Ωδή στα πράγματα: Το ΕΜΣΤ επανασυστήνει τη Νίκη Καναγκίνη με μια μεγάλη αναδρομική έκθεση

Η έκθεση «Ωδή στα πράγματα. Νίκη Καναγκίνη. Αναδρομική», η οποία παρουσιάζεται στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης από τις 2 Απριλίου 2026, επιχειρεί μια συνολική επαναπραγμάτευση και επαναφήγηση του έργου της Νίκης Καναγκίνη (Αλεξανδρούπολη, 1933 – Αθήνα, 2008), από τις σημαντικότερες γυναίκες δημιουργούς της ελληνικής μεταπολεμικής τέχνης.

Η έκθεση συγκεντρώνει ένα ευρύ και πολυδιάστατο σώμα έργων της καλλιτέχνιδας από τις αρχές της δεκαετίας του 1960 έως και το 2000, από την επανέκθεση μεγάλης κλίμακας έργων στην 5η Μπιενάλε Ταπισερί της Λωζάνης (1971) ή στην ατομική της έκθεση στην γκαλερί Ιόλα-Ζουμπουλάκη  (1976) έως την ενεργοποίηση συμμετοχικών εγκαταστάσεων της. Στόχος της είναι να επανασυστήσει σημαντικές πτυχές του έργου της Νίκης Καναγκίνη γύρω από ζητήματα όπως η γλώσσα του μοντερνισμού, η σχέση εφαρμοσμένων και καλών τεχνών, η συστηματική διερεύνηση της γραφής ως εικαστικής πράξης, η έμφυλη ταυτότητα και εμπειρία, η συμμετοχική και κοινωνιολογική διάσταση του έργου τέχνης.

Ο τίτλος της έκθεσης «Ωδή στα πράγματα» προέρχεται από το ομότιτλο ποίημα του Χιλιανού ποιητή Πάμπλο Νερούδα (1904-1973), που βρέθηκε στα αρχεία της καλλιτέχνιδας και αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για την ίδια. Η καταληκτική φράση του ποιήματος του Νερούδα, «πολλά πράγματα / μου τα είπαν όλα. / Όχι μονάχα μ’ άγγιζαν / ή τ’ άγγιζε το χέρι μου, / αλλά συντρόφεψαν / έτσι την ύπαρξη μου» αντηχεί την καλλιτεχνική αναζήτηση και προσήλωση μιας σημαντικής  δημιουργού στον καθημερινό μικρόκοσμο των πραγμάτων ως φορέων μνήμης, χρόνου και ταυτοτήτων. Η έκθεση στο ΕΜΣΤ υπερβαίνει την διερεύνηση των μορφολογικών μεταλλαγών των αντικειμένων στο έργο της Καναγκίνη και ανοίγεται σε καίρια πεδία της καλλιτεχνικής διαδρομής της, όπως ο επιτελεστικός χαρακτήρας τους, η πολυαισθητηριακή φύση τους και η πολυδιάστατη σύνδεση τους με την έμφυλη, (δια)πολιτισμική και κοινωνική συνθήκη. Η έκθεση έχει σχεδιαστεί ως μια συνολική εμπειρία, η οποία απευθύνεται σε «πιθανούς θεατές ή αναγνώστες», σύμφωνα και με τη διατύπωση που η ίδια χρησιμοποιούσε σε ορισμένα από τα Χειρόγραφά της.

Στην έκθεση θα παρουσιαστούν για πρώτη φορά σημαντικά έργα της επικείμενης δωρεάς έργων της Νίκης Καναγκίνη  από την οικογένεια της προς το ΕΜΣΤ.

Η Νίκη Καναγκίνη γεννήθηκε στην Αλεξανδρούπολη το 1933. Σπούδασε στην École Cantonale de Dessin et d’Art Appliqué στη Λωζάνη (1951-1954) και στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας (1964-1958). Στη συνέχεια, με υποτροφία του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών, πραγματοποίησε μεταπτυχιακές σπουδές στο Central School of Arts & Design του Λονδίνου (1958-1961).  Η καλλιτεχνική της έρευνα διαμορφώνεται από τις αρχές του Bauhaus. Μετά από μια περίοδο αναζητήσεων που κινούνται στο πεδίο της αφαίρεσης, οδηγείται στην τεχνική της ταπισερί. Το 1962 επιστρέφει και εγκαθίσταται μόνιμα στην Αθήνα. Την ίδια χρονιά πραγματοποιεί την πρώτη της ατομική έκθεση στην γκαλερί La Feluca στη Ρώμη και το 1965 στην Γκαλερί Μέρλιν στην Αθήνα.

Το 1973 πραγματοποιεί ατομική έκθεση στην Αίθουσα Τέχνης Δεσμός, όπου εκθέτει μεταξύ άλλων τα έργα με τίτλο «Νεκρή φύση απ’ τον χώρο εκκολαπτόμενης καταναλωτικής κοινωνίας», το πρώτο από ένα τριμερές έργο, που  παρουσιάστηκε στη συνέχεια σε ένα συγκρότημα θερινών κατοικιών στο Πόρτο Ράφτη το 1974 και στο εργοστάσιο ηλεκτρικών ειδών ΙΖΟΛΑ στη Θήβα το 1975. Το 1976 παρουσιάζει τα πρώτα έργα από τις ενότητες Χειρόγραφα και Εικονογραφημένα Χειρόγραφα στην γκαλερί Ιόλα-Ζουμπουλάκη σε σχεδιασμό των αρχιτεκτόνων Δημήτρη και Σουζάνας Αντωνακάκη. Το 1980 συμμετέχει στην Μπιενάλε της Αλεξάνδρειας παρουσιάζοντάς τα Μπλε Χειρόγραφα. Το 1986 πραγματοποιεί ατομική έκθεση στην Αίθουσα Τέχνης Αθηνών σε σχεδιασμό του αρχιτέκτονα Χρήστου Παπούλια.

Το 1993 παρουσιάζεται η έκθεση της με τίτλο Γένους Θηλυκού στο Σπίτι της Κύπρου στην Αθήνα και μια αναδρομικού χαρακτήρα έκθεση στο Βαφοπούλειο Πνευματικό Κέντρο στη Θεσσαλονίκη. Στο πλαίσιο της συνεργασίας με την κριτικό Ελένη Βαροπούλου, η Καναγκίνη θα αναπτύξει από τη δεκαετία του 1990 μια σειρά έργων περφόρμανς και εγκαταστάσεων που θα παρουσιαστούν μεταξύ άλλων στο φεστιβάλ Άργους (1996) και στη Θερινή Ακαδημία Εθνικού Θεάτρου (2002-2004). Το 2010 πραγματοποιείται από το ΚΜΣΤ αναδρομική έκθεση με τίτλο Εν οίκω.  Η Νίκη Καναγκίνη ανέπτυξε και σημαντικό διδακτικό έργο  (Ελεύθερο Σπουδαστήριο Καλών Τεχνών της Σχολής Βακαλό [1963-1967], Κέντρο Τεχνολογικών Εφαρμογών [1970-1971], Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών [1984-1986]).  Πέθανε το 2008 στην Αθήνα.