Θεατής: «Άλεξ/Αλέξανδρος» στo Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης

Πώς αναπαρίσταται η βία επί σκηνής; Για την ακρίβεια, πώς το θέατρο χειρίζεται παραστασιακά την ειδεχθή εκείνη μορφή βίας που ασκείται ενάντια σε ένα παιδί; Γνωρίζουμε ότι στην αρχαία τραγωδία η βία αφηγηματοποιείται αλλά δεν αναπαρίσταται σκηνικά. Από την άλλη, το σύγχρονο θέατρο μάς έχει πετάξει «στα μούτρα» τέτοιες σκηνές ωμού ρεαλισμού – ας θυμηθούμε, για παράδειγμα, τον Έντουαρντ Μποντ με τον «Σωσμένο» του, και το σοκ που προκαλούσε στους θεατές της παράστασης στο θέατρο «Εμπρός» το μακρινό 1990…

Από τότε, πολλή βία έχει κυλήσει πάνω στο θεατρικό σανίδι, κινδυνεύοντας να μετατραπεί σε ένα ακόμη κοινότοπο θέαμα. Τον κίνδυνο αυτό αποφεύγει η σκηνοθέτρια Λητώ Τριανταφυλλίδου, που επιλέγει να αφηγηθεί, 20 χρόνια μετά, στη σκηνή του Ιδρύματος Μιχάλης Κακογιάννης, την ιστορία του φόνου του μικρού Άλεξ στη Βέροια, το πτώμα του οποίου δεν βρέθηκε ποτέ, δίνοντας έτσι τροφή σε κάθε είδους σενάρια. Το κείμενο της παράστασης «Άλεξ / Αλέξανδρος», το κείμενο της οποίας συνέθεσε μαζί με τον ηθοποιό και πρωταγωνιστή της Πάνο Βλάχο, εστιάζει στις συνθήκες όχι τόσο του φόνου όσο της συγκάλυψής του από ολόκληρη την «καθωσπρέπει» τοπική κοινωνία. Η ίδια η εφηβική βία χορογραφείται χωρίς να ωραιοποιείται· δεν λέγεται, ούτε κρύπτεται, αλλά σημαίνεται – μια ακριβέστερα χρονομετρημένη κινησιολογία σκοντάφτει στην επιλογή της πλαισίωσης του πρωταγωνιστή από πέντε πολύ νεαρούς εφήβους, που ανταποκρίθηκαν μεν άριστα στις περισσότερες από τις απαιτήσεις της παράστασης, πλην όμως δεν διέθεταν τον απόλυτο σωματικό έλεγχο που θα χρειαζόταν για μια τέτοια κινησιολογία.

Η σκηνοθέτρια επιλέγει να εστιάσει όχι στα περιστατικά αλλά στις συνθήκες που τα γέννησαν: την κοινωνική υποκρισία που κάλυψε τον φόνο και τους ανήλικους υπαίτιους – πολύ περισσότερο, την ενήλικη κοινωνία που «ντρεσάρει» τους ανήλικούς της να απεκδύονται κάθε ευθύνη: «Εμείς δεν φταίμε!» φωνάζουν ομαδικά, υπό την επίνευση των μεγαλυτέρων. Επί σκηνής, γύρω από την ομάδα των παιδιών, παρελαύνουν όλες οι εξουσίες, τοπικές και υπερτοπικές. Ο Πάνος Βλάχος ενδύεται διαδοχικά τις γελοιογραφικά δοσμένες φιγούρες του καθηγητή ωδικής, του αστυνόμου, του προπονητή, του ψυχίατρου και του δημοσιογράφου της τηλεόρασης, που όλοι «κατασκευάζουν» με τον δικό τους τρόπο τα παιδιά. Έναν τρόπο διόλου αστείο, αλλά μάλλον ανατριχιαστικό, που δείχνει πώς η κοινωνία προετοιμάζει τους επόμενους χρυσαυγίτες («Τι είναι η μπάλα;» ρώτα ο προπονητής, και τα παιδιά οφείλουν να απαντήσουν: «Πόλεμος!» και κατόπιν: «Τι είναι η ζωή;», «Πόλεμος!» απαντούν ξανά).

Μισοξενισμός και εθνικισμός απέναντι στο «ξενάκι», χέρι-χέρι με τη δυσανεξία απέναντι στο διαφορετικό, στον «γυαλάκια», οδηγούν στο αποτρόπαιο τέλος, το κουκούλωμα του οποίου θα διευκολύνει ένας ενήλικας, ο «παππούς», μια σκοτεινή μορφή Χάροντα, μόνο που αντί για δρεπάνι, αυτός κρατά φτυάρι και καρότσι, εικονοποιώντας έτσι τη σιωπηρή συνενοχή της τοπικής κοινωνίας στην «εξαφάνιση» του ενδεκάχρονου Άλεξ Μεσχισβίλι…

Ο Πάνος Βλάχος και οι πέντε νεαροί συμπρωταγωνιστές του (σε διπλή διανομή οι: Χριστόφορος Καρδαχάκης, Μάριος Λούντζης, Δημήτρης Μακρόπουλος, Αντώνης Μαργαρίτης, Στέφανος Πελεκάνος, Γιάννης Πολιάς, Ζώης Πόπορης, Ιάσονας Ρούσσος, Νίκος Σκλάβος, Αριστείδης Χαμηλάκης) εναλλάσσονται διαρκώς στους ρόλους των ενηλίκων και των παιδιών, σε μια παράσταση που καταφέρνει να χειριστεί τη σκληρότητα του θέματός της μέσα από σκοτεινές ατμόσφαιρες, αλλά και γκροτέσκο χιούμορ που την απαλύνει. Το συνολικά θετικό αποτέλεσμα δεν ανατρέπουν μερικές από τις ευκολίες που μαστίζουν το καθ’ ημάς σύγχρονο θέατρο, όπως οι φωνές και τα τρεχαλητά, που η παράσταση δεν αποφεύγει. «Απορία ψάλτου, βηξ», όπως έλεγαν οι παλαιότεροι…