Για την Ελεονώρα Σιαράβα, το “June July” είναι μια εμπειρία πέρα από τα όρια του εαυτού

Πόσα πράγματα συμβαίνουν στο παρόν μας, που δεν αντιλαμβανόμαστε και πιθανότατα θα νοσταλγήσουμε στο μέλλον; Αυτή η ερώτηση περιτριγυρίζει τις σκέψεις μου συχνότερα απ’ όσο ίσως θα ήθελα. Το June July, η παράσταση της χορογράφου Ελεονώρας Σιαράβα που παρουσιάζεται στην ΠΛΥΦΑ για τέσσερις  βραδιές (23 έως 26 Απριλίου), μοιάζει να αφορά αυτή ακριβώς τη σκέψη, που δεν μπορεί να εγκαταλείψει το μυαλό πολλών από εμάς.

Συναντήσαμε για λίγο τη γυναίκα πίσω από τη συγκεκριμένη παράσταση και θέλησα να της θέσω τόσο γενικές όσο και πιο προσωπικές ερωτήσεις για την νοσταλγία, τον χορό, την συνύπαρξη του sci-fi φουτουρισμού στο τώρα και τόσα άλλα. Πώς κατοικούμε —κυριολεκτικά και μεταφορικά— σε τόπους προσωπικής και συλλογικής νοσταλγίας; Πώς μπορούν να συνυπάρχουν το εφήμερο του φυσικού κόσμου και της ανθρώπινης φύσης με την απεραντοσύνη του σύμπαντος; Πώς χορεύεις μέσα σε έναν χώρο που μονίμως εναλλάσσεται; Πώς πραγματικά υπάρχεις;

Η χορογράφος Ελεονώρα Σιαράβα

Τη νοσταλγία, μάλλον, πιο πολύ τη θεωρώ ως μέρος μιας προσωπικής διαδρομής στην οποία διασταυρώνονται μικρές προσωπικές στιγμές με πιο μεγάλα επιδραστικά γεγονότα.

Υπάρχουν θραύσματα από χορευτικές γλώσσες, μουσικά είδη, οπτικές αναφορές, κινηματογραφικές πηγές, εναλλαγή ανάμεσα
στον σουρεαλισμό και τον ρεαλισμό, χρονικότητες που αλληλοεπικαλύπτονται, διαδοχή, μετασχηματισμός. Υπό αυτή την έννοια το
κόμικ αποτέλεσε την αρχική έμπνευση, δεν πρόκειται ωστόσο ακριβώς για μεταφορά ή μετεγγραφή.

Υπάρχει μια τέτοια τάση, ας πούμε ο εκλεκτικισμός της εποχής, είναι και ανάγκη, είναι σκληρή η εποχή μας και σχεδόν παράλογη. Δεν θεωρώ προσωπικά ότι το παρελθόν είναι καλύτερο από το μέλλον. Μου έρχονται πολύ πιο συχνά πλέον αναμνήσεις για πράγματα εντελώς ασήμαντα και μικρά. Πιθανολογώ επειδή συσσωρεύονται με τα χρόνια, δεν νομίζω ότι υπάρχει κάτι μεταφυσικό πίσω από αυτό. Τη νοσταλγία, μάλλον, πιο πολύ τη θεωρώ ως μέρος μιας προσωπικής διαδρομής στην οποία διασταυρώνονται μικρές προσωπικές στιγμές με πιο μεγάλα επιδραστικά γεγονότα ή μια γενικότερη περιρρέουσα ατμόσφαιρα ανά εποχή. Υπάρχουν πηγές και καταγραφές για όλα αυτά, προσωπικές, ιστορικές, κοινωνιολογικές κτλ. Θέλω να πω τα φέρουμε χωρίς να τα έχουμε ζήσει, μπορεί να τα εξιδανικεύουμε, να νομίζουμε ότι τα ζήσαμε γιατί τα φανταστήκαμε ή γιατί ένα μουσικό έργο μας μετέφερε κάπου. Μπλέκονται όλα αυτά..

Και στο έργο η έννοια της νοσταλγίας δεν έχει αυτή την συναισθηματική απόχρωση, όχι συνειδητά και με άμεσο τρόπο τουλάχιστον. Λειτουργεί σαν μια υπενθύμιση ότι αυτό που παρακολουθώ κάτι μου θυμίζει, δεν μπορώ να το προσδιορίσω ακριβώς, βρίσκομαι σε έναν τόπο προσωπικής ή συλλογικής νοσταλγίας, και στα δύο ή κάπου ανάμεσα.

Την ψυχολογία δεν θα έλεγα ότι την συνδυάζω στην πραγματικότητα. Απλά ήταν η πρώτη μου επαφή με ένα πιο οργανωμένο σύστημα γνώσης. Το οποίο μάλλον αφήνει ένα αποτύπωμα σε μια μεθοδολογία τρόπου σκέψης, στην καλλιτεχνική έρευνα -η οποία φυσικά στη συνέχεια με τις σπουδές χορού μεταλλάσσεται και μετατοπίζεται- , στην επαφή με μια θεωρητική γνώση και τέλος στη διαπίστωση ότι υπάρχουν πολλές οπτικές για τα πράγματα οι οποίες πάρα πολύ συχνά ισχύουν ταυτόχρονα. Τα πράγματα είναι μάλλον σπάνια άσπρο ή μαύρο -δεν αναφέρομαι φυσικά σε ακραίες γεγονότα ή συνθήκες. Υπάρχει μια θολή περιοχή όπου διαφορετικά πράγματα συνυπάρχουν, απόψεις, άνθρωποι, προσεγγίσεις, αντιλήψεις, πεποιθήσεις. Εκεί μπορεί κατά κάποιον τρόπο να μοιάζουν όλα σωστά ανάλογα από ποιο πρίσμα ή τη χρονική συγκυρία από την οποία τα βλέπεις. Αυτό κινδυνεύω να ακουστεί ως μετριοπάθεια, αλλά η δική μου ερμηνεία είναι ότι είναι ένα είδους επίκαιρου και σύγχρονου ανθρωπισμού. Ας αρχίσουμε να ακούμε περισσότερο ο ένας τον άλλο με μια διάθεση κατανόησης.

«Γενικότερα στο τώρα με αφορά περισσότερο μια ελευθερία, μια μεγαλύτερη διάθεση εξερεύνησης, περιπέτειας, πιο παιγνιώδης και σε σχέση με μένα ως δημιουργό και σε σχέση με την διάδραση μου με το κοινό», εξομολογείται η Ελεονώρα Σιαράβα.

Νομίζω ότι κατά βάση ο προσανατολισμός μου είναι ακριβώς η καθοδήγηση προς την ανοιχτή ερμηνεία. Στον χορό φυσικά είναι ως έναν βαθμό αυτονόητο αυτό γιατί δεν υπάρχει η διαμεσολάβηση μέσω της γλώσσας – την οποία ωστόσο στα τελευταία μου έργα την εντάσσω αλλά σε πολύ μικρή δοσολογία. Προσπαθώ να δημιουργώ το πλαίσιο, να χτίζω ένα σύμπαν, μια ατμόσφαιρα, μια κινητική γλώσσα που να την ενεργοποιεί, να τροφοδοτώ τη δημιουργική διαδικασία με κάποια στοιχεία τα οποία στη συνέχεια αποκτούν μια δικιά τους δυναμική. Ένα περιβάλλον, ένα σύστημα αποτελούμενο από μικρά συμβάντα που το καθένα μπορεί να μετατοπίζει την αρχική αφήγηση με ένα τρόπο ελεύθερο για τον θεατή. Πιστεύω ότι το σύνολο και η μεγάλη εικόνα είναι κάτι παραπάνω από το σύνολο των μερών που το αποτελούν. Αυτό μάλλον είναι κατάλοιπο των σπουδών ψυχολογίας τώρα που το σκέφτομαι!

Η αναφορά στα χαϊκού στην περιγραφή του έργου παραπέμπει στη σύλληψη της στιγμής. Όταν οι λέξεις δεν είναι αρκετές για να αποτυπώσουν τη συνολική εμπειρία, μπορούμε να φτιάχνουμε αχνά είδωλα και το υπόλοιπο να το συμπληρώνουμε. Το June July είναι κατά μία έννοια ένα χορογραφικό χαϊκού.

Τα πράγματα σπάνια είναι άσπρο ή μαύρο. Υπάρχει μια θολή περιοχή όπου διαφορετικά πράγματα συνυπάρχουν, απόψεις, άνθρωποι, προσεγγίσεις, αντιλήψεις, πεποιθήσεις.

Η κατανόηση ότι η τέχνη δεν διαμεσολαβείται απαραίτητα μέσα από νοητικές διεργασίες. Υπάρχουν διαφορετικά κανάλια πρόσληψης, οι αισθήσεις, η σιωπή, μικροσυμβάντα που δεν είναι κραυγαλέα αλλά πιο υπαινικτικά, λεπτομέρειες ανεπαίσθητες που μπορούν να αλλάζουν το έργο με ένα τρόπο αδιόρατο. Στην ίδια κατεύθυνση λειτουργεί και η υβριδικότητα, υπάρχει στην διάθεση μου μια παλέτα από εκφραστικά μέσα, μεθοδολογικά σχήματα και αναφορές τόσο κατά την δημιουργική διαδικασία αλλά και στο τελικό αποτέλεσμα που εμπλουτίζουν και διευρύνουν το έργο. Μια μορφή διευρυμένης χορογραφίας. Γενικότερα στο τώρα με αφορά περισσότερο μια ελευθερία, μια μεγαλύτερη διάθεση εξερεύνησης, περιπέτειας, πιο παιγνιώδης και σε σχέση με μένα ως δημιουργό και σε σχέση με την διάδραση μου με το κοινό – την διάδραση μέσω της επιτελεστικής συνθήκης εννοώ – χωρίς να νιώθω ότι πρέπει να την δικαιολογώ δημιουργικά ή να την κατηγοριοποιώ.

Η παράσταση June July παρουσιάζεται στην ΠΛΥΦΑ από τις 23 έως τις 26 Απριλίου.

Δεν πιστεύω ότι υπάρχει κάποιο δίπολο εδώ. Όλα είναι εργαλεία, το θέμα είναι η χρήση τους. Μιλώντας για την καλλιτεχνική
δημιουργία υπάρχει μια δεξαμενή εργαλείων και μέσων – η τεχνολογία με την πολύ ευρεία έννοια είναι ανάμεσα τους – από την οποία αντλούμε ανάλογα και με τις δραματουργικές ανάγκες. Και ο φωτισμός με την ίδια λογική είναι μιας μορφής τεχνολογία. Τα έργα είναι φτιαγμένα από ανθρώπους ούτως ή άλλως – ακόμη -, επομένως είναι ανθρώπινα.

Μιλώντας για μένα, ενσωματώνω το ψηφιακό στοιχείο με ένα τρόπο πιο “ψιθυριστό”, σαν μια παραλλαγή του πραγματικού είτε αυτό έχει να κάνει με τον ήχο, είτε με την εικόνα. Θα έλεγα κατά μία έννοια ότι η δουλειά μου έχει ούτως ή άλλως έναν πιο μινιμαλιστικό χαρακτήρα, και υπό αυτό το πρίσμα βρίσκω ενδιαφέρον να συνθέτω θραύσματα από διαφορετικά πεδία. Ένα σχόλιο που επανέρχεται συχνά είναι ότι οι παραστάσεις μου μπορεί να έχουν ένα αντίκτυπο όχι την ίδια στιγμή απαραίτητα αλλά μέρες μετά. Υποθέτω ότι ίσως κινητοποιούν διεργασίες σε ένα δεύτερο επίπεδο.

Δεν ήταν ιδιαίτερα δύσκολο, είμαστε μέρος ενός κόσμου που μας περιλαμβάνει. Είμαστε πολυδιάστατα όντα, έχουμε συνείδηση του παρόντος, αναμνήσεις, κάνουμε σχέδια για το μέλλον, βλέπουμε ειδήσεις για νέες επιστημονικές ανακαλύψεις. Πάντα υπάρχει κάτι νέο να εξερευνηθεί στο σύμπαν. Παρακολουθούμε ταινίες, βλέπουμε ζωγραφικά έργα, σκρολάρουμε στον ψηφιακό κόσμο. Θέλω να πω έχουμε αναφορές, φαντασία και όλα αυτά ζυμώνονται ταυτόχρονα. Αυτό προσπαθώ να φέρω και στη σκηνή. Η πρόκληση ίσως ήταν να συνδυάσω κάπως διαφορετικά μεταξύ τους στοιχεία αλλά αυτό δεν ήταν τελικά πρόκληση, ήταν καλλιτεχνική αναζήτησή, με αυτό το έργο υπάρχει και μια τέτοια στροφή στο έργο μου.

Οι θεματικές της επιστημονικής φαντασίας, του φουτουρισμού και εν προκειμένώ του ρετροφουτορισμού οι οποίες τα τελευταία χρόνια επανέρχονται στη δουλειά μου ξανά και ξανά όχι μόνο σαν θεματικές αλλά και σαν αυτούσια καλλιτεχνική πρακτική, έχουν στον πυρήνα τους τη σύνδεση μικρόκοσμου και μακρόκοσμου, κοσμικού χρόνου και χρόνου της καθημερινότητας. Αφηγηματικά και δραματουργικά αυτή η σύνδεση δεν είναι πρόκληση, μπορεί να καταλήγει να είναι το ίδιο το έργο.

Όταν οι λέξεις δεν είναι αρκετές για να αποτυπώσουν τη συνολική εμπειρία, μπορούμε να φτιάχνουμε αχνά είδωλα και το υπόλοιπο να το συμπληρώνουμε.

«Ο θεατής θα ήθελα να αναγνωρίσει στοιχεία προσωπικά, αλλά τοποθετημένα έξω από τα στενά όρια του εαυτού. Πώς είναι να μας βλέπουμε ως μέρος ενός ευρύτερου κόσμου, μιας διαχρονικότητας που εξελίσσεται γραμμικά αλλά κάνει και κύκλους».

Έχει πολύ ενδιαφέρον αυτό, γιατί η διερώτηση για το ποια ακριβώς είναι η πρόσκληση που απευθύνεται στον θεατή για να παρακολουθήσει την συγκεκριμένη παράσταση, τίθεται από την πρώτη στιγμή ως μέρος του έργου! Πιο πολύ θα ήθελα να αναγνωρίσει στοιχεία προσωπικά, αλλά τοποθετημένα έξω από τα στενά όρια του εαυτού. Πώς είναι να μας βλέπουμε ως μέρος ενός ευρύτερου κόσμου, μιας διαχρονικότητας που εξελίσσεται γραμμικά αλλά κάνει και κύκλους. Υπάρχει ένα τραγούδι που έφτιαξα για την παράσταση «June July/Twisted days/Tiny now/Whisper to me». Και ίσως ούτε καν να τα αναγνωρίσει, αλλά να τα φανταστεί, αναπολήσει, αισθανθεί, μέσα στην οικειότητα αλλά και το ανοίκειο που έχει κάθε εποχή. Το ίδιο το έργο είναι φτιαγμένο ώστε να εισάγει το κοινό σε μια ζώνη μετάβασης, αναπόλησης, προσμονής, σε μια ενδιάμεση, οριακή κατάσταση, ξυπνώντας μια μεταιχμιακή εμπειρία που συνδέει την καθημερινότητα με το άγνωστο και την προβολή σε ένα φαντασιακό τόσο προς τα πίσω όσο και μελλοντικά..