Κωνσταντίνος Κακανιάς: Συναντώντας την κυρία Τεπενδρή μέσα από μια “Θεϊκή Διαταραχή Προσωπικότητας”

Μπαίνοντας στο μαγικό, φιλόξενο σύμπαν της γκαλερί της Ρεβέκκας Καμχή στο Μεταξουργείο, βρίσκομαι στον εξωτερικό διάδρομο μπροστά σε έναν άνθρωπο σκαρφαλωμένο σε μια σκάλα που ζωγραφίζει σε τεράστιο ταμπλό τη φράση «Αχ μωρή μη μου λες».

Λίγα βήματα παραπέρα, στον εσωτερικό διάδρομο του νεοκλασικού, πέφτω πάνω σ’ έναν μεγαλόσωμο, ζωηρό, γοητευτικό άντρα που είναι σκυμμένος και πατάει συνεχώς το κουμπί του ασανσέρ. «Ήρθατε για την έκθεση; Για ελάτε κι εσείς εδώ να δείτε», μου λέει δείχνοντάς μου την πόρτα του ασανσέρ που προφανώς κρύβει κάτι. Πατάω το κουμπί, κοιτάζω από το στενό παραθυράκι της πόρτας και ξαφνικά φωτίζεται μια ανθρώπινη μορφή στο δάσος με κατεβασμένα παντελόνια και κεφάλι τάρανδου. Δίπλα μου ο Κωνσταντίνος Κακανιάς περιμένει τις αντιδράσεις μου και μου συστήνεται χαμογελώντας, με ένα πλατύ χαμόγελο, ζωηρές κινήσεις και βαθιά φωνή που ανήκουν σ’ έναν ενήλικα που έχει κάνει χιλιάδες χιλιόμετρα σ’ αυτή τη γη, αλλά ταυτόχρονα και σ’ ένα παιδί με τη χαρά, την αγωνία και την υπερκινητικότητά του.

Ρεβέκκα Καμχή, Κωνσταντίνος Κακανιάς

Ο γνωστός καλλιτέχνης ζει και εργάζεται μεταξύ Ελλάδας και Καλιφόρνιας. Στην Ελλάδα προτιμά να μένει κάπου ήσυχα, γι’ αυτό η βάση του είναι τα Βίλια. «Δεν αντέχω να μένω για πολύ πλέον στην Αθήνα, ο θόρυβος και η πολυκοσμία της με κουράζουν», θα μου πει. Είναι γνωστός σε όλους μας από την κοσμική κυρία Τεπενδρή, τη μούσα και alter ego του, αλλά η πολύπλευρη προσωπικότητά του μπαινοβγαίνει απ’ το φως στα σκοτάδια και ξεδιπλώνεται σε αυτήν την αναδρομική έκθεση σε όλες τις πτυχές της.

Είναι όντως γκέι;, 2020

Δεν θα μπορούσε λοιπόν να βρεθεί πιο εύστοχος τίτλος από τη Θεϊκή Διαταραχή Προσωπικότητας για την έκθεση αυτή που διαρκεί μέχρι τις 21 Δεκεμβρίου και περιλαμβάνει ζωγραφικούς πίνακες, εικονογραφήσεις περιοδικών, γλυπτά, φωτογραφίες, και ηχογραφήσεις από το 1996 έως σήμερα.

Ένα «ταξίδι στο χρόνο και σ’ έναν μυστικό, βαθύ, συχνά σκοτεινό κόσμο», τη χαρακτηρίζει η Ρεβέκκα Καμχή. «Της έβγαλα την ψυχή σ’ αυτήν την έκθεση, γιατί μου ήταν πολύ δύσκολο να βλέπω όλα αυτά τα έργα ξανά και ξανά, είναι πολλά πράγματα τα οποία με στοιχειώνουν», εκμυστηρεύεται ο Κακανιάς.

Αφήγημα χωρίς τίτλο ΙΙΙ (παρέλαση), 1996 (λεπτομέρεια)

Ανεκτίμητη συμβολή στην υποβλητικότητα της έκθεσης και σε αυτό το οικείο και ταυτόχρονα ανοίκειο συναίσθημα που σου γεννά, έχει το στήσιμό της, το οποίο έχει μεταμορφώσει στην κυριολεξία την γνωστή γκαλερί, δημιουργώντας σκοτεινούς λαβυρίνθους, μυστικά περάσματα, κρυφές γωνιές και φωτεινά δωμάτια. Ο σχεδιασμός έγινε από το αρχιτεκτονικό γραφείο ΑΚΑ-Apostolou Colakis και, καθώς δυστυχώς είθισται να παραγνωρίζεται η δουλειά αυτή και να μένουν αφανείς οι άνθρωποι που ουσιαστικά συνδημιούργησαν μια έκθεση, αξίζει ένα μπράβο τόσο στην Καμχή όσο και στον Κακανιά που δεν παύουν να προβάλλουν τη δουλειά του γραφείου. Ο Κακανιάς ήταν εκείνος που πρότεινε να στηθεί η αναδρομική αυτή από τρίτο άτομο. Η Κατερίνα Αποστόλου μαζί με τη βοηθό της, Ζοé Southam, όπως λέει η Καμχή, «ήρθαν με καταπληκτικές ιδέες και μεταμόρφωσαν εντελώς την γκαλερί σε μια διαδρομή απίστευτη, η οποία είναι σχεδόν αναγκαία – γιατί η αρχιτεκτονική πάντα συνδέεται με την τέχνη – για να περπατήσουμε μέσα στο κεφάλι και την ψυχή του καλλιτέχνη».

Η Κατερίνα Αποστόλου μαζί με τη βοηθό της, Ζοé Southam

Τι γίνεται λοιπόν σε αυτό το κεφάλι; Τα έργα αγγίζουν άλλοτε εμφατικά άλλοτε υπαινικτικά βαθιά παιδικά τραύματα, σεξουαλικότητα, καταναλωτισμό, κοινωνική τάξη, εθισμό, απελπισία, αλλά και χιούμορ. Περπατώντας στον λαβύρινθο με έργα μεταξύ άλλων από την περίοδο που ο καλλιτέχνης έζησε απομονωμένος στην Πάρο ή στα έργα από τη συλλογή που δημιούργησε στο Άγιο Όρος, υπενθυμίζω στον εαυτό μου ότι όσοι μιλάνε για αθώα και ξένοιαστη παιδική ηλικία έχουν απωθήσει πολλά, συνειδητά ή ασυνείδητα, ή λένε ψέματα.

Τέρατα, σάτυροι, ζώα, βαθιά σκοτάδια, ρίζες που απλώνονται υποχθόνια, γενετήσια ένστικτα, παιδικά βλέμματα, εφιάλτες, όνειρα, όλα τα ανείπωτα είναι εκεί, φαρδιά πλατιά απ’ το σκοτάδι στο φως με τη χαρακτηριστική – δεν θα έλεγα άνεση αλλά άγνοια κινδύνου – του καλλιτέχνη. Δάση, έναστρος ουρανός, βυθός, τα πλάσματα της νύχτας εναλλάσσονται με παιδικές ζωγραφιές, ενώ το λευκό σπιτάκι όπου οδηγεί ο μαύρος διάδρομος φαντάζει σαν σωτηρία.

Κωνσταντίνος Κακανιάς “Agnus Dei”, Μολύβι σε χαρτί (195×321)

«Ακούγεται κάπως κριντζ, αλλά περπατάμε μαζί του από όταν ήταν παιδάκι κι όλα τα δύσκολα και τα εύκολα βγαίνουν σιγά σιγά απ’ το κεφάλι και κατ’ επέκταση τη ζωγραφική του, για να μας ταξιδέψουν σε πράγματα που μερικούς από εμάς μας απωθούν, μας φοβίζουν, μας στενοχωρούν. Ένα κομματάκι όμως απ’ όλα αυτά μπορεί να έχει ο καθένας μας. Βλέπουμε τη διαδρομή σαν παζλ από κομμάτια του καλλιτέχνη που μπορεί λοιπόν να είναι και δικά μας και μέσα από το σκοτάδι φτάνουμε σε μια έκρηξη από γέλιο, μόδα, χιούμορ, που είναι η κα Τεπενδρή, η οποία βέβαια  αποκτά ενδιαφέρον ακριβώς επειδή περιέχει μέσα της κι όλα τα άλλα.  Ας μάθουμε να κοιτάμε, να μην κλείνουμε την πόρτα ψάχνοντας κομμάτια του εαυτού μας», λέει η Ρεβέκκα Καμχή, καθώς μας ξεναγεί στην έκθεση. 

Στη φωτεινή πορτοκαλί αίθουσα που μπαίνουμε διψώντας για ελπίδα και φως μέσα από μια κουρτίνα άσπρων και πορτοκαλί πλαστικών κορδονιών, φιλοξενείται η κυρία Τεπενδρή στις διάφορες εκφάνσεις της, από την έκθεση «Αθήνα 2004 Ολυμπιακοί Αγώνες», την έκθεση «Είναι δικά μου σκύλα. Μην τ’ αγγίζεις!» 2018 και σε άλλες εμμονές της, όπως τα ημερολόγια καραντίνας, τη μόδα, τις πλαστικές επεμβάσεις κ.ά.

Λαϊκή αγορά επί Covid, 2020

Η Mrs T, που έγινε σχεδόν θεσμική την περίοδο των Ολυμπιακών Αγώνων 2004, αντικατοπτρίζει ακριβώς αυτή τη διττή φύση του καλλιτέχνη: Τον κοσμοπολιτισμό του, τη συνεργασία του με μεγάλα ονόματα της μόδας, απ’ όπου άλλωστε προέρχεται και ο ίδιος, που έχει εικονογραφήσει στη Vogue και στη NY Times, έχει συνεργαστεί με οίκους όπως οι Yves Saint Laurent, Gucci, Cartier και Tiffany & Co, Christian Lacroix, έχει σχεδιάσει παπούτσια και αξεσουάρ για τον στενό του φίλο Christian Louboutin για τη συλλογή “Greekaba”, έχει δημιουργήσει τοιχογραφίες για glam εστιατόρια και ξενοδοχεία και έχει σχεδιάσει έπιπλα τέχνης.

Παράλληλα η Τεπενδρή αποτελεί το όχημά του για να μας πετάξει όλη τη ψευτογκλαμουριά, την επιφανειακότητα, τη ματαιοδοξία, αλλά και τη ματαιότητα στα μούτρα, να σατιρίσει ανελέητα το χώρο της μόδας, τον νεοπλουτισμό, τη δηθενιά. Ο ίδιος άλλωστε δηλώνει: «Είτε μέσω της κωμωδίας είτε μέσω της σάτιρας, και με απόλυτη ελευθερία, το έργο μου είναι μια συνεχής αναζήτηση της ισορροπίας μεταξύ του εξαιρετικά επιφανειακού κόσμου και του πιο εσωτερικού μου εαυτού, προκειμένου να αποκαλύψω το πάθος και τις εμμονές μου».

Οι κινηματογραφικοί ωραίοι στο μπάνιο της γκαλερί με ηχογραφημένες δραματικές ιστορίες στο τηλέφωνο και στον αυτοκινητόδρομο 101 της Καλιφόρνιας.

Ο Κακανιάς είναι 30 χρόνια συνεργάτης και ακόμα περισσότερα φίλος της Ρεβέκκας Καμχή. Σαράντα χρόνια πριν γνωρίστηκαν στο Παρίσι και δέθηκαν πιο πολύ το βράδυ πριν εκείνος πάει να καταταγεί στο στρατό. Υπάρχει μάλιστα και σχετικό έργο που ανήκει στη συλλογή του Δ. Δασκαλόπουλου που έχει δωριστεί στο ΕΜΣΤ.

«Τα έργα δείχνουν πολύ και τη σχέση μας. Νιώθω τεράστια ευγνωμοσύνη που είμαι εδώ ζωντανός και σας μιλάω. Η σχέση μας με τη Ρεβέκκα είναι πέραν της οικογένειας, κρατιόμαστε από άλλες αστρικές δυνάμεις, ακούγεται τρελό, αλλά είναι αληθινό. Δεν θα ήξερα τι να κάνω χωρίς τη Ρεβέκκα στη ζωή μου, αυτό είναι το μόνο σίγουρο. Μου έχει αλλάξει τελείως τη ζωή», λέει συγκινημένος ο Κακανιάς και ζητάει συγγνώμη γιατί συγκινείται πάρα πολύ εύκολα. «Είναι υπερδύσκολη, με ιδέες εντελώς μακριά από μένα, αλλά δεν μπορώ να μην τις θαυμάσω. Έχει φέρει την τέχνη σε ένα επίπεδο που λίγοι άνθρωποι κάνουν. Πιστεύει σε αυτό που κάνει και το κάνει όσο πιο καλά μπορεί. Πηγαίνει εναντίον όλων και μαζί με όλους!»

Ποια είναι η σχέση σου με την κυρία Τεπενδρή, τον ρωτάω φεύγοντας. Δεν σε κουράζει κάποιες φορές; «Φυσικά και ναι! Είναι φορές που τη μισώ, αλλά και την αγαπώ, γιατί μου έχει σώσει από κάθε άποψη τη ζωή». Και ποια η σχέση της με τη μητέρα σου; «Πήγαινε να δεις τη φωτογραφία στο ισόγειο αριστερά και θα καταλάβεις», μου απαντά και πράγματι πάω και βλέπω την πρόσφατη φωτογραφία του ίδιου και της μαμάς του σε μια εξωφρενικά θεατράλε πόζα, ντυμένοι και οι δύο ως Τεπενδρή με χειροποίητα κοσμήματα και κόμμωση του Τρύφωνα Σαμαρά…