Rick Lowe: Ένας «χαρτογράφος του αγνώστου» στο Μουσείο Μπενάκη

«Hic sunt dracones»: Εδώ υπάρχουν δράκοντες. Αυτή η έκφραση παραπέμπει στην απορία των μεσαιωνικών χαρτογράφων απέναντι στο άγνωστο, απέναντι σε περιοχές του κόσμου που δεν είχαν ακόμη «εξερευνηθεί» και για τις οποίες σημείωναν στους χάρτες τους: «hic sunt leones» («εδώ υπάρχουν λέοντες»).

Αυτό ο άγνωστο επιχειρεί να χαρτογραφήσει μέσα από τα έργα του που παρουσιάζονται στην ομότιτλη έκθεση στο Μουσείο Μπενάκη ο Rick Lowe, σύγχρονος αφροαμερικανός καλλιτέχνης από το Χιούστον, που έγινε γνωστός στην Ελλάδα από το Victoria Square Project, ένα «κοινωνικό γλυπτό» που εγκατέστησε το 2016 στην πλατεία Βικτωρίας, στην Αθήνα, σε συνεργασία με τη Μαρία Παπαδημητρίου, στο πλαίσιο της documenta 14.

Rick Lowe Victoria Square Project: Crossing Borders, 2023 Acrylic and paper collage on canvas 48 x 48 inches (121.9 x 121.9 cm) © Rick Lowe Studio Photo: Thomas Dubrock Courtesy the artist and Gagosian

Γνωστός για τα έργα «κοινωνικής γλυπτικής», στα οποία ξεδιπλώνει δεξιότητες στην οργάνωση των πολιτών, την πολιτική διαμαρτυρία, την ανάπτυξη ακινήτων και την κριτική της αρχιτεκτονικής, ο Ρικ Λόου οδηγήθηκε στη ζωγραφική μέσα, ακριβώς, από αυτήν την εργασία του με την κοινότητα.

Στην έκθεση με τίτλο «Hic sunt dracones: Χαρτογραφώντας το άγνωστο» παρουσιάζει 25 μεγάλου μεγέθους πίνακες, κολάζ έργων ζωγραφικής και έργων σε χαρτί, σε «διάλογο» με εκατό περίπου αντικείμενα από τις συλλογές του Μουσείου Μπενάκη. Τα έργα του Λόου παραπέμπουν στη χαρτογραφία και στα εικονογραφικά και αλληγορικά εργαλεία της. Όμως, «μιλώντας για χάρτες, μιλάμε για τις μετακινήσεις των ανθρώπων. Τα αντικείμενα του μουσείου αντιπροσωπεύουν αυτούς τους ανθρώπους και τις μετακινήσεις τους», παρατηρεί ο καλλιτέχνης.

Rick Lowe Turbulence, 2023 Acrylic and paper collage on canvas 72 x 144 inches (182.9 x 365.8 cm) © Rick Lowe Studio Photo: Thomas Dubrock Courtesy the artist and Gagosian

Έτσι πλάι στους φαντασιακούς χάρτες του Λόου, οι επιμελητές της έκθεσης, Γιώργος Τζιρτζιλάκης και Πολύνα Κοσμαδάκη, ανέσυραν από τις αποθήκες του Μουσείου Μπενάκη αντικείμενα που σπανίως έχει τη δυνατότητα να θαυμάσει ο επισκέπτης: πλάι σε μεσαιωνικούς χάρτες και πορτολάνους, αντικείμενα που σχετίζονται με τη μετακίνηση, όπως είναι τα παπούτσια ή τα καπέλα.

Ακόμη, ο «διάλογος» αυτός φιλοξενεί χαρτογραφικά τεκμήρια από το Αρχείο Δοξιάδη, από τις μελέτες του για την «μεγάπολη» της περιοχής των Μεγάλων Λιμνών, στις ΗΠΑ («Regional Study of the Great Lakes Megalopolis, USA»). Πρόκειται για τεκμήρια που επέλεξε ο ίδιος ο καλλιτέχνης κατά την επίσκεψή του στο Αρχείο Δοξιάδη, καθώς του προκάλεσε έκπληξη μια τέτοια σύμπτωση: όπως είπε, πολλοί αφροαμερικανοί από την Αλαμπάμα, απ’ όπου κατάγεται, μετανάστευσαν στην περιοχή των Μεγάλων Λιμνών (Σικάγο, Ντιτρόιτ κ.α.), ενώ και ο ίδιος δούλευε με κοινότητες στο Σικάγο.

Ανάμεσα στα αντικείμενα που ανασύρθηκαν από τις αποθήκες του Μουσείου είναι και ένα φορητό ντόμινο. Πρόκειται για ένα παιχνίδι που έχει ιδιαίτερη σημασία για τον Ρικ Λόου και τον τρόπο που φιλοτεχνεί τα έργα του. Όπως λέει ο ίδιος, άρχισε να παίζει ντόμινο προκειμένου να επικοινωνήσει αμεσότερα με τους κατοίκους της κοινότητας Third Ward στο Χιούστον. «Ήταν μια στρατηγική για να τους προσεγγίσω. Όμως τα σχήματα που δημιουργούνταν από τα πλακίδια μου άρεσαν και άρχισα να τα φωτογραφίζω. Κάποιος τότε ζήτησε ένα έργο μου για μια έκθεση και, περισσότερο στ’ αστεία, σχεδίασα τα πλακίδια. Μου είπε: “υπόγραψέ το!” και το πήρε για την έκθεση».

Ο Ρικ Λόου συνέχισε να σχεδιάζει τα πλακίδια του ντόμινο όλο και περισσότερο, και τα σχέδιά του «άρχισαν να μοιάζουν με χάρτες, χωρίς να το θέλω. Έτσι κατέληξα σε αυτόν τον τρόπο δουλειάς, που είναι σαν να παίζω φανταστικά παιχνίδια ντόμινο»: Πρώτα σχεδιάζει ή ζωγραφίζει και στη συνέχεια κόβει σε μικρά πλακίδια το έργο, αναδιατάσσοντάς το σε σχήματα που θυμίζουν χαρτογραφικά μοτίβα.

Rick Lowe Ithaka #3, 2023 Acrylic and paper collage on canvas 96 x 180 inches (243.8 x 457.2 cm) © Rick Lowe Studio Photo: Thomas Dubrock Courtesy the artist and Gagosian

Παράλληλα με την έκθεσή του στο Μουσείο Μπενάκη, ο Rick Lowe παρουσιάζει μια επιλογή έργων ζωγραφικής και έργων σε χαρτί με τίτλο «Μαθαίνοντας ακόμα από την Αθήνα», στη γκαλερί Gagosian Athens, από την Τετάρτη 7 Ιουνίου και έως το τέλος Ιουλίου.

Μεταξύ των έργων που θα εκτεθούν περιλαμβάνεται μια σειρά τριών έργων ζωγραφικής με τίτλο «Ιθάκη», εμπνευσμένα από το ομώνυμο ποίημα του Κ. Π. Καβάφη. Ακόμη, στο έργο «Πυρκαγιά #4: Αθήνα σήμερα» (2023), ο Lowe εισάγει μια παλέτα κόκκινου, κίτρινου και άσπρου ως απάντηση στις εκδηλώσεις διαμαρτυρίας για το σιδηροδρομικό δυστύχημα των Τεμπών, ενώ οι εικόνες από ένα φόρουμ δημάρχων που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα το 2019 αποτελούν το βασικό κολάζ. Ο ίδιος ο καλλιτέχνης δηλώνει: «Μαθαίνοντας από την Αθήνα: ήταν ο τίτλος εργασίας της Documenta 14. Ένιωθα ότι μάθαινα πράγματα από την Αθήνα για πολύ καιρό, προτού καν βρεθώ στην πόλη». 

Rick Lowe. Photo: Nate Palmer. Courtesy the artist and Gagosian

Γεννήθηκε το 1961 στην Αλαμπάμα, ενώ ζει και εργάζεται στο Χιούστον. Έργα του περιλαμβάνονται στις συλλογές πολλών αμερικανικών μουσείων, ενώ πρόσφατα παρουσίασε μια ατομική έκθεση στο Art League Houston (2020-2021). Επίσης, συμμετείχε στη Documenta 14 στην Αθήνα (2017). Ο Rick Lowe εκπονεί πολυάριθμα προγράμματα τέχνης για την κοινότητα, στο Χιούστον, το Λος Άντζελες, το Ντάλας, το Σικάγο κ.α., ανάμεσά τους και το Victoria Square Project, στην Αθήνα (2017-2018). Το 2013 διορίστηκε από τον Μπαράκ Ομπάμα μέλος του Εθνικού Συμβουλίου Τεχνών, ενώ το 2014 εξελέγη μέλος του Ιδρύματος MacArthur. Ακόμη, είναι καθηγητής διεπιστημονικών πρακτικών στο Πανεπιστήμιο του Χιούστον.