Η Αμερική του Μάνου Χ – Μέρος Β΄: Συναυλία-αφιέρωμα στον Μάνο Χατζιδάκι στο Ηρώδειο

Στις 17 Ιουνίου, στο πλαίσιο των «Εορτών Αποχαιρετισμού» του Ωδείου Ηρώδου Αττικού, θα συναντήσουμε τον υπέροχο Μάνο Χατζιδάκι. Ξανά. Και θα νιώσουμε το βάθος και τον πλούτο της μουσικής του ιδιοφυΐας, θα μαγευτούμε από τη λάμψη των εξαίσιων μουσικών του αντανακλάσεών πάνω στις κολώνες του ρωμαϊκού ωδείου. Κι αν στρέψουμε το βλέμμα στον έναστρο ουρανό, ίσως αναγνωρίσουμε στο πλέγμα των αστερισμών του τον παντοτινό Χατζιδάκι. Τον αιώνιο.

Στην ξεχωριστή αυτή συναυλία, οι Raining Pleasure παρουσιάζουν το Reflections – είκοσι δύο χρόνια μετά την ηχογράφηση του δίσκου στην Κολωνία, με τη συμμετοχή του David Lynch και της Έλλης Πασπαλά στο καταληκτικό Noble Dame – ενώ ο Γιώργος-Εμμανουήλ Λαζαρίδης ερμηνεύει τη Ρυθμολογία, έξι ζεύγη κομματιών για σόλο πιάνο.

Ο Μάνος Χατζιδάκις φεύγει για την Αμερική στα τέλη του 1966, με αφορμή το μιούζικαλ Ilya Darling του Jules Dassin, για το οποίο γράφει τη μουσική.

Η παραμονή του στη Νέα Υόρκη σε μια ταραχώδη αλλά και δημιουργικά εύφορη περίοδο (1966-1972) έφερε τον Χατζιδάκι σε επαφή με θρυλικές μουσικές προσωπικότητες της εποχής, όπως η Grace Slick των Jefferson Airplane αλλά και με μια μουσική, πρωτόγνωρη και ριζοσπαστική που φτιαχνόταν από νέους καλλιτέχνες που «κρατούσαν στα χέρια τους τα υλικά ενός άλλου κόσμου» ή έτσι πίστευαν τουλάχιστον.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο Χατζιδάκις αναζητά τρόπους να συνομιλήσει με τη σύγχρονη μουσική πραγματικότητα χωρίς να απομακρυνθεί από τον βαθύ πυρήνα της γραφής του.

Η γνωριμία του Χατζιδάκι με το συγκρότημα New York Rock & Roll Ensemble, σε μια επίσκεψή του στα στούντιο της Atlantic, υπήρξε καθοριστική: η κλασική παιδεία και η ροκ ενέργειά τους άνοιξαν έναν δημιουργικό διάλογο που σύντομα πήρε αυτόνομη μορφή.

Το Reflections κυκλοφόρησε το καταγράφοντας μια από τις πιο ιδιαίτερες στιγμές της αμερικανικής περιόδου του Χατζιδάκι.

Την ίδια περίοδο, ο Χατζιδάκις ολοκληρώνει τη Ρυθμολογία, ένα έργο που ισορροπεί ανάμεσα στη μνήμη και την αφαίρεση και το ηχογραφεί το 1971 στη Νέα Υόρκη. Η Ρυθμολογία αποτελεί ένα από τα πιο ιδιοσυγκρασιακά και εσωτερικά έργα της δημιουργικής του πορείας.

Ζώντας μέσα σε μια πρωτοφανή μουσική αναγέννηση στην Αμερική, ο Χατζιδάκις δεν μπορούσε να αφήσει πίσω του την ανάγκη του να αποτελέσει και ο ίδιος μέρος αυτής της εκρηκτικής διαδικασίας, να βουτήξει και ο ίδιος σε αυτόν τον μουσικό αναβρασμό, να κατακτήσει το νέο πνεύμα που έκαιγε γύρω του. Στο πρόσωπο των New York Rock and Roll Ensemble βρήκε αυτό που αναζητούσε. Πυρήνας τους ήταν τρεις σπουδαστές της σχολής Juilliard με αδιαπραγμάτευτη κλασική παιδεία και δεξιοτεχνία σε πλείστα όργανα: Michael Kamen (πλήκτρα, όμποε, τραγούδι, φωνητικά), Dorian Rudnytsky (μπάσο, τσέλο, τραγούδι, φωνητικά) και Martin Fulterman [που μετέπειτα έκανε καριέρα με το όνομα Mark Snow] (ντραμς, όμποε, φωνητικά) και δύο ροκ μουσικοί ο Clifton Nivison (κιθάρα, τραγούδι, φωνητικά) και ο Brian Corrigan (ρυθμική κιθάρα, τραγούδι, φωνητικά). Η συνάντηση του γόνιμου ηλεκτρισμού τους με τις πρώιμες μπαρόκ πινελιές του Χατζιδάκι έδωσε πνοή σε έναν από τους πιο ιδιότυπους δίσκους της εποχής, που έσμιγε το προοδευτικό ροκ με τη βαθιά λαϊκότητα, κλασικό γνώρισμα της γραφής του συνθέτη. Το Reflections πέτυχε την παγκοσμιότητα: ελληνικότητα και οικουμενικότητα σε μια ενιαία μουσική σύνθεση.

Τριάντα τέσσερα χρόνια μετά, το 2005, οι Raining Pleasure, συγκρότημα με πηγαία μελωδική αισθαντικότητα και ευρωπαϊκή παιδεία, παρουσίασαν με εξαιρετικό τρόπο τo Reflections που αφενός τους καθιέρωσε στα ελληνικά μουσικά πράγματα και αφετέρου τους άνοιξε νέα μονοπάτια αποδοχής στο εξωτερικό.

Το συγκρότημα σχηματίστηκε στην Πάτρα το 1990, αρχικά με το όνομα Rest In Peace. Το 1991 μετονομάστηκαν σε Raining Pleasure, από το ομώνυμο τραγούδι των Αυστραλών Triffids. Το ντεμπούτο τους, με τίτλο Memory Comes Back, κυκλοφόρησε το 1996 και το 1998 ακολούθησε το δεύτερο άλμπουμ τους, Nostalgia. Το 2000 κυκλοφόρησαν το EP Capricorn, από το οποίο το ομώνυμο τραγούδι έγινε πανελλήνια ραδιοφωνική επιτυχία ενώ το 2001 κυκλοφόρησε το άλμπουμ Flood, το οποίο τους καθιέρωσε ως το πιο δημοφιλές ελληνικό αγγλόφωνο rock/pop συγκρότημα.

Ακολούθησε το 2003 το άλμπουμ Forwards + Backwards, που παρουσίασε μια πιο πλούσια ηχητική άποψη και απέσπασε θετικές κριτικές. Το 2004, αποδεχόμενοι την πρόταση του υιού του Μάνου Χατζιδάκι, ηχογράφησαν το θρυλικό Reflections, με πωλήσεις πάνω από 35.000 αντίτυπα. Το 2007 κυκλοφόρησαν το άλμπουμ Who’s Gonna Tell Juliet? Το 2009 το συγκρότημα γιόρτασε τα 20 χρόνια καλλιτεχνικής δραστηριότητάς του.

Είκοσι χρόνια μετά την κυκλοφορία του άλμπουμ που αποτέλεσε το εμπορικό αποκορύφωμα της πιο επιτυχημένης αγγλόφωνης ελληνικής μπάντας, οι Raining Pleasure επαναπροσεγγίζουν τον ιστορικό δίσκο της αμερικανικής περιόδου του Μάνου Χατζιδάκι σε μια μοναδική βραδιά στο Θέατρο Ηρώδου Αττικού, στο πλαίσιο του αφιερώματος του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου στον μεγάλο Έλληνα συνθέτη.

Οι Raining Pleasure είναι: Vassilikos: φωνή, κιθάρα, μπάσο, X-Jeremy: κιθάρες, Jay: τύμπανα

Ρυθμολογία, ένα παιχνίδι τρόπων και ρυθμών

Η Ρυθμολογία, ένα από τα ωραιότερα και πλέον ιδιοσυγκρασιακό έργα του Μάνου Χατζιδάκι, συγκεντρώνει έξι (6) κομμάτια για πιάνο που υφολογικά δανείζονται στοιχεία από το Ρεμπέτικο τραγούδι. Ο Χατζιδάκις αντλεί τους τίτλους των κομματιών από τον ζωδιακό κύκλο και το φεγγάρι: “Χασάπικος στον Κριό”, “Χασάπικος του Ταύρου”, “Χασάπικος των Διδύμων”, “Χασάπικος στον Υδροχόο”, “Χασάπικος της Σελήνης”, “Χασάπικος στην Παρθένο”. Στο “Χασάπικο των Διδύμων” υπάρχει η προσθήκη: “Στο ύφος του Eric Satie”.

Η Ρυθμολογία για τον Χατζιδάκι «είναι ένα παιχνίδι τρόπων και ρυθμών» όπως και η αναφορά του στους αστερισμούς. Το έργο ηχογραφήθηκε στη Νέα Υόρκη το 1971 και εκδόθηκε την ίδια χρονιά, ενώ το εικαστικό είναι του Γιάννη Μόραλη.

Ο ίδιος ο Χατζιδάκις στις σημειώσεις του δίσκου αναφέρει: «Θέλησα απ’ την αρχή να παίξω σοβαρά, με μονούς ρυθμούς και με χασάπικα ανάμεσά τους που να εξαρτώνται από αστερισμούς. Και προ παντός, να ξαναθυμηθώ πολύ παλιούς τρόπους –τους ορθόδοξους– του μπουζουκιού και των ρεμπέτικων τραγουδιών. Νομίζω πως ήμουν πια σε θέση να τ’ ακούω χωρίς συναισθηματικές υπερβολές, από μακριά, πιο τεχνικά και μ’ όλο το βαθύ ερωτικοθρησκευτικό τους περιεχόμενο».

Η Ρυθμολογία κυκλοφόρησε το 1971, έτος θανάτου του νομπελίστα ποιητή Γιώργου Σεφέρη. Ο Χατζιδάκις γράφει ότι «όσο προχωρούσα στο σχεδίασμα του έργου, σκεφτόμουν τον ποιητή Σεφέρη. Γιατί αυτός πρώτος μας έκαμε να νιώσουμε τη σημασία ενός σοβαρού παιχνιδιού, με το “Τετράδιο Γυμνασμάτων” του π.χ., που το πρωτοδιάβασα νέος πολύ, ακριβώς σ’ αυτή την εποχή “της Μελισσάνθης”. Και υπήρξε αυθόρμητη η ανάγκη να του αφιερώσω την “Ρυθμολογία”. Μόνο που δεν φανταζόμουν πως αυτή τη στιγμή δε θα υπήρχε ανάμεσά μας. Μα η “Ρυθμολογία” δε γράφτηκε για να τον θρηνήσει. Γράφτηκε για έναν ζωντανό Σεφέρη που εξακολουθεί να ζει ανάμεσά μας. Για τον ποιητή Σεφέρη που είχε τη δύναμη να μιλά, όταν μιλούσε, απλά, βαθιά και ελληνικά».

Θα μπορούσαμε να ξεχωρίσουμε δυο δυναμικές τροχιές που συναντώνται στη «Ρυθμολογία». Αρχικά, η ποιητική μέσα από την αναφορά στον Σεφέρη. Στην ενότητα λόγου και ρυθμού. Το γεγονός ότι το έργο είναι πιανιστικό δεν ακυρώνει για τον Χατζιδάκι τη σύνδεσή του με την ποιητική του Σεφέρη. Στη συνέχεια, η λαϊκή μουσική παράδοση μέσα από την αναφορά στο ρεμπέτικο τραγούδι.

Το απόλυτα αυτό ιδιοσυγκρασιακό έργο της χατζιδακικής δισκογραφίας θα ερμηνεύσει ο πιανίστας Γιώργος-Εμμανουήλ Λαζαρίδης.

Με τριάντα πέντε χρόνια αδιάλειπτης παρουσίας στη διεθνή μουσική σκηνή ως σολίστ, συνθέτης και παιδαγωγός, ο Γιώργος-Εμμανουήλ Λαζαρίδης έχει καταθέσει πολύτιμη καλλιτεχνική εργασία πάνω στην ερμηνεία και επεξεργασία του χατζιδακικού ιδιώματος – ένα έργο που στέκεται επάξια δίπλα στη συνολική πορεία του πιανίστα στο διεθνές στερέωμα και στην καταξίωσή του ως ενός από τους πιο δεινούς σύγχρονους ερμηνευτές. Η παρουσία του το βράδυ της 17ης Ιουνίου αναμένεται να επιβεβαιώσει μια ακόμα φορά ότι οι εκτελέσεις του στέκονται «υπεράνω σύγκρισης» (BBC Music Magazine, Adrian Jack) και είναι «τόσο ξεχωριστές, που διατηρούν τη μοναδικότητά τους ακόμη και όταν σκεφτούμε σπουδαίες εκτελέσεις των Argerich, Horowitz, Brendel, Zimerman» (Grammophone Music Magazine)