Μουσείο Μπενάκη: Μετά τον δάσκαλο, οι μαθητές του Μόραλη

Δυο μέρες μετά την ολοκλήρωση της μεγάλης αναδρομικής έκθεσης του Γιάννη Μόραλη, το Μουσείο Μπενάκη επιστρέφει στον εμβληματικό έλληνα εικαστικό, εγκαινιάζοντας την έκθεση «Ο δάσκαλος Γιάννης Μόραλης», αφιερωμένη στο έργο του στη Σχολή Καλών Τεχνών, μέσα από τις δημιουργίες των μαθητών του.

Ο Γιάννης Μόραλης δίδαξε στην ΑΣΚΤ σαράντα συναπτά έτη. Μπήκε το 1947, σε ηλικία μόλις 31 ετών, σε μια σχολή που βάραινε πάνω της καταθλιπτική η σκιά του συντηρητικού ακαδημαϊσμού, όπως και στη χώρα η βαριά σκιά του εμφυλίου πολέμου, και αφυπηρέτησε το 1983, όταν πια η Σχολή εισερχόταν σε τροχιά ριζικής ανανέωσης και εκδημοκρατισμού.

Όλα αυτά τα χρόνια πέρασαν από τα χέρια του σχεδόν 400 φοιτητές. Δεν έγιναν όλοι ζωγράφοι, ανάμεσά τους όμως συγκαταλέγονται μερικοί από τους σημαντικότερους εικαστικούς των δεκαετιών του 1960 και 1970, κάποιοι από τους οποίους συνέχισαν το έργο του στη Σχολή, όπως ο Μυταράς, ο Κεσσανλής, ο Μπότσογλου, ο Πατρασκίδης κ.ά.

Η έκθεση «Ο δάσκαλος Γιάννης Μόραλης» επιδιώκει να δει τον σπουδαίο ζωγράφο μέσα από τα δικά τους μάτια, μέσα από τα δικά τους έργα. Όχι γιατί ο Μόραλης έβγαζε από το εργαστήρι του «μοραλάκια», ατελή αντίγραφα του εαυτού του, αλλά γιατί, αντίθετα, κατάφερνε να τους δώσει τα εφόδια ώστε να μπορέσουν να γίνουν οι ξεχωριστοί και αναγνωρίσιμοι ζωγράφοι που έγιναν στη συνέχεια.

Μέσα από 24 μαθητές και μαθήτριές του, δείγμα ούτε αντιπροσωπευτικό ούτε αξιολογικό, «η έκθεση επιδιώκει να δημιουργήσει έναν ενδιαφέροντα διάλογο ανάμεσα σε ένα σπουδαστικό έργο (συνήθως με ορατό το αποτύπωμα της διδασκαλίας του Μόραλη) και σε μια ώριμη δημιουργία κάθε καλλιτέχνη, έτσι ώστε να φανούν τα εφόδια που παίρνουν από τον δάσκαλό τους», τόνισε ο εκ των επιμελητών Σπύρος Μοσχονάς.

Η χρονολογική αφήγηση ξεκινά με το έργο της Μαριλένας Αραβαντινού, μιας από τις πρώτες φοιτήτριες του Μόραλη (1948-1949) και ολοκληρώνεται πάλι με το έργο μιας γυναίκας, της Μαριλίτσας Βλαχάκη (1982-1983), που σπούδασε στο εργαστήριο του Μόραλη και του διαδόχου του Δημήτρη Μυταρά.

Ανάμεσά τους ο επισκέπτης μπορεί να δει να διαλέγονται έργα των Νίκου Κεσσανλή, Σταύρου Μπαλτογιάννη, Δημήτρη Κοντού, Δημοσθένη Κοκκινίδη, Δημήτρη Μυταρά, Νέστορα (Παπανικολόπουλου), Πέπης Σβορώνου, Αλέκου Φασιανού, Ρένας Παπασπύρου, Βαγγέλη Δημητρέα, Βάσως Κυριάκη, Μάκη Θεοφυλακτόπουλου, Χρόνη Μπότσογλου, Νίκου Παραλή, Γιώργου Ζιάκα, Κυριάκου Κατζουράκη, Τριαντάφυλλου Πατρασκίδη, Ζαχαρία Αρβανίτη, Γιάννη Κόττη, Θανάση Μακρή, Ολίβιας Μιχάλη και Κώστα Παπανικολάου.

Όπως παρατήρησε ο Τριαντάφυλλος Πατρασκίδης, «ο Μόραλης δεν έδινε στους φοιτητές του αισθητικές κατευθύνσεις, τους δίδασκε σύνθεση». Γι’ αυτό, άλλωστε, πολλοί από τους πρώτους μαθητές του (Κεσσανλής, Κανιάρης, Χαΐνης, Χρύσα, Ρένα Παπασπύρου κ.ά.), στρέφονται από τη δεκαετία του 1960 προς την αφαίρεση –σε μια περίοδο που ο ίδιος διατηρεί ακόμη παραστατικό ύφος. Αντίθετα, η πλειονότητα όσων αποφοιτούν στα τέλη της δεκαετίας του 1960 και μετά (Μπότσογλου, Βαλαβανίδης, Κλεοπάτρα Δίγκα, Σκουλάκης, Πατρασκίδης, Σόρογκας, Σάμιος, Φειδάκης, Μαντζαβίνος κ.ά.) εντάσσονται στο πλαίσιο τάσεων όπως ο κοινωνικός ρεαλισμός, ο νεοεξπρεσιονισμός ή η νέα παραστατικότητα, ενώ ο Μόραλης έχει πλέον στραφεί στην αφαίρεση.

Την έκθεση συνοδεύει ένας περιεκτικός κατάλογος ο οποίος, όπως σημείωσε η επιμελήτρια Κωνσταντίνα Ντακόλια, αποτελεί έργο τεκμηρίωσης, καθώς αποδελτιώνει όλους τους μαθητές του Μόραλη κατά χρονιά, τις δράσεις του εργαστηρίου του, τα πρακτικά της εκλογής του κ.λπ., με βάση το Αρχείο της ΑΣΚΤ και το αρχείο Μόραλη που βρίσκεται στο ΜΙΕΤ.

Στον κατάλογο ανατυπώνεται μια φωτογραφία του Μόραλη με μαθητές του, πίσω από την οποία υπάρχουν οι υπογραφές όλων. Μέσα σε αυτό το πνεύμα, οι καλλιτέχνες που ήταν παρόντες κατά την παρουσίαση της έκθεσης (Κατζουράκης, Μπότσογλου, Ζιάκας, Πατρασκίδης, Ζαχ. Αρβανίτης, Ολιβία Μιχάλη κ.ά.) υπέγραψαν σε ένα χαρτί απλωμένο στον τοίχο, δίπλα σε παλιές φωτογραφίες τους με τον Μόραλη, υποδεχόμενοι με αυτόν τον «φοιτητικό τρόπο», τους επισκέπτες…