Θαυμάζειν-Απορείν-Φιλοσοφείν: Online συνέδριο από το Πανεπιστήμιο Αθηνών και την Εθνική Βιβλιοθήκη

Στο Συμπόσιο θα διερευνηθούν διαφορετικές εκφράσεις και αποχρώσεις της έννοιας του «θαυμάζειν» από μια ιστορικο-φιλοσοφική σκοπιά. Η πρώτη μέρα (Παρασκευή 23/10/20) αφιερώνεται στην αρχαιότητα. Οι ομιλητές καταθέτουν τη δική τους ερμηνευτική άποψη για το «θαυμάζειν» στον Σωκράτη, τον Πλάτωνα, τον Αριστοτέλη, τον Ηρόδοτο και τους Αρχαίους Σκεπτικούς. Στη δεύτερη μέρα μελετούνται όψεις του «θαυμάζειν» στη φιλοσοφική σκέψη της πρώιμης και ύστερης νεωτερικότητας.

Αναλυτικότερα για το πρόγραμμα μπορείτε να δείτε εδώ.

Αξιοθαύμαστη είναι η πολυσημία του αρχαιοελληνικού όρου «θαυμάζειν». Εκφράζει  άλλοτε μια διανοητική απορία, άλλοτε μια γνωσιακό-συναισθηματική αμηχανία και άλλοτε την έκπληξη, τον θαυμασμό ή το δέος. Αναφέρεται σε μία οικογένεια ψυχικών στάσεων ή καταστάσεων που διαπλέκουν συναίσθημα και λειτουργία του νου, εμπλέκονται με τη παραγωγή ή την ακύρωση της σκέψης και της γνώσης, εγγράφονται στο σώμα (εκφράζονται ή αποτυπώνονται σ’ αυτό), κινητοποιούν ή αναστέλλουν τις ψυχικές κινήσεις και την πράξη.

Οι τροπικότητες του «θαυμάζειν» διατρέχουν πολλά πεδία της ανθρώπινης εμπειρίας και είναι σύμφυτες με τη φιλοσοφική δραστηριότητα. Στην φιλοσοφία της κλασικής εποχής το «θαυμάζειν» δηλώνει ένα πάθος, ένα συγκλονισμό του υποκειμένου αλληλένδετου με την επιθυμία για γνώση και την αναζήτηση της αλήθειας.  Στην πρώιμη νεωτερικότητα, το θάμβος και ο θαυμασμός κινητοποιούν τη γνωστική διαδικασία και καλλιεργούν τη διανοητική περιέργεια που συνδέεται με την άνθηση της νεωτερικής επιστήμης, τις εξερευνήσεις, την ταξιδιωτική λογοτεχνία, τη φυσική ιστορία, τα cabinets de curiosité.

Eκφάνσεις του «θαυμάζειν» διαπλέκονται, επίσης, με σκεπτικιστικά επιχειρήματα για την αρχή του «φιλοσοφείν» θέτοντας έτσι έμμεσα το ζήτημα της διάκρισης ανάμεσα σε διαφορετικές μορφές διερώτησης, ενώ στην αισθητική θεωρία το «θαυμάζειν» συναντά τη συζήτηση για το υψηλό στη φύση και στην τέχνη. Στην ύστερη νεωτερικότητα εκδοχές του «θαυμάζειν» ξανασυναντούμε στον Κierkegaard, τον Freud, τον Heidegger, την Arendt, τον Wittgenstein, τον Bergson, αλλά και σε άλλους φιλοσόφους και συγγραφείς του 20ού και 21ου αιώνα, που επαναφέρουν την απορία και την έκπληξη ως σημαντική γνωσιοθεωρητική και ηθική προβληματική του «φιλοσοφείν».

Στις σημερινές συνθήκες, μπροστά στην πρωτόγνωρη για όλους πραγματικότητα της πανδημίας, η θεματική του «θαυμάζειν» μοιάζει πιο επίκαιρη από ποτέ. Οι άνθρωποι καλούνται να αντέξουν την αβεβαιότητα μιας συνεχούς διερώτησης, να διατηρήσουν ζωντανή την επιστημονική περιέργεια και την ερευνητική δραστηριότητα. Επιπλέον, καλούνται να υιοθετήσουν νέες συναισθηματικές, ηθικές και πολιτικές πυξίδες για να συνεχίσουν να ζουν και να δημιουργούν. Ευχή των διοργανωτών είναι το Συμπόσιο να συμβάλει στην κατανόηση και στην ψυχική επεξεργασία αυτού που συνταράσσει τον κόσμο.

Στο Συμπόσιο την επιστημονική επιμέλεια και οργάνωση έχουν οι Σταύρος Ζουμπουλάκης, Βάσω Κιντή, Ελένη Φιλιππάκη.