Κρατικά Βραβεία Παιδικού Βιβλίου: Αυτές είναι οι υποψηφιότητες για το 2019

Επειδή το λογοτεχνικό παιδικό βιβλίο απευθύνεται σε αναγνώστες διαφορετικών ηλικιών και καλύπτει ένα ευρύ ειδολογικό φάσμα, συνήθως αποτελεί μια πλούσια και ετερογενή κατηγορία. Το παιδικό λογοτεχνικό βιβλίο του 2018 κινείται σε μια γκάμα διαφορετικών θεματικών με ιδιαίτερη προτίμηση στα σύγχρονα προβλήματα, αλλά χωρίς να ξεχνά και όσα διαχρονικά απασχολούν τον άνθρωπο, π.χ. την οδύνη του θανάτου και τη διαχείριση του πένθους. Ξεχώρισαν βιβλία, που δεν προσπάθησαν να εντυπωσιάσουν με την επιλογή ενός ενδιαφέροντος θέματος, αλλά με την αισθητική ποιότητα και τις αφηγηματικές αρετές των κειμένων τους. Τόσο όμως η φετινή βιβλιοπαραγωγή όσο και οι αντίστοιχες προηγούμενων ετών ανέδειξαν την ανάγκη επαναπροσδιορισμού του σχετικού βραβείου, το οποίο απονέμεται αποκλειστικά στο/η συγγραφέα, καθώς παρατηρείται όλο και συχνότερα ένα καλό κείμενο να απογειώνεται από μια εξαιρετική εικονογράφηση, η οποία πραγματικά αξίζει να (συν)βραβευτεί.

Το εικονογραφημένο παιδικό βιβλίο συνήθως είναι δέκτης δύο αντιδιαμετρικών αντιμετωπίσεων. Από τη μια θεωρείται ένα είδος εύκολο που γράφεται για άπειρους αναγνώστες, οι οποίοι ικανοποιούνται με όλα. Από την άλλη το εικονογραφημένο βιβλίο, επειδή ακριβώς απευθύνεται συνήθως σε μικρά παιδιά αλλά και στους ενήλικους ενδιάμεσους αναγνώστες, αποτελεί ένα ιδιαίτερα απαιτητικό είδος. Και η φετινή βιβλιοπαραγωγή, όπως άλλωστε και οι προηγούμενες, ήταν ενδεικτικές των δύο τάσεων. Εκδίδονται βιβλία χαμηλής ποιότητας, που εκφράζουν εντελώς παρωχημένες αντιλήψεις για το τι αρέσει στα παιδιά, δες κατάχρηση υποκοριστικών, ρίμας, κλπ. Ευτυχώς, παράλληλα κυκλοφορούν εξαιρετικά βιβλία, που θα μπορούσαν να σταθούν επάξια σε διεθνές επίπεδο.

Η παιδική λογοτεχνία γενικότερα, αλλά και το εφηβικό βιβλίο ειδικότερα, γράφεται, διακινείται, κρίνεται από ενηλίκους, οι οποίοι απέχουν (πολύ) από την ηλικία των αναγνωστών στους οποίους απευθύνονται. Τις περισσότερες φορές το εφηβικό μυθιστόρημα ασχολείται με επαναλαμβανόμενα θέματα που (θεωρούμε ότι) απασχολούν τους εφήβους, ενώ κατά κανόνα οι χαρακτήρες είναι έφηβοι. Και στη βιβλιοπαραγωγή του 2018 υπήρξαν μυθιστορήματα που εξέφρασαν τεχνοφοβικές, αλλά και απαράδεκτα ομοφοβικές απόψεις. Σε μια κατηγορία που κάθε χρόνο αριθμεί λίγα βιβλία, τα καλά εφηβικά μυθιστορήματα είναι πραγματικά πολύτιμα.

Μια άλλη κατηγορία που αριθμεί λίγα βιβλία είναι αυτή του Βιβλίου Γνώσεων. Το ευτύχημα είναι ότι στα βιβλία που εκδόθηκαν το 2018 υπήρξαν κάποια πολύ αξιόλογα, που όχι μόνο εισήγαγαν καινούργιες θεματικές, π.χ. η περίοδος της δικτατορίας, αλλά απετέλεσαν και αξιοπρόσεχτα δείγματα μιας σύγχρονης αντίληψης για το πώς γράφεται και τι είναι ένα βιβλίο που δεν είναι μυθοπλασία. Επιπλέον τα βιβλία γνώσεων του 2018 επικαιροποιούν τη συζήτηση για τη συμβολή του εικονογράφου στη δημιουργία τους, θέτοντας ξανά το αίτημα για τη δυνατότητα απονομής κοινού βραβείου και στους δύο δημιουργούς. Από την άλλη, καταδεικνύουν την ανάγκη θεωρητικής έρευνας και συζήτησης, από κοινού με τη διεθνή κοινότητα, για το βιβλίο γνώσεων όσον αφορά την ορολογία, π.χ. πληροφοριακό (;), λογοτεχνικό βιβλίο γνώσεων (;),  τη σχέση με άλλες κατηγορίες, π.χ. εικονογραφημένο βιβλίο, αλλά και τον ορισμό του είδους, που εξακολουθεί να παραμένει ασαφής και μάλλον προβληματικός.

Αγγελική Γιαννικοπούλου, μέλος