Alba: Άνθρωπος και ταύρος σε συριανό λαβύρινθο…

«Μην περιμένεις να σου ορμήσει / ο ταύρος που είναι άνθρωπος κι η αλλόκοτη, / πολύμορφη όψη του σκορπάει τον τρόμο / μέσα σ’ αυτό το μπερδεμένο πέτρινο κουβάρι. / Δεν υπάρχει. Να μην ελπίζεις ούτε καν / μέσ’ απ’ το φοβερό σκοτάδι να φανεί το τέρας». Αυτοί οι στίχοι από το ποίημα του Χόρχε Λουίς Μπόρχες «Λαβύρινθος», καθησυχαστικοί και ταυτόχρονα επίφοβοι, έρχονται στο νου του θεατή που θα διαβεί το κατώφλι της Πινακοθήκης Κυκλάδων, στην Ερμούπολη, όπου μέχρι και την Κυριακή 17 Σεπτεμβρίου φιλοξενείται η έκθεση «Humanimal: Genesis».

Στον υποβλητικό χώρο του πρώην Τελωνείου Ερμουπόλεως, δημόσιο κτίριο της οθωνικής περιόδου, έργο του Ερνέστου Τσίλλερ, όπου στεγάζεται η Πινακοθήκη, βρήκε έναν χώρο κατάλληλο να φιλοξενήσει τον δικό της «λαβύρινθο» η Alba, όπως είναι το καλλιτεχνικό ψευδώνυμο («avatar» το χαρακτηρίζει η ίδια γελώντας) της Μαρία Κριστίνα Φακορέλλη, ζωγράφου με καταγωγή από το Μπιλμπάο της Χώρας των Βάσκων, που ζει και εργάζεται μεταξύ Ισπανίας, Γαλλίας και Ελλάδας.

Minotaur Oil, Canvas Linen

Δικηγόρος εγκατεστημένη στη Γαλλία, εγκατέλειψε πριν από 20 χρόνια τα νομικά και στράφηκε στη ζωγραφική – αισθάνθηκε ότι μόνο αυτή η «παραδοσιακή» μορφή της ταίριαζε. Σπούδασε, αλλά περισσότερο μαθήτευσε δίπλα σε παλιότερους ζωγράφους.

Στην έκθεση «Humanimal» παρουσιάζονται μια σειρά έργων ζωγραφικής μεγάλων διαστάσεων, τα περισσότερα λάδια και χρωστικές σε καμβά, μέσα από τα οποία διαπραγματεύεται εκδοχές του μύθου του Μινώταυρου και, γενικότερα, τη σχέση του ζωώδους και του ανθρώπινου, όχι ως ασυμβίβαστη αντίθεση αλλά μάλλον ως ενός «ενδιάμεσου χώρου παιχνιδιού, όπου συναντιέται ο πραγματικός, κοινωνικός, με τον ψυχολογικό μας χώρο», όπως σημειώνει η επιμελήτρια της έκθεσης Φιλία Μηλιδάκη.

Ο ανθρωπομορφισμός με τον οποίον φλερτάρουν οι ταύροι που φιλοτεχνεί η Alba, άλλωστε, που συνήθως κοιτάζουν με έντονο βλέμμα τον θεατή, τοποθετώντας τον απέναντί τους, δεν κάνει άλλο παρά να αποζητά τη χαμένη ενότητα, σε εκείνο το μυθικό παρελθόν όπου η ένωση ανθρώπου και ζώου, αρσενικού και θηλυκού, την οποία αντιπροσώπευε κατεξοχήν ο Διόνυσος, δεν έχει ακόμη διαρραγεί.

Παρόλα αυτά, αρχική πηγή έμπνευσης γι’ αυτή την ενότητα έργων δεν ήταν, όπως θα σκεφτόταν ο έλληνας θεατής, ο μύθος του Μινώταυρου, αλλά το διήγημα του Χόρχε Λουίς Μπόρχες «Το σπίτι του Αστερίου», όπως μαρτυρούν οι πέντε αριθμημένες «Πόρτες», αφαιρετικοί πίνακες που οριοθετούν, τρόπον τινά, τα υπόλοιπα, περισσότερο παραστατικά, έργα της έκθεσης: «Οι πόρτες του» γράφει ο αργεντινός συγγραφέας για το σπίτι του Αστερίου, «είναι ανοιχτές μέρα και νύχτα τόσο για τους ανθρώπους όσο και για τα ζώα. Όποιος θέλει, μπαίνει». Το διήγημα αποτελεί τη μπορχεσιανή μετάπλαση του μύθου του Λαβυρίνθου και από εκεί είναι που ξεκινά η Alba, όπως μας λέει.

Η συνέχεια ήρθε μέσα από τη συναναστροφή της με ανθρώπους της Σύρου, όταν ανακάλυψε πόσο παρών ήταν ο μύθος του Μινώταυρου στην καθημερινότητά τους – ένα από τα «συμφωνημένα υπονοούμενα» για τα οποία κάνει λόγο ο Σεφέρης, μιλώντας για τη χρήση των κοινών μύθων από τη μοντέρνα ποίηση. Έτσι, λέει η Alba, προέκυψαν τα περισσότερο παραστατικά έργα, κύριος πρωταγωνιστής των οποίων είναι ο ταύρος-άνθρωπος. Αλλά και η απεικόνιση του Θησέα με τη μορφή ενός ώριμου άνδρα οφείλεται στην παρατήρηση κάποιου συνομιλητή της ότι ο ήρωας θα έπρεπε να διαθέτει τη σοφία της ηλικίας…

Αν και ερχόταν στην Ελλάδα σχεδόν κάθε χρόνο από την εφηβική της ηλικία για διακοπές, αυτή είναι η πρώτη της έκθεση στη χώρα μας. Στη Σύρο μαγεύτηκε από την Πινακοθήκη – «είναι σαν εκκλησία», λέει, θαυμάζοντας τη μυστικιστική ατμόσφαιρα που αναδίδει ο χώρος του παλιού τελωνείου.

Η δημιουργία των έργων αυτής της ενότητας άρχισε στο Μπορντώ και ολοκληρώθηκε στη Σύρο. «Όταν ξεκινάω να ζωγραφίζω έχω μονάχα μια πολύ γενική ιδέα για το τι θα κάνω», λέει η Μαρία Κριστίνα Φακορέλλη. Εγώ βάζω τα άσπρα και τα μαύρα. Στη συνέχεια, είναι ο πίνακας που αποφασίζει, αυτός με καθοδηγεί και μου λέει ποια χρώματα να χρησιμοποιήσω. Έτσι, σιγά-σιγά σχηματίζονται οι μορφές, είτε άνθρωποι είτε ζώα».

«Αρχικά στη ζωγραφική μου ασχολήθηκα με το ανθρώπινο σώμα, το πάσχον σώμα, το παραμορφωμένο· όμως την τελευταία δεκαετία με απασχολούν όλο και περισσότερο τα ζώα και η απεικόνισή τους», μας λέει η ζωγράφος, υπενθυμίζοντάς μας ότι ο ταύρος έχει έντονη παρουσία στην ισπανική κουλτούρα, ιδιαίτερα μάλιστα στη βάσκικη. «Με τα ζώα δεν μπορείς να απεικονίσεις με τόσο άμεσο τρόπο το συναίσθημα, όπως όταν ζωγραφίζεις ανθρώπινες μορφές, γι’ αυτό και λειτουργούν ως ενδιάμεσος», συνεχίζει. «Στους πίνακές μου, τα ζώα σε κοιτάζουν, δεν είσαι εσύ που τα κοιτάζεις – πολλοί θεατές μου το έχουν πει αυτό».