Τουρκία: Μουσείο της Βοστόνης επιστρέφει στη χώρα αρχαίο περιδέραιο-κλοπιμαίο ηλικίας 2.700 ετών
Το αρχαίο περιδέραιο, του οποίου οι διαδικασίες επαναπατρισμού βρίσκονται σε εξέλιξη, αποκτήθηκε από το Μουσείο Καλών Τεχνών της Βοστόνης το 1982 και μέχρι πρόσφατα δεν είχε πραγματοποιηθεί καμία εις βάθος διερεύνηση της προέλευσης του.
Ένα αρχαίο περιδέραιο από χρυσό και καρνεόλη, προϊόν αρχαιοκαπηλείας σχεδόν μισό αιώνα πριν, επιστρέφει στη νόμιμη πατρίδα του.
Το κόσμημα χρονολογείται μεταξύ 550 και 450 π.Χ. και εκτίθετο στο Μουσείο Καλών Τεχνών (MFA) της Βοστώνης για δεκαετίες. Αυτόν τον μήνα, το μουσείο δεσμεύτηκε να παραδώσει το περιδέραιο, το οποίο πιθανότατα είχε κλαπεί από έναν τουρκικό αρχαιολογικό χώρο το 1976.
Το μουσείο απέκτησε το περιδέραιο το 1982, σύμφωνα με ανακοίνωση του MFA. Εκείνη την εποχή, οι αρμόδιοι γνώριζαν μόνο ότι προερχόταν από τη Μικρά Ασία και ότι πιθανότατα βρέθηκε σε έναν τάφο.
«Για πολλά χρόνια, οι συμμετέχοντες στο εμπόριο τέχνης δεν έκαναν πολλές ερωτήσεις σχετικά με την προέλευση», δηλώνειι η Victoria Reed, Ανώτερη Επιμελήτρια του MFA. «Δεν είναι ασυνήθιστο στη δεκαετία του 1980 για οποιοδήποτε μουσείο να έχει αποκτήσει κάτι χωρίς να διερευνήσει πραγματικά βαθύτερα την ιστορία της ιδιοκτησίας του. Και ειδικά τα κοσμήματα είναι πολύ, πολύ δύσκολο να εντοπιστούν».
Πριν από μερικά χρόνια, ένας μελετητής πρότεινε στο MFA να επανεξετάσει την προέλευση του περιδέραιου ηλικίας 2.700 ετών. Ο μελετητής, ο οποίος θέλησε να διατηρήσει την ανωνυμία του, είχε παρατηρήσει ομοιότητες μεταξύ του κολιέ στη Βοστώνη και παρόμοιων κοσμημάτων που βρέθηκαν στο Μπιντεπελέρ, έναν αρχαιολογικό χώρο στη δυτική Τουρκία με πάνω από 100 ταφικούς τύμβους.
Οι αρχαιολόγοι ανέσκαψαν τα αντικείμενα του Μπιντεπελέρ το 1976 μετά από αναφορές για λεηλασίες στην περιοχή. Σήμερα, τα περισσότερα από αυτά τα αντικείμενα φιλοξενούνται στο αρχαιολογικό μουσείο της Μανίσα της Τουρκίας. Όταν το Μουσείο ξεκίνησε τη δική του έρευνα, οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι το περιδέραιο μπορεί επίσης να προέρχεται από το Μπιντεπελέρ.
«Φαίνεται ότι τα στοιχεία που αποτελούσαν το περιδέραιο μας πιθανότατα βγήκαν λαθραία από τη χώρα και στη συνέχεια συνδέθηκαν μεταξύ τους για να σχηματίσουν αυτό το κόσμημα», λέει η Reed. «Προσπαθούμε πάντα να επιστρέφουμε [τα αντικείμενα] στον νόμιμο ιδιοκτήτη τους, είτε αυτός ο ιδιοκτήτης είναι ένα άτομο είτε μια κοινότητα είτε ένα έθνος».
Η Phoebe Segal, Ανώτερη Επιμελήτρια Αρχαίας Ελληνικής και Ρωμαϊκής τέχνης του MFA, δήλωσε στη Boston Globe ότι άλλα είναι τα στοιχεία που οδήγησαν τους ερευνητές τη σωστή κατεύθυνση. Για παράδειγμα, το περιδέραιο είναι ασυνήθιστα κοντό, με μήκος μόνο οκτώ ίντσες.
«Νομίζω ότι αν το εξετάζαμε τώρα, θα θέταμε το ερώτημα: «Γιατί αυτό το κολιέ είναι τόσο μικρό;». προσθέτει η Segal.
Τα τελευταία χρόνια, τα μουσεία, τα πολιτιστικά ιδρύματα και οι συλλέκτες αντιμετωπίζουν αυξανόμενη πίεση για τον επαναπατρισμό κλεμμένων αντικειμένων στις χώρες προέλευσής τους. Νωρίτερα αυτό το μήνα, ένας συλλέκτης αμφισβήτησε την προσπάθεια της εισαγγελίας του Μανχάταν να κατασχέσει ένα τεχνούργημα που μπορεί να είχε κλαπεί από την Τουρκία τη δεκαετία του 1960.
Εν τω μεταξύ, μουσεία όπως το MFA συνεργάζονται ενεργά με αξιωματούχους πολιτιστικής κληρονομιάς από άλλες χώρες σε προσπάθειες επαναπατρισμού.
«Το Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού, μαζί με τους θεσμικούς και ακαδημαϊκούς εταίρους του, καταβάλλει μεγάλες προσπάθειες για την προστασία και την αποκατάσταση της πολιτιστικής κληρονομιάς της Τουρκίας», λέει ο Hilal Demirel, ακόλουθος για πολιτιστικές υποθέσεις στο τουρκικό υπουργείο Πολιτισμού. «Η επιστροφή ενός αντικειμένου που αφαιρέθηκε παράνομα από την Τουρκία είναι μια συμβολική στιγμή που στέλνει ένα ισχυρό μήνυμα στον κόσμο, τονίζοντας τη σημασία της διεθνούς συνεργασίας για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς».
