλα κάποια ιδιαίτερη προσπάθεια να ισορροπήσω ανάμεσα στα δύο. Όσοι φόβοι υπήρξαν κάποιες στιγμές, η αγάπη και η πίστη τους ξεπερνούσαν. Ήμασταν μόνοι οι δυο μας σε αυτόν τον δύσκολο χώρο των τεχνών και έπρεπε να τον περπατήσουμε μαζί. Ο έρωτας σε κάνει να υπερβαίνεις τους ρόλους ακόμα και τον ίδιο σου τον εαυτό.

Ήμασταν μόνοι οι δυο μας σε αυτόν τον δύσκολο χώρο των τεχνών και έπρεπε να τον περπατήσουμε μαζί. Ο έρωτας σε κάνει να υπερβαίνεις τους ρόλους ακόμα και τον ίδιο σου τον εαυτό

Η αίσθηση της απώλειας σε χαράσσει βαθιά, νιώθεις ξεριζωμένος, πως η ζωή σου, το μέλλον σου, τα όνειρά σου γκρεμίστηκαν. Νιώθεις τη ματαίωση, τη ματαιότητα των πραγμάτων, της τέχνης. Όμως, ναι, τελικά αυτή η διαδρομή προς την έκθεση, η υλοποίησή της, να βλέπεις τις ιδέες του να παίρνουν σάρκα και οστά, τα έργα του να αναπνέουν πάνω στους τοίχους είναι η ψυχή του , η καρδιά του που χτυπά, η ζωή που μετουσιώνεται και συνεχίζει ακόμα και μέσα από την απουσία.

Evolution, Γιώργος Καστάνης

Η περίοδος της καραντίνας ήταν πολύ επώδυνη για τον ίδιο. Στη μνήμη του καταγράφηκε ως ένα συλλογικό τραύμα. Ως άνθρωπος ήταν πολύ κοινωνικός και επικοινωνιακός, του κόστισε πολύ αυτή η απομόνωση, ένας τέτοιος εγκλεισμός. Γι’ αυτό και άφησε την Αθήνα τότε και έζησε στο χωριό του πατέρα του, ένα παραδεισένιο μέρος στους πρόποδες της Οίτης με θέα τον κάμπο, το ποτάμι που τόσο αγαπούσε. Εκεί βρήκε μια ηρεμία, μια καθαρότητα στη σκέψη του – εκεί αισθανόταν ελεύθερος. Σε μια τέτοια συνθήκη , μέσα στη φύση το ερέθισμα της δημιουργίας ήρθε από ένα video game, το Cyberpunk 2077, το οποίο τον είχε συναρπάσει γιατί
αντικατόπτριζε έναν κόσμο δυστοπικό που δεν απείχε πολύ από αυτόν εκείνης της περιόδου.

Dehumanization, Γιώργος Καστάνης

Από την στιγμή που είχε την έμπνευση, ήξερε το υλικό του, ήξερε τί θα αφηγηθεί, και αυτό εξελισσόταν καθώς δούλευε και το νόημα γεννιόταν. Είχε μεθοδικότητα, αυτοπειθαρχία, πρόγραμμα και σαφώς και κάποια εμμονή. Άλλωστε ζωγράφος χωρίς εμμονή, δύσκολο.

Ο Γιώργος Καστάνης είχε μεθοδικότητα, αυτοπειθαρχία, πρόγραμμα και σαφώς και κάποια εμμονή. Άλλωστε ζωγράφος χωρίς εμμονή, δύσκολο

Θα καταλάβει πως αυτά τα έργα έχουν γίνει με ψυχή, με θυσία, με κόπο, με αγάπη, με αγωνία. Κοιτάζοντας τα βλέμματα των χαρακτήρων είναι σαν να σε κοιτάζει ο ίδιος σε διαφορετικές εκδοχές με διαφορετικά συναισθήματα.

Egocentricity, Γιώργος Καστάνης

Αποφύγαμε εν τέλει τις γκαλερί, αφού είχε γίνει κάποια έρευνα, γιατί πέρα της μη διαθεσιμότητάς τους, εμείς θέλαμε να τοποθετήσουμε το ζωγραφικό αφήγημα σε έναν χώρο που νοηματοδοτεί το περιεχόμενό του, το δυστοπικό χαρακτήρα των πορτρέτων. Το Δάφτσειο κτίριο στο Δρομοκαΐτειο, ένας τόπος “εγκλεισμού” από το παρελθόν, φέρνει στη μνήμη μας σε συμβολικό αλλά και ψυχολογικό επίπεδο τον κάθε εγκλεισμό, κυριολεκτικό ή μεταφορικό, που βιώνει ο άνθρωπος διαχρονικά, και ίσως σήμερα πιο έντονα από ποτέ.

Κοιτάζοντας τα βλέμματα των χαρακτήρων είναι σαν να σε κοιτάζει ο ίδιος σε διαφορετικές εκδοχές με διαφορετικά συναισθήματα

Κάθε πορτρέτο ενσαρκώνει μία έννοια ή κατάσταση, όπως για παράδειγμα, ο κυνισμός, ο νεποτισμός, η κυριαρχία, η αντίσταση, το χάος, η ενοχή, ο εγωκεντρισμός, ο σκεπτικισμός, η εσωστρέφεια είναι μερικές από τις 25 έννοιες που ανήκουν στο τρίπτυχο εξουσία, εξέγερση, ατομικισμός. Μέσα από τις εκφράσεις των χαρακτήρων, ο καθένας μπορεί να εκλάβει διαφορετικά νοήματα και να τα κατατάξει σε μία από τις τρεις βασικές έννοιες κατά τη δική του κρίση. Ο δημιουργός έδωσε τους τίτλους των πορτρέτων, τα
κατέταξε όπως αυτός πίστευε, αλλά ήθελε να αφήσει έναν ανοιχτό διάλογο μεταξύ των χαρακτήρων και του επισκέπτη, ώστε να δώσει τη δική του ερμηνεία. Γίνεται κάτι σαν παιχνίδι μέσα από την κατανόηση αλλά και την αποστασιοποίηση.

Nepotism, Γιώργος Καστάνης

Φυσικά. Οι αναγνώσεις γεννιούνται συνεχώς καθώς βυθίζεσαι στα έργα. Υπάρχει πάντα και το υποσυνείδητο του δημιουργού που αποτυπώνεται σε αυτά. Οι έννοιες και το τρίπτυχο εξουσία – εξέγερση – ατομικισμός ήρθαν αργότερα. Αρχικά ήταν περισσότερο επικεντρωμένο στην ιστορία του video game, στο δυστοπικό σύμπαν του Mike Pondsmith και τον δονούμενο κόσμο της Night City όπως περιγράφεται στο λογοτεχνικό και κινηματογραφικό είδος του cyberpunk. Εξελιγμένη τεχνολογία, χαμηλή ποιότητα ζωής με αίσθηση film noir.

Αν έβλεπε την έκθεση θα αισθανόταν χαρά, ικανοποίηση και συγκίνηση

Θα την χαρακτήριζε έργο ζωής, ένα έργο που συγκέντρωσε στοιχεία του εαυτού του, της αισθητικής και της στάσης ζωής του. Αν έβλεπε την έκθεση θα αισθανόταν χαρά , ικανοποίηση και συγκίνηση.

Αρχικά μου ήταν δυσβάσταχτο μια έκθεση χωρίς τον Γιώργο. Όμως ήξερα πόσο το ήθελε, και ένα βράδυ που κοίταξα το φεγγάρι ψηλά στον ουρανό, αισθάνθηκα σαν το χέρι του να με τραβάει και να μου δίνει δύναμη.

Θα ήθελα να ταξιδέψει στον ψυχικό κόσμο των χαρακτήρων, να αφουγκραστεί την ενέργεια του δημιουργού και να αναπνεύσει μαζί τους. Να στοχαστεί πάνω στο παράλογο της κοινής μας ύπαρξης σε έναν κόσμο που γνωρίζει και βλέπει, κι όμως προσποιείται πως δεν γνωρίζει ούτε βλέπει.

Θα έμοιαζε με ένα τέρας από τη μία και από την άλλη με άνθρωπο που θρηνεί για κάτι όμορφο που χάνεται.