Φωτογραφικές προσεγγίσεις του ελληνικού τοπίου στα Χανιά

Σε μια κατεξοχήν αναγεννησιακή κατασκευή, στο τοπίο, έτσι όπως το αντιμετώπισαν όχι ζωγράφοι αλλά σύγχρονοι φωτογράφοι, είναι αφιερωμένη η έκθεση «Landscape Stories», η οποία εγκαινιάζεται το Σάββατο 6 Απριλίου 2024 στη Δημοτική Πινακοθήκη Χανίων.

Πρόκειται για μια παραγωγή του MOMus – Μουσείου Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης, σε επιμέλεια του Ηρακλή Παπαϊωάννου, προϊστάμενου του Τμήματος Συλλογών του Μουσείου, η οποία παρουσιάστηκε στη Θεσσαλονίκη το 2022 και επιδιώκει να αναδείξει απόψεις της σύγχρονης ελληνικής φωτογραφίας τοπίου.

Jeff Vanderpool, Ακτή Κερατέας με θέα προς Μακρόνησο, 2009, Από τη σειρά Εφήμερα Μνημεία, 2012

Ειδικότερα, η έκθεση, που θα διαρκέσει από τις 6 Απριλίου έως τις 31 Μαΐου 2024, επιχειρεί να παρουσιάσει σύγχρονες προσεγγίσεις του ελληνικού τοπίου, εξετάζοντας τη φυσική και περιαστική εκδοχή του και όχι την αστική. Έμφαση δίνεται σε εργασίες των τελευταίων δύο δεκαετιών, ενώ παράλληλα επιχειρείται η ανάδειξη του έργου μιας γενιάς νεότερων ή λιγότερο εδραιωμένων στον εγχώριο τοπιογραφικό κανόνα καλλιτεχνών. Με αυτόν τον τρόπο φανερώνεται τόσο το εύρος της φωτογραφικής σκηνής της χώρας όσο και οι προβληματισμοί που αφορούν το κοινότοπο τοπίο, την προστασία του περιβάλλοντος, την εμπλοκή του τοπίου με την ιστορία και τον μύθο, την κριτική ανάγνωση του τουριστικού φαινομένου κ.ά.

Αρχαιολογικοί χώροι ιδωμένοι από drone, o Μαραθώνας ως τόπος καθημερινών χρήσεων που υπερβαίνουν το ιστορικό του φορτίο, τοπία αναστατωμένα από την αγωνία προσφύγων που τα διέσχισαν ή τα κατοίκησαν προσωρινά τα τελευταία χρόνια, τόποι υπό την τουριστική πίεση και την ανθρώπινη οικιστική παρέμβαση, τοπία στον απόηχο της πυρκαγιάς και άλλα πολλά αποτυπώνονται στο έργο των 19 φωτογράφων που συμμετέχουν στην έκθεση «Landscape Stories». Οι φωτογραφίες της έκθεσης κατανέμονται σε πέντε θεματικές: «Ανιχνεύοντας την ιστορία», Αναζητώντας ισορροπίες», «Διασαλεύοντας τη γη», «Ψηλαφώντας την ενδοχώρα» και «Υπερβαίνοντας τη γεωγραφία».

Κατερίνα Διγώνη, Από τη σειρά Erased Scenes (from an untouched landscape), (2020) Φωτογραφικό κολάζ

Ο επιμελητής της έκθεσης, Ηρακλής Παπαϊωάννου, επισημαίνει σχετικά με τις απαρχές της τοπιογραφίας και την εμφάνισή της στον ελλαδικό χώρο: «Η τοπιογραφία αναδύθηκε ως πάρεργο στο φόντο ζωγραφικών έργων στην πρώιμη Αναγέννηση, αλλά ως αυτόνομο θέμα καθιερώθηκε μόλις στα μέσα του 16ου αιώνα. Στην Ελλάδα εμφανίστηκε το τελευταίο τέταρτο του 19ού αιώνα και εδραιώθηκε, με νατουραλιστική τουλάχιστον πιστότητα, τον 20ό χάρη στη φωτογραφία. Είχε προηγηθεί τον 19ο αιώνα η ευρεία κυκλοφορία του φωτογραφικού τοπίου μετ’ ερειπίων, που επικύρωνε το νεοελληνικό ιδεολόγημα της αρχαιολατρίας».

Το έργο του Ελβετού Fred Boissonnas στις αρχές του 20ού αιώνα και το αντίστοιχο μεσοπολεμικό της Nelly’s έπαιξαν αντίστοιχα κεντρικό ρόλο. «Βαπτισμένα στην ιστορία, τη λαογραφία και τη μυθολογία, συνέβαλαν ώστε το τοπίο, ακόμη και άνευ ερειπίων, να ανελιχθεί σε πυλώνα του επίσημου εθνικού αφηγήματος, μαζί με την αύρα των εικονογραφημένων περιοδικών της περιόδου που είχαν αρχίσει να φιλοξενούν ερασιτεχνικές φωτογραφίες τοπίου», συνεχίζει ο Ηρακλής Παπαϊωάννου. «Μεταπολεμικά το νησιωτικό τοπίο, στη φυσική και εικονική του εκδοχή, αξιοποιήθηκε ως όχημα ανάπτυξης του μαζικού τουρισμού. Ακολούθησαν άξιοι φωτογράφοι που κατέγραψαν πολλές και διαφορετικές πτυχές της φωτογραφίας τοπίου στη χώρα», σημειώνει στον δίγλωσσο κατάλογο που συνοδεύει την έκθεση.

Στην έκθεση συμμετέχουν οι φωτογράφοι Κωνσταντίνος Γδοντάκης, Γιώργος Γιατρομανωλάκης, Κατερίνα Διγώνη, Κώστας Καψιάνης, Δημήτρης Κοιλαλούς, Μπάμπης Κουγεμήτρος, Γιάννης Κουκουράκης, Πέτρος Κουμπλής, Γιάννης Κωνσταντίνου, Ηλιάνα Μεϊντάνη, Περικλής Μπούτος, Ρέα Παπαδοπούλου, Κοσμάς Παυλίδης, Αχιλλέας Τηλέγραφος, Κωνσταντίνος Τούντας, Μαρίνος Τσαγκαράκης, Πάνος Χαραλαμπίδης και Μαίρη Χαιρετάκη, Jeff Vanderpool.