MENU
Κερδίστε Προσκλήσεις
ΑΘΗΝΑ
ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ
24
ΜΑΪΟΥ
  • ΚΕΡΔΙΣΤΕ ΠΡΟΣΚΛΗΣΕΙΣ
    ΕΠΙΚΑΙΡΑ

    Η ψηφιακή συλλογή του αρχείου Καβάφη ανοικτή για το κοινό

    Το Ίδρυμα Ωνάση δίνει τη δυνατότητα να περιηγηθούμε στο καβαφικό σύμπαν από τον υπολογιστή ή το κινητό μας, ενώ το αρχείο αποκτά νέα στέγη στο κέντρο της Αθήνας

    Βαρβάρα Σαββίδη

    Το αρχείο του Κ. Π. Καβάφη γίνεται το πρώτο στην Ελλάδα πλήρως ψηφιοποιημένο λογοτεχνικό αρχείο, με περισσότερα από 2.000 αρχειακά τεκμήρια πλέον διαθέσιμα σε όλους στην ψηφιακή συλλογή του. Με εμφανή τη συγκίνηση και το αίσθημα ευθύνης, οι επιστήμονες και συνεργάτες του Αρχείου Καβάφη, το οποίο από το 2012 ανήκει στο Ίδρυμα Ωνάση, παρουσίασαν στη μικρή σκηνή της Στέγης, την ολοκλήρωση της ψηφιοποίησης και τις δυνατότητες που αυτή προσφέρει σε όλους μας.

    Σύμφωνα με το Ίδρυμα, ο στόχος ήταν εξαρχής η εξασφάλιση της παραμονής του αρχείου στην Ελλάδα και η αποφυγή ενδεχόμενου κατακερματισμού του, η ανοιχτότητα και η ελεύθερη πρόσβασή του σε κοινό και ερευνητές, καθώς και η διάδοση του διεθνούς χαρακτήρα της ποίησης του Αλεξανδρινού ποιητή, ύστερα από την ψηφιοποίηση και εκ νέου τεκμηρίωσή του.

    Ο κ. Αντώνης Σ. Παπαδημητρίου, Πρόεδρος του Ιδρύματος, μίλησε στον εναρκτήριο λόγο του για το δέος το οποίο συνοδεύει την κατοχή του αρχείου, αλλά κι ένα καθήκον ευπρόσδεκτο, ως προς τη διαχείρισή του.

    Η νέα στέγη του αρχείου Καβάφη

    Το αρχείο Καβάφη, σύμφωνα με τον κ. Παπαδημητρίου, πρόκειται να στεγαστεί σε χώρο στο κέντρο της πόλης που έχει προκύψει μετά από συγκεκριμένη μελέτη, όπου θα φιλοξενηθούν η Βιβλιοθήκη του ποιητή, τα χειρόγραφα των καβαφικών ποιημάτων, οι έντυπες αυτοσχέδιες εκδόσεις, τα πεζά λογοτεχνικά κείμενα, τα άρθρα, οι μελέτες και οι σημειώσεις του ποιητή, καθώς και φωτογραφικό υλικό. «Επενδύουμε εδώ και καιρό υλικούς και πνευματικούς πόρους για την παρουσίαση και ανάδειξη του ίδιου του αρχείου σε ένα χώρο πολιτισμού και παιδείας στον οποίο όλοι θα έχουν πρόσβαση δωρεάν», ανέφερε χαρακτηριστικά.

    Με την κατασκευή του συγκεκριμένου χώρου, το Ίδρυμα δημιουργεί ένα οικιστικό τρίγωνο πολιτισμού που περιλαμβάνει το Αρχείο Καβάφη, την Ωνάσειο Βιβλιοθήκη και το Onassis AiR (Artists in Residence).

    Τι περιλαμβάνει το ψηφιοποιημένο αρχείο

    Χειρόγραφα καβαφικών ποιημάτων, έντυπες αυτοσχέδιες εκδόσεις, πεζά λογοτεχνικά κείμενα, άρθρα, μελέτες και σημειώσεις του ποιητή, καθώς και το προσωπικό αρχείο του Κ.Π.Καβάφη με πλούσια αλληλογραφία, κείμενα και φωτογραφίες.

    Μπορείτε να επισκεφθείτε την ψηφιακή συλλογή του Αρχείου Καβάφη εδώ.

    Κατεβάστε τη γραμματοσειρά του Κ.Π.Καβάφη

    Ο K. Π. Καβάφης, παράλληλα με την έντυπη κυκλοφορία των ποιημάτων του σε τεύχη, συνήθιζε να προσφέρει σε φίλους χειρόγραφα αντίγραφα. Η καλλιγραφική κληρονομιά της γραφής του είναι μοναδική για τα ελληνικά γράμματα, καθώς μέσω αυτής διασώζεται η φθίνουσα διδασκαλία της καλλιγραφίας. Ο σχεδιασμός της γραμματοσειράς του Κ. Π. Καβάφη είναι βασισμένος στο Τετράδιο Σεγκόπουλου. Τον σχεδιασμό ανέλαβε η Ελληνική Ψηφιακή Τυποθήκη και οι γραφίστες Γιάννης Καρλόπουλος και Βασίλης Γεωργίου (www.fonts.gr).

    Κατεβάστε τη γραμματοσειρά Κ. Π. Καβάφη εδώ.

    Σημαντικό Εκπαιδευτικό Εργαλείο

    Όπως τονίστηκε, η ψηφιοποίηση του αρχείου αποτελεί πλέον ένα σημαντικό εκπαιδευτικό εργαλείο, τόσο για φοιτητές και μελετητές του έργου του Κ.Π.Καβάφη, όσο και για όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης, όπου μπορεί να αξιοποιηθεί με ποικίλους τρόπους κατά τη διάρκεια των μαθημάτων. Για το σκοπό αυτό, το Ίδρυμα έχει ήδη έρθει σε επαφή με το Υπουργείο Παιδείας, το οποίο έχει δείξει ιδιαίτερα θετική ανταπόκριση και αναμένεται το επόμενο διάστημα η αποστολή ενημέρωσης προς δασκάλους και καθηγητές, ώστε να ξεκινήσουν άμεσα την αξιοποίηση των δυνατοτήτων του ψηφιοποιημένου αρχείου για τον εμπλουτισμό της διδασκαλίας των μαθημάτων.

    Να σημειώσουμε εδώ, ότι το Ίδρυμα Ωνάση από το 2017 υλοποιεί εκπαιδευτικές δράσεις, όπως το Διεθνές Θερινό Σχολείο Καβάφη (International Cavafy Summer School), η πρώτη ετήσια διοργάνωση αποκλειστικά αφιερωμένη στον Κ. Π. Καβάφη και το έργο του, όπου συμμετέχουν Έλληνες και ξένοι ερευνητές. Στην ίδια κατεύθυνση έχουν διοργανωθεί μέχρι σήμερα ερευνητικά σεμινάρια, εκπαιδευτικές δράσεις για ενήλικες και εργαστήρια για μαθητές δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης στο πλαίσιο της ενότητας «Ο Καβάφης πάει σχολείο».

    Επιστημονική αρτιότητα και συνεργασίες

    Η Εκτελεστική Διευθύντρια & Διευθύντρια Παιδείας του Ιδρύματος Ωνάση Έφη Τσιότσιου, αναφέρθηκε στην εννεαμελή Επιτροπή, που εγγυάται την επιστημονική αρτιότητα και τον στρατηγικό σχεδιασμό των δράσεων του αρχείου, καθώς απαρτίζεται από Έλληνες και ξένους πανεπιστημιακούς διεθνούς φήμης, ειδικευμένους στους τομείς της Φιλολογίας, της Νομικής, της Αρχειονομίας, των Ψηφιακών Ανθρωπιστικών Επιστημών και των Πληροφοριακών Συστημάτων.

    Υπογράμμισε επίσης τη θεσμοθέτηση της συνεργασίας με τα Γενικά Αρχεία του Κράτους, ώστε να υπάρχει μια ολιστική προσέγγιση της συντήρησης, δημιουργώντας ένα νέο προϊόν πνευματικής εργασίας.

    Στη συνέχεια μίλησε για την ένταξη του καβαφικού έργου στη μεγάλη οικογένεια των εκπαιδευτικών δράσεων του Ιδρύματος Ωνάση (Υποτροφίες καβαφικών σπουδών προς Έλληνες και Αλλοδαπούς, εκπαιδευτικά προγράμματα με ήδη 54 σχολεία της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης από όλη τη χώρα, προγράμματα για το ευρύ κοινό, συνεργασία με πανεπιστήμια, σεμινάρια και το Διεθνές θερινό Σχολείο Καβάφη).

    Τέλος, έκανε ειδική μνεία στους συνεργάτες του Ιδρύματος, όπως τον Θοδωρή Χιώτη (συντονισμός ψηφιοποίησης του αρχείου), την Αγγελική Μούσιου (διοικητικός συντονισμός των ομάδων αρχειονομικής και φιλολογικής τεκμηρίωσης) και τη Μαριάννα Χριστοφή (συντονισμός υλοποίησης της ψηφιακής συλλογής).

    Η συνεισφορά στα ψηφιακά και πολιτιστικά κοινά (commons)

    Ο Πρόδρομος Τσιαβός, Υπεύθυνος Ψηφιακής Πολιτικής & Ανάπτυξης του Ιδρύματος Ωνάση, ανέφερε ότι με το άνοιγμα του αρχείου Καβάφη πραγματοποιείται μια ουσιαστική συνεισφορά στα ψηφιακά και πολιτιστικά κοινά (commons): «Με τις άδειες Creative Commons, o οποιοσδήποτε μπορεί να μεταφορτώσει (δλδ να κατεβάσει), να διανείμει, να αντιγράψει, και να διαθέσει το τεκμήριο στο κοινό. Αντίστοιχα, να το τροποποιήσει, να το βελτιώσει ή να το προσθέσει σε άλλη καλλιτεχνική σύνθεση, κάνοντας πάντα αναφορά στον αδειοδότη (δικαιούχο) και τον δημιουργό και διαθέτοντάς το τεκμήριο με τους ίδιους όρους και προϋποθέσεις. Εφόσον τηρούνται αυτές οι προϋποθέσεις, η αξία του αρχείου αυξάνει και δεν απομειώνεται από την αναπαραγωγή και την διάδοση των τεκμηρίων.»

    Αρχειονομική προσέγγιση και μεθοδολογία ταξινόμησης

    H Αμαλία Παππά, Αρχειονόμος, Αναπληρώτρια Διευθύντρια των Γενικών Αρχείων του Κράτους, Προϊσταμένη του Τμήματος Βιβλιοθήκης & Αναγνωστηρίου στα Γενικά Αρχεία του Κράτους μίλησε για την αρχειονομική προσέγγιση του υλικού του αρχείου Καβάφη που «αποτελεί μοναδική περίπτωση λογοτεχνικού αρχείου ως προς την πληρότητά του. Άλλωστε, ο ίδιος ο ποιητής φρόντιζε συστηματικά να συγκεντρώνει και να αρχειοθετεί το έργο του, παραδίδοντας ένα σύνολο χωρίς μεγάλες φυσικές διασπάσεις και ανακολουθίες.»

    Εξήγησε τη μεθοδολογία ταξινόμησης των τεκμηρίων και τη δημιουργία νέου ευρετηρίου και υπογράμμισε πως «Η επεξεργασία του αρχειακού υλικού υλοποιήθηκε με τρόπο ώστε να ανταποκρίνεται στο περιβάλλον ενός ηλεκτρονικού αναγνωστηρίου. Η ψηφιακή αναπαραγωγή των τεκμηρίων που υλοποιήθηκε, αφενός εγγυάται την ασφάλεια των πρωτοτύπων και αφετέρου εξασφαλίζει τη μακροχρόνια διατήρησή τους. Η σύνδεση των ψηφιακών αναπαραγωγών των τεκμηρίων με τις αρχειακές περιγραφές τους, αποδίδει ένα ολοκληρωμένο σύνολο, ένα εργαλείο φιλικό προς τον χρήστη, το οποίο θα τον καθοδηγεί, θεωρούμε με επάρκεια, στις πληροφορίες που αναζητά. Η ψηφιακή αναπαραγωγή ενός φυσικού αρχείου βελτιώνει τις συνθήκες πρόσβασης σ’ αυτό εξομαλύνοντας κάθε δυσκολία στην ανάγνωση των επιμέρους τεκμηρίων με τη χρήση των δυνατοτήτων που προσφέρει η τεχνολογία.»

    Μέρος της παγκόσμιας πολιτισμικής κληρονομιάς

    Ο Τάκης Καγιαλής, Καθηγητής Νεοελληνικής Φιλολογίας, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων και μέλος της επιστημονικής επιτροπής του αρχείου Καβάφη, τόνισε πως η κίνηση του Ιδρύματος Ωνάση να δημοσιοποιήσει το αρχείο «θα αυξήσει ακόμη περισσότερο το κοινό του ποιητή, θα απελευθερώσει νέες, ευφάνταστες και δημιουργικές αναγνώσεις και ακόμη θα συμβάλει δραστικά στην ανανέωση και στην εμβάθυνση της έρευνας του καβαφικού έργου.»

    Συμπλήρωσε επίσης πως «με την έναρξη της διαδικτυακής του λειτουργίας και βάσει της δίγλωσσης επεξεργασίας του, το αρχείο Καβάφη βγαίνει από τα όρια της ελληνικής φιλολογικής κοινότητας και εντάσσεται στο πεδίο της παγκόσμιας πολιτισμικής κληρονομιάς, δίπλα στα ψηφιακά αρχεία του William Blake, της Emily Dickinson, του Walt Whitman και άλλων σπουδαίων δημιουργών.»

    Τεχνικά βήματα υλοποίησης

    Ο Διομήδης Σπινέλλης, Καθηγητής στο Τμήμα Διοικητικής Επιστήμης και Τεχνολογίας, στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, μίλησε για τα επόμενα τεχνικά, αλλά πολύ σημαντικά βήματα υλοποίησης σε σχέση με την ψηφιακή συλλογή του Αρχείου Καβάφη, τα οποία θα μπορούσαν να διασφαλίσουν τη μακροχρόνια διατήρηση και διαλειτουργικότητά της, μέσα από παραδείγματα άλλων μεγάλων αποθετηρίων, όπως η Wikipedia, που έχουν πάντα σκοπό τον διαμοιρασμό της γνώσης.

    Η ιστορία του αρχείου Καβάφη

    Ανάμεσα στα αρχειακά τεκμήρια συγκαταλέγονται χειρόγραφα καβαφικών ποιημάτων καθώς και έντυπες αυτοσχέδιες εκδόσεις αλλά και πεζά λογοτεχνικά κείμενα, άρθρα και μελέτες του ποιητή. Εντοπίζονται επίσης μεταφράσεις ποιημάτων καθώς και σημειώσεις λογοτεχνικού και προσωπικού χαρακτήρα, όπως και το προσωπικό αρχείο του ποιητή, το οποίο περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, πλούσια αλληλογραφία, κείμενα ημερολογιακού χαρακτήρα και φωτογραφίες. Ξεχωριστή ενότητα αποτελεί το αρχείο Αλέκου και Ρίκας Σεγκοπούλου στο οποίο περιλαμβάνεται υλικό σχετικό με τον ποιητή, καθώς και το αρχείο της «Αλεξανδρινής Τέχνης», του περιοδικού που διηύθυνε ο Α. Γ. Συμεωνίδης και η Ρίκα Σεγκοπούλου, με την συχνή καθοδήγηση του Κ. Π. Καβάφη.

    Το βασικό τμήμα του αρχείου κληροδοτήθηκε το 1933 στον Α. Σεγκόπουλο από τον Κ. Π. Καβάφη, ο οποίος δεν είχε αφήσει φιλολογική διαθήκη που να υποδεικνύει τον τρόπο διαχείρισής του. Ο Σεγκόπουλος αρχικά το διαχειρίστηκε μαζί με την πρώτη του σύζυγο Ρίκα Σεγκοπούλου-Αγαλλιανού, ενώ μετά τον θάνατό του το κληροδότησε στη δεύτερη σύζυγό του Κυβέλη. Το 1948 ο καβαφιστής Μιχάλης Περίδης θα πιστοποιήσει την ύπαρξή του με το βιβλίο «Ο βίος και το έργο του Κωνστ. Καβάφη».

    Το 1969 η κυριότητα του αρχείου πέρασε στον κορυφαίο νεοελληνιστή Γ. Π. Σαββίδη, ο οποίος το αποκατέστησε σε μεγάλο βαθμό, ανακτώντας χειρόγραφα και άλλο υλικό που είχε αποσπαστεί, προχωρώντας στη σταδιακή έκδοση υλικού με τη βοήθεια άλλων φιλολόγων (ήδη τον Ιανουάριο του 1963, σε συνεργασία με τον Β. Π. Παναγιωτόπουλο, είχε ξεκινήσει τη φωτογράφισή του). Μετά το 1995 το αρχείο διαχειρίστηκε ο Μανόλης Σαββίδης, ο οποίος το εντάσσει στο υλικό του Σπουδαστηρίου Νέου Ελληνισμού, εμπλουτίζοντάς το επίσης με έντυπες και ηλεκτρονικές εκδόσεις.

    Το όραμα του Ιδρύματος Ωνάση για το αρχείο Καβάφη

    Το όραμα του Ιδρύματος Ωνάση για το αρχείο Καβάφη, το οποίο αποκτήθηκε το 2012, ταυτίζεται με την ελεύθερη πρόσβαση σε αυτό και την ενίσχυση της αρχειακής εκπαίδευσης. Στην κατεύθυνση αυτή εντάσσεται ο σχεδιασμός και η υλοποίηση μιας ανοιχτής σε όλους ψηφιακής συλλογής.

    Η ψηφιακή αναπαραγωγή του πρωτότυπου αρχειακού υλικού ολοκληρώθηκε το 2017 (11.086 λήψεις). Την ίδια χρονιά ψηφιοποιήθηκαν και τα 158 μικροφίλμ τα οποία απεικονίζουν τη φωτογράφιση του αρχείου, που πραγματοποιήθηκε το 1963 από τον μεγάλο νεοελληνιστή Γ. Π. Σαββίδη (4.741 λήψεις). Η πολιτική που ακολουθείται επιτρέπει την πλήρη ανοιχτή πρόσβαση και διάθεση για το σύνολο του ψηφιοποιημένου υλικού, σύμφωνα με διεθνώς προσδιορισμένους όρους. Η πλήρης περιγραφή και τεκμηρίωση του αρχειακού υλικού επιτρέπει την καλύτερη δυνατή πλοήγηση στο ψηφιοποιημένο αρχείο καθώς και την αξιοποίησή του μέσω των νέων τεχνολογιών.

    Παράλληλα, εμπιστεύεται την επιμέλεια και τον σχεδιασμό δράσεων σε εννεαμελή επιστημονική επιτροπή, όπου συμμετέχουν διακεκριμένοι πανεπιστημιακοί και ερευνητές του καβαφικού έργου.

    Την επιτροπή απαρτίζουν:

    Karen Emmerich, Επίκουρη Καθηγήτρια Συγκριτικής Λογοτεχνίας, Πανεπιστήμιο Πρίνστον

    Constanze Güthenke, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ελληνικής Λογοτεχνίας, Τμήμα Κλασικών Σπουδών, Πανεπιστήμιο Οξφόρδης

    Gonda Van Steen, Καθηγήτρια στην Έδρα Κοραή Νεολληνικής και Βυζαντινής Ιστορίας, Γλώσσας και Λογοτεχνίας, Τμήμα Κλασικών Σπουδών, King’s College Λονδίνο

    Στάθης Γουργουρής, Καθηγητής Συγκριτικής Λογοτεχνίας, Κοινωνικών Σπουδών και Κλασικών Σπουδών, Πανεπιστήμιο Κολούμπια

    Τάκης Καγιαλής, Καθηγητής Νεοελληνικής Φιλολογίας, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων

    Αμαλία Παππά, Αναπληρώτρια διευθύντρια των Γενικών Αρχείων του Κράτους, Προϊσταμένη του Τμήματος Βιβλιοθήκης & Αναγνωστηρίου Γενικά Αρχεία του Κράτους – Κεντρική Υπηρεσία

    Διομήδης Σπινέλλης, Καθηγητής στο Τμήμα Διοικητικής Επιστήμης και Τεχνολογίας, Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

    Ερασμία Λουίζα Σταυροπούλου, Ομότιμη Καθηγήτρια Νεοελληνικής Φιλολογίας, Εθνικό & Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

    Μιχάλης Xρυσανθόπουλος, Καθηγητή Γενικής και Συγκριτικής Γραμματολογίας, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

    ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

    Ανακαλύψτε στην ψηφιακή συλλογή του αρχείου Καβάφη χειρόγραφα καβαφικών ποιημάτων, πεζά λογοτεχνικά κείμενα, μελέτες, σημειώσεις του ποιητή, καθώς και το προσωπικό αρχείο του Κ. Π. Καβάφη με πλούσια αλληλογραφία, κείμενα και φωτογραφίες στο cavafy.onassis.org.

    Κατεβάστε από το Onassis.org τη γραμματοσειρά του Καβάφη και γράψτε τη δική σας «Ιθάκη».

    Περισσότερα από Επίκαιρα