«Νόστος αδήλων»: Ο Χρήστος Μποκόρος στο Μουσείο Μπενάκη

Κρατώντας τον χαρακτηρισμό των αδήλων, που χρησιμοποίησε στην προηγούμενη έκθεσή του στον ίδιο χώρο (Όψεις αδήλων), η οποία συνάντησε τόσο μεγάλη ανταπόκριση από το κοινό, ώστε να τον παρακινήσει σε αυτήν την, τρόπον τινά, συνέχειά της, επέλεξε την έννοια του Νόστου για να την συντροφέψει. Φαινομενικά, ο νόστος αφορά την επιστροφή της σειράς έργων Τα στοιχειώδη από τη Ρωσία, όπου παρουσιάστηκαν στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης της Μόσχας, στο πλαίσιο του αφιερωματικού Έτους Ελλάδας – Ρωσίας.

Για τον ίδιο, όμως, όπως εξηγούσε το μεσημέρι της Δευτέρας στους δημοσιογράφους, ο νόστος έχει μια ευρύτερη έννοια: «ετυμολογείται από το νέομαι, που σημαίνει “έρχομαι”, έρχομαι από κάπου. Είναι δηλαδή μια οδός προς τα πίσω, προς την καταγωγή». Αυτή η αναζήτηση της «καταγωγής», άλλωστε, υπήρξε η κεντρική ιδέα της αναδρομικής έκθεσης Όψεις αδήλων, που στόχευε να «πατήσει» πάνω στα βήματα που τον οδήγησαν από τα πρώτα του έργα στα Στοιχειώδη.

Η τωρινή έκθεση θα μπορούσε να ιδωθεί σαν μια συμπύκνωση αυτής της πορείας, με την κεντρική θέση να δίνεται, όπως είναι φυσικό, στα Στοιχειώδη, μια σειρά 11 έργων, φιλοτεχνημένων «πάνω σε σανίδες από γεφύρια της Ευρυτανίας» (416 x 22), που επιστέφονται από μια εξαιρετική Πόρτα μισάνοιχτη, ένα μυστηριακό πέρασμα από το σκοτάδι στο φως.

Γύρω από τα Στοιχειώδη εκτυλίσσεται μια μακρά πορεία αναζήτησης της διόδου από το σκοτάδι στο φως, με επιλεγμένα έργα, από το πρώτο «ταπεινό» θέμα του, ένα ποτήρι νερό μέσα από το οποίο διαθλάται το φως του ήλιου (1988), φιλοτεχνημένο πάνω σε έναν παλιό ταμπλά, που βρήκε πεταμένο στα σκουπίδια, μέχρι τις πιο πρόσφατες σημαίες, με φλόγες (2015) και με τριαντάφυλλα (2016).

Ανάμεσά τους, μια σειρά έργων που παρουσιάζονται για πρώτη φορά. Πρόκειται για δέκα πίνακες που φιλοτεχνήθηκαν το 2002 για το ημερολόγιο της ΑΓΕΤ Ηρακλής και ανήκουν στην ομώνυμη συλλογή, αποτυπώνοντας, μέσα στον χρόνο, την «ενσάρκωση» του φωτός στη φύση.

Ένας τοίχος της αίθουσας καλύπτεται από μια σύνθεση τριών έργων. Στο κέντρο της, η Ασώματος κεφαλή του Άρη Βελουχιώτη και δίπλα ένας «επιτάφιος» σε πανί και ξύλο, ένα έργο που δανείζεται τον τίτλο του από έναν στίχο του Νίκου Καρούζου: Έαρ συντετριμμένο, και μαζί ένα σκοτεινό κοκκινόμαυρο Εμφύλιο αίμα... Για να ερμηνεύσει αυτήν τη συμπαράθεση πολιτικών και θρησκευτικών συμβόλων, ο Χρήστος Μποκόρος κατέφυγε στα βιώματα της παιδικής του ηλικίας: «Όταν ήμουν μικρός στο Αγρίνιο, κάθε 14 Απριλίου οι καμπάνες χτυπούσαν πένθιμα όλη μέρα, μνημονεύοντας τους 120 εκτελεσμένους από τους Γερμανούς και τα Τάγματα Ασφαλείας. Η γιαγιά μου, που ήταν αριστερή, άναβε πάντα ένα καντηλάκι εκείνη τη μέρα…»

Έχοντας κατακτήσει μιαν εξαιρετική «μαστορική», την οποία ο επισκέπτης μπορεί να θαυμάσει εν τω γενάσθαι στα δύο ημιτελή πορτρέτα που τον υποδέχονται και απεικονίζουν τους γιους του καλλιτέχνη, καταφέρνει να «μιλάει» στον θεατή των έργων του με καταγωγικά σύμβολα, που χάρη στην αφαιρετική δύναμη με την οποία τα χειρίζεται κατορθώνουν να αναχθούν σε σύμβολα πανανθρώπινα.