Ποιητικές αναγνώσεις του μύθου, της ιστορίας και του φυσικού κόσμου, προσφέρουν οι τοπιογραφίες του γερμανού καλλιτέχνη Anselm Kiefer, που παρουσιάζει για πρώτη φορά έργα του στην Ελλάδα, στην ατομική του έκθεση που εγκαινιάζεται στις 21 Ιουνίου (19.00-21.00) στην γκαλερί Gagosian της Αθήνας, όπου και θα φιλοξενείται έως τις 24 Αυγούστου 2024.
Οι πρόσφατοι πίνακες, τα γλυπτά και τα φωτογραφικά έργα του Άνσελμ Κίφερ έχουν στο επίκεντρό τους το θέμα της δημιουργίας, της μεταμόρφωσης και της κυκλικής φύσης της ύπαρξης. Όλα αυτά τα έργα ενοποιούνται από τον καλλιτέχνη, ο οποίος αντιπαραβάλλει τη φωτεινότητα του χρυσού με την οπτική και συμβολική αντήχηση άλλων μέσων, όπως τα λάδια και τα ακρυλικά, η γομαλάκα, το άχυρο και το ύφασμα. Αντιπαραθέτει τις ποικίλες τονικότητες και υφές των υλικών για να αποδώσει το μεγαλείο της φύσης και το βάρος της ιστορίας. Υπαινίσσεται την αλληγορική σημασία του χρυσού, κάνοντας αναφορά στη χρήση του μετάλλου σε ιερές εικόνες και αρχαίους θρύλους, στον αλχημικό συμβολισμό του σε σχέση με τον μόλυβδο (ένα άλλο βασικό υλικό στην τεχνοτροπία του) και στο ιδανικό μιας «χρυσής εποχής».
Έμπνευση από τον μύθο της Δανάης
Δύο πίνακες από το 2023 με τίτλο «Danaë» («Δανάη»), ερμηνεύουν έναν μύθο που έχει εμπνεύσει πληθώρα καλλιτεχνών από τον Τισιανό και τον Ρέμπραντ μέχρι τον Γκούσταβ Κλιμτ. Η μυθική μορφή της Δανάης φυλακίστηκε από τον πατέρα της Ακρίσιο, βασιλιά του Άργους, ως αντίδραση σε έναν χρησμό ότι ο γιος της και εγγονός του θα τον σκότωνε. Ο Δίας όμως, την ερωτεύτηκε και εισχώρησε από μια χαραμάδα, στα τείχη της φυλακής μεταμορφωμένος σε χρυσή βροχή. Από την ένωση αυτή γεννήθηκε ο Περσέας. Ο πρώτος πίνακας απεικονίζει τη φυλακή της Δανάης ως έναν αρχαίο θολωτό τάφο που ο Κίφερ συνάντησε στην Ελλάδα, περιτριγυρισμένο από ανεμοδαρμένη βλάστηση που αποτυπώνεται με παχιές πινελιές. Ο δεύτερος ανακαλεί την πράξη της μεταμόρφωσης, που είναι κεντρική στον μύθο, παρουσιάζοντας μια σειρά από μαύρα ηλιοτρόπια σε ένα χρυσό έδαφος με χρυσούς σπόρους που φαίνεται να πέφτουν στην επιφάνεια του.
Εξερευνώντας και άλλα ιερά και μυθολογικά θέματα από την άποψη του τοπίου, το «Cosenza» (2023) απεικονίζει μια απομονωμένη βραχώδη προεξοχή στις νοτιοδυτικές ακτές της Ιταλίας, αποδίδοντας τις τραχιές μορφές της με ζωηρό χρυσό, σε αντίθεση με τις σκοτεινές αποχρώσεις της Μεσογείου. Το έργο «Spes Vana» («Μάταιη ελπίδα», 2021) είναι μια φωτογραφία τυπωμένη σε επιχρυσωμένο πάνελ και δείχνει το γλυπτό ενός βυθισμένου πλοίου του Ναυτικού, που τραβήχτηκε στο στούντιο του Κίφερ στη Γαλλία. Φέρνοντας στη μνήμη το ναυάγιο που ζωγράφισε ο γερμανός ρομαντικός καλλιτέχνης Caspar David Friedrich στην ανυπέρβλητη αρκτική σκηνή του «Das Eismeer» («Η θάλασσα του πάγου», 1823-24), το εντυπωσιακό χρυσό έδαφος αυτού του έργου αντικατοπτρίζει την πειραματική προσέγγιση του Κίφερ στη φωτογραφία.
Το έργο «Nehebkau» (1993-2023) τιτλοφορήθηκε εμπνευσμένο από μια αρχαία αιγυπτιακή θεότητα, που πήρε τη μορφή φιδιού και πόδια ανθρώπου, υπηρέτησε ως φύλακας του κάτω κόσμου και ως σύνδεσμος με το «ka», τη ζωτική ουσία της ψυχής. Χαράσσοντας ιερογλυφικά στο ανώτερο τμήμα του πίνακα, ο Κίφερ ενσωματώνει άχυρο, πηλό, φύλλο χρυσού, το ίζημα ενός διαλύματος χαλκού που έχει υποστεί ηλεκτρόλυση και μπογιά, αντιπαραθέτοντας την υλική παρουσία και μοτίβα υπερβατικότητας. Ένα γλυπτό που φυλάσσεται σε προθήκη, το «Ignis sacer» (2014), περιέχει διάσπαρτες νιφάδες χρυσού που ερμηνεύονται ως ξένη ουσία ανάμεσα σε στάχια. Πλέον του ότι υποδηλώνει τις ιερές συνεκδοχές που συνδέονται με τον χρυσό, το φύλλο χρυσού συμβολίζει το «Ignis sacer», την «ιερή φωτιά» ή την ερυσίβη, μια ασθένεια που μεταδίδεται από έναν μύκητα που μολύνει τα σιτηρά και προκαλεί μανία, παραισθήσεις και θάνατο. Η ασθένεια αυτή θεωρήθηκε θεϊκή τιμωρία κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα και ήταν ευρέως διαδεδομένη, με επαναλαμβανόμενα επιδημικά ξεσπάσματα στην κοιλάδα του Ρήνου. Εκτός από την αναφορά στο ιερό, το μυθικό και το ιστορικό, το έργο του Κίφερ αναδεικνύει την πολυπλοκότητα της σχέσης της ανθρωπότητας με τη φύση, η οποία συγχρόνως υποστηρίζει και απειλεί τη ζωή.
Παράλληλα με την έκθεσή του στην Αθήνα, ο Κίφερ παρουσιάζει και την έκθεση «Angeli caduti» («Πεπτωκότες άγγελοι») στο Fondazione Palazzo Strozzi, στη Φλωρεντία, μέχρι τις 21 Ιουλίου 2024.
Γεννήθηκε το 1945 στο Ντονάουεσινγκεν της Γερμανίας, ενώ ζει και εργάζεται στη Γαλλία. Έργα του βρίσκονται σε μουσεία σε όλο τον κόσμο, αλλά και σε μόνιμη εγκατάσταση στο Μουσείο του Λούβρου (2007) και στο Πάνθεον (2020) στο Παρίσι. Πραγματοποίησε εκθέσεις, μεταξύ άλλων, στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης της Λουιζιάνας, στο Humlebæk της Δανίας (2010-11), στο Μουσείο Τέχνης του Τελ Αβίβ («Το σπάσιμο των σκαφών», 2011-12), στην Albright-Knox Art Gallery, στο Μπάφαλο της Νέας Υόρκης («Πέρα από το τοπίο», 2013-14), στη Βασιλική Ακαδημία Τεχνών του Λονδίνου (2014), στο Κέντρο Πομπιντού στο Παρίσι (2015-16), στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας («L’Αlchimie du livre», 2015-16), στη Βιέννη («Οι ξυλογραφίες», 2016), στο Grand Palais Éphémère, στο Παρίσι («Pour Paul Celan», 2021), στο Palazzo Ducale της Βενετίας («Questi scritti, quando verranno bruciati, daranno finalmente un po’ di luce (Andrea Emo)», 2022) και στο Lille Métropole Musée d’art Moderne, d’art contemporain et d’art brut (LaM), Villeneuve-d’Ascq, Γαλλία («La photographie au commencement», 2023-24). Το 2017 του απονεμήθηκε το μετάλλιο J. Paul Getty για τη συμβολή του στις τέχνες.
