Τέσσερις εικαστικοί εξερευνούν τη «Mεθοριακότητα» στη γκαλερί Citronne

Τη μετάβαση από ένα στάδιο σε άλλο, από τη μια συνθήκη στην άλλη, τόσο σε ατομικό όσο και σε συλλογικό επίπεδο, μετάβαση η οποία ανατρέπει, εκουσίως ή ακουσίως, παραδοσιακούς τρόπους ύπαρξης, ταυτότητας και βίου, διερευνούν μέσα από τα έργα που παρουσιάζουν στην έκθεση με τίτλο «Mεθοριακότητα / Liminality», η οποία φιλοξενείται από την Πέμπτη 18 Ιανουαρίου στην γκαλερί Citronne της Αθήνας, τέσσερις νέοι εικαστικοί, οι Γιώργος Γιατρομανωλάκης, Μαρίνα Παπαδάκη, Ναταλία Παπαδοπούλου και Μάρω Φασουλή.

Έννοια που προέρχεται από την κοινωνική ανθρωπολογία, η «μεθοριακότητα» αναφέρεται στις τελετουργίες μετάβασης μέσω των οποίων το υποκείμενο εγκαταλείπει μια κατάσταση και ενσωματώνεται σε μια άλλη, μέσω κοινωνικά προσδιορισμένων τελετουργιών, π.χ. ο έφηβος εγκαταλείπει το στάδιο του παιδιού, αποχωρίζεται όσα προϋπέθετε η παιδικότητά του και, μέσω μιας τελετουργίας μετάβασης εισέρχεται στην κατάσταση του νεαρού άντρα.

Marina Papadaki, Arnica, 2022

Αυτόν τον ενδιάμεσο χώρο της μετάβασης πραγματεύονται οι τέσσερις καλλιτέχνες στην έκθεση που επιμελείται η Βίκυ Τσίρου, επανατοποθετώντας την έννοια αυτή στο πλαίσιο σύγχρονων βιωμάτων. Η επιμελήτρια της έκθεσης επιδιώκει να διευρύνει την σημασία του όρου, εξετάζοντας σύγχρονες εκφράσεις του. Όπως σημειώνει στο κείμενό της, ο όρος εδώ αφορά «όχι μόνο την έννοια της τελετουργίας αλλά και τις αλλαγές στη σφαίρα του κοινωνικού και του πολιτικού. Σήμερα, στην εποχή της “ρευστής νεωτερικότητας”, παρατηρούμε πως το status quo, ένα ολόκληρο σύστημα αξιών, βρίσκεται σε μια συνθήκη συνεχούς αστάθειας, που χαρακτηρίζεται από αλλεπάλληλες μεταβάσεις ή, με άλλα λόγια, από μία μόνιμη συνθήκη μεθοριακότητας».

Τα έργα της έκθεσης ανιχνεύουν τη «Μεθοριακότητα» μέσα από τέσσερα αδιόρατα περάσματα: την αρχιτεκτονική δομή, τον ρου της ιστορίας, την ενσωμάτωση της παράδοσης, καθώς και την εσωτερική βιωματική διαδικασία. Το έργο κάθε καλλιτέχνη και καλλιτέχνιδας δεν ταυτίζεται αυστηρά με μία από τις θεματικές, τείνει όμως να το τοποθετηθεί σε έναν από τους τέσσερις αυτούς άξονες.

Maro Fasouli, Untitled, 2020

Πολυμορφία από εκφραστικά μέσα, ποιότητες, υφές και αισθήσεις χαρακτηρίζει τα έργα, που ακολουθούν την αρχιτεκτονική δομή του χώρου και τoποθετούνται σε διαφορετικά δωμάτια, με τρόπο που να απηχεί την παρομοίωση της κοινωνίας με μια κατοικία και τα διαφορετικά δωμάτιά της. Οι διελεύσεις στη ζωή των ατόμων και των κοινωνικών ομάδων μοιάζουν με μια μετακίνηση ανάμεσα στους εσωτερικούς χώρους της κατοικίας.

Τα ζωγραφικά έργα της Μαρίνας Παπαδάκη απεικονίζουν με πλακάτα χρώματα υβριδικές ανθρωπόμορφες και ζωόμορφες παρουσίες σε χώρους που συμπλέκουν το φαντασιακό με το πραγματικό, το μέσα με το έξω. Η καλλιτέχνιδα δημιουργεί γεωμετρικές δομές που μοιάζουν με αινιγματικά συστήματα οργάνωσης της πραγματικότητας. Οι τίτλοι κάποιων έργων της αναφέρονται σε πραγματικά ιστορικά και κοινωνικά συμβάντα, που η εικαστικός μεταγράφει μέσα από μοτίβα και ψευδαισθησιακούς χώρους. Η έννοια της μετάβασης εννοείται κυρίως ως οι τομές που συμβαίνουν μέσα από τους κοινωνικούς ανασχηματισμούς.

Στα επιτοίχια έργα και τα τοτεμικά γλυπτά της Μάρως Φασουλή, οι υφές και διάφορα υλικά, όπως καλάμια και νήματα, επαναδιαπραγματεύονται τη λαϊκή παράδοση και την τέχνη της υφαντικής. Οι συνθέσεις της παρουσιάζουν την υφαντική ως αποδεσμευμένη από μια δεδομένη οργάνωση αυστηρών κανόνων που ενέχει η συγκεκριμένη λαϊκή τέχνη. Το πέρασμα από τη σύμβαση και την αναπαραγωγή τυποποιημένων μοντέλων στην πιθανότητα του «λάθους», την ελευθερία και τον αυθορμητισμό, ανοίγει τον δρόμο για νέους τρόπους μάθησης και προβάλλει τη δημιουργική φαντασία. Δίνει υπόσταση στη γυναικεία ταυτότητα και εργασία, καθώς και στη σχέση τους με την ενσώματη εμπειρία και τη φύση.

Yorgos Yatromanolakis, The Splitting of the Chrysalis & the Slow Unfolding of the Wings

Η επιτόπια βιντεοεγκατάσταση «Άλογα, Άλογα» (2024) της Ναταλίας Παπαδοπούλου μεταβάλλει το μακρόστενο πέρασμα του διαδρόμου της γκαλερί σε μία εμβυθιστική οπτικοακουστική σήραγγα με ηχοτοπία, λόγο και έντονες οπτικά εικόνες, που θυμίζουν ίχνη ή εντυπώσεις. Η λογική αλληλουχία, ο εμπειρικός χώρος και χρόνος καταργούνται, καθώς οι εικόνες μπλέκονται μεταξύ τους ή ακολουθούν μια μη γραμμική, συνειρμική αφήγηση, με εναλλασσόμενο ρυθμό. Τόσο η εγκατάσταση όσο και τα δύο ακόμα έργα της που παρουσιάζονται στην έκθεση φανερώνουν τον ποιητικό εαυτό, τις εσώτερες, ασυνείδητες ή υποσυνείδητες σκέψεις και κρυφές πτυχές του ψυχισμού που ξυπνούν στη συνθήκη της μεθοριακότητας.

Οι φωτογραφίες του Γιώργου Γιατρομανωλάκη από την ενότητα «The Splitting of the Chrysalis & the Slow Unfolding of the Wings» («Η μεταμόρφωση της χρυσαλίδας και το αργό άνοιγμα των φτερών») (2018), εκκινούν από ένα προσωπικό, βιωματικό πέρασμα από μια προγενέστερη σε μια νέα σχέση με τις μνήμες και το παρελθόν. Η διαδικασία ξεκινά με το στάδιο του αποχωρισμού, μπαίνει στο στάδιο της μεθοριακότητας και καταλήγει στην ενσωμάτωση. Το έργο παραλληλίζει την εμπειρία αυτή με τους βιολογικούς κύκλους στην φύση και συγκεκριμένα με το πέταγμα της χρυσαλλίδας.