Ξαναζούμε μέρες λογοκρισίας στο θέατρο;

Συγκεκριμένα, δύο γυναίκες δικηγόροι που παρακολούθησαν στις πρόβες την παράσταση, κατέθεσαν μήνυση, γιατί θεώρησαν βλάσφημο το περιεχόμενό της. Το αποτέλεσμα ήταν το απόγευμα του Σαββάτου τρεις ηθοποιοί που συμμετέχουν στην παράσταση στο θέατρο Χυτήριο να συλληφθούν και λίγη ώρα αργότερα να αφεθούν ελεύθεροι.

Επειδή κι εγώ, για τις ανάγκες της συνέντευξης που πήρα από τον Λαέρτη Βασιλείου, έτυχε να παρακολουθήσω πρόβα του θιάσου, οφείλω να πω ότι η συγκεκριμένη θεατρική ομάδα παραήταν δημοκρατική στην πρόσβαση που παρείχε στους θεατές στη διάρκεια των προβών. Ίσως να μάθουν από αυτήν την ταλαιπωρία να είναι πιο επιφυλακτικοί στο σε ποιούς επιτρέπουν να παρακολουθήσουν τις πρόβες. Στο κάτω-κάτω, αν κάποιος δικηγόρος στο μέλλον θελήσει να τους κάνει μήνυση, τουλάχιστον ας έχει πληρώσει εισιτήριο.

Την ίδια στιγμή αρκετοί είναι οι καλλιτέχνες που καταδικάζουν την σύλληψη των ηθοποιών, ανάμεσά τους ο Αντώνης Καφετζόπουλος και άλλοι. Είναι άσχημο να ξαναζούμε εποχές λογοκρισίας, έστω κι αν δεν προέρχονται από κρατική ή θεσμική παρέμβαση, αλλά από… ιδιωτική πρωτοβουλία. Το καθεστώς με το τι επιτρέπεται και τι προσβάλλει τα ήθη στην τέχνη είναι εξαιρετικά θολό και ασαφές στους ελληνικούς νόμους, γεγονός που δίνει μεγάλες δυνατότητες προσωπικής (ενίοτε και αυθαίρετης) ερμηνείας.

Παραδείγματα λογοκρισίας, είτε από θεσμούς, είτε από εξωθεσμικούς κύκλους και παρεμβάσεις ομάδων, έχουμε δει στο παρελθόν με βιβλία που αποσύρθηκαν από τις παιδικές βιβλιοθήκες, κάψιμο βιβλίων, επιθέσεις σε κινηματογράφους. Όσο για το θέατρο, έχει ταλαιπωρηθεί τόσο από τις επιθέσεις ακροδεξιών και παραχριστιανικών κύκλων, όσο και από ακροαριστερούς και αντεξουσιαστές που θεωρούσαν ότι ένας θίασος δεν έχει δικαίωμα να δημιουργήσει παράσταση για την Κούνεβα, αλλά ακόμα και από χουλιγκάνους που επιτέθηκαν σε μία παράσταση, γιατί μιλούσε για μία ομάδα, την οποία μισούσαν. 

Αυτό που μου θύμισε περισσότερο η δυσάρεστη και -όπως και να το κάνουμε, κάπως οπισθοδρομική- εξέλιξη που πήραν τα πράγματα, είναι την περίοδο με την προβολή της ταινίας Trainspotting. Η ταινία είχε δημιουργήσει σάλο σε παγκόσμιο επίπεδο, με τον προκλητικό τρόπο που παρουσίαζε τον κόσμο των ναρκωτικών και την ροκ κουλτούρα.

Τότε λοιπόν, πάλι υπήρξαν ιδιωτικές αντιδράσεις, που απαιτούσαν να υπάρξει λογοκρισία στην Ελλάδα- και μάλιστα για ένα έργο με διεθνή απήχηση. Το κωμικό της υπόθεσης ήταν πως ο έρμος ο εισαγγελέας πήγε στην πρώτη προβολή, να δει αν πρέπει να απαγορεύσει την ταινία ή όχι κι οι κάμερες των καναλιών ήταν έξω κι όλοι περίμεναν να δουν την απόφασή του. Κι είχαμε το γελοίο φαινόμενο να μετατρέπεται σε κριτικό κινηματογράφου ο εισαγγελέας, διατυπώνοντας τελικά μία άποψη που έμοιαζε περισσότερο με κινηματογραφική κριτική, παρά με δικαστική άποψη. Πάντως, η ταινία παίχτηκε και είχε και επιτυχία- κάτι που δείχνει ότι οι απόπειρες λογοκρισίας είναι ενίοτε και μια σημαντική διαφήμιση.

Γιώργος Σμυρνής