O θάνατος ενός ηθοποιού, από την ομάδα Dulcinea για 2η σεζόν στο Θέατρο Αποθήκη

Βράδυ. Θέατρο. Ένα φτέρνισμα. Η αυλαία ανεβαίνει ξανά. Μετά από την περσινή σεζόν που άφησε το αποτύπωμά της, «Ο θάνατος ενός ηθοποιού» επιστρέφει στο Θέατρο Αποθήκη και κάνει πρεμιέρα τη Δευτέρα 30 Νοεμβρίου, για δεύτερη χρονιά στην Αθήνα.

Η παράσταση σε σκηνοθεσία της Άννας-Μαρίας Ιακώβου παρουσιάζεται από τον Καλλιτεχνικό Οργανισμό Ανδρέας Βουτσινάς, σε συνεργασία με την ομάδα Dulcinea. Η επιστροφή της δεν είναι απλή επανάληψη. Είναι μια νέα συνάντηση με το κοινό, που έδειξε ότι το έργο είχε ακόμη πολλά να πει.

Η ομάδα Dulcinea ξεκινά έτσι τη δεύτερη σεζόν της, με την ίδια αφοσίωση και την επιθυμία να δώσει στην παράσταση νέα πνοή στη σκηνή του Θεάτρου Αποθήκη.

Το έργο συνομιλεί με το διήγημα του Άντον Τσέχωφ «Ο θάνατος ενός δημοσίου υπαλλήλου», μεταφέροντας στον σύγχρονο κόσμο τον πυρήνα του: τον φόβο απέναντι στην εξουσία, την ανάγκη για αναγνώριση και την αγωνία της απόρριψης. Τι συμβαίνει όταν η κρίση των άλλων γίνεται σταδιακά η δική μας κρίση για τον εαυτό μας;

Στο δραματουργικό υλικό της παράστασης ενσωματώνονται επίσης θεατρικές διασκευές των διηγημάτων του Άντον Τσέχωφ «Ο Πιανίστας» και «Στο Νεκροταφείο».

Αντλώντας από τη σκέψη του Theodor W. Adorno για τη σχέση της τέχνης με την κοινωνία και τη βιομηχανία του θεάματος, η παράσταση διερευνά πώς η ανάγκη για αναγνώριση και αποδοχή διαμορφώνει την αντίληψη που έχουμε για την αξία μας. Σε έναν κόσμο όπου η τέχνη καλείται διαρκώς να αποδεικνύει την αξία και τη χρησιμότητά της, ο καλλιτέχνης βρίσκεται αντιμέτωπος με την ανάγκη να αρέσει και να επιβεβαιώνεται.

Επί σκηνής, τρεις ερμηνευτές και ένας μουσικός συνθέτουν ένα σύμπαν που σταδιακά καταρρέει. Με ζωντανή μουσική, άμεση επικοινωνία με το κοινό και σκηνικές εικόνες που αντλούν από την αισθητική των κλόουν και των παλιών μπουλουκιών, η παράσταση ισορροπεί ανάμεσα στο κωμικό και το τραγικό, στη γελοιότητα και την τρυφερότητα.

Μια παράσταση για τη μικρή, καθημερινή απαξίωση που γίνεται εσωτερική καταδίκη.

Τι συμβαίνει όταν ο δημόσιος υπάλληλος Ιβάν Ντμίτριτς Τσερβιακόφ φτερνίζεται κατά τη διάρκεια μιας παράστασης πάνω στον υψηλόβαθμο κρατικό υπάλληλο Μπριζάλωφ;

Γιατί ο ηθοποιός που αναζητά τον τάφο του ηθοποιού Μούσκιν μοιάζει τόσο με έναν δημόσιο υπάλληλο;

Και ποιο «σουξέ» παίζει σε κάθε γάμο ο Πιοτρ Ρουμπλιόφ, ο «πιανίστας» του Τσέχωφ;

Στον κόσμο του Τσέχωφ, ο φόβος απέναντι στην εξουσία και η αγωνία της απόρριψης μπορούν να οδηγήσουν έναν άνθρωπο στην καταστροφή. Στον «θάνατο ενός ηθοποιού», αυτή η αγωνία μεταφέρεται στον κόσμο του θεάτρου. Ο ηθοποιός, όπως και ο δημόσιος υπάλληλος του Τσέχωφ, αναζητά διαρκώς την αποδοχή των άλλων, αμφισβητεί την αξία του και φοβάται την απόρριψη, ιδιαίτερα από εκείνους που έχουν τη δύναμη να τον κρίνουν.

Ο ηθοποιός δεν πεθαίνει αντικειμενικά.
Πεθαίνει όταν η αξία του εξαρτάται ολοκληρωτικά από την έγκριση του Άλλου.
Κι αυτός ο Άλλος, αυτός ο Άλλος…
Έτσι, ένα απλό φτέρνισμα μπορεί να γίνει η αφορμή για έναν θάνατο.

Όσο ακόμη οι καλλιτέχνες/ιδες απαξιώνονται κοινωνικά και θεσμικά, χρειάζεται να ανοίγουμε ξανά και ξανά τη συζήτηση για τη «χρησιμότητα» των ηθοποιών και του θεάτρου.

«Μη χρήσιμος, ενδεχομένως, για τον εαυτό του σήμερα, μη χρηστός για τους άλλους χθες, μήπως ο ηθοποιός συνιστά τελικώς τη φιγούρα του ΑΧΡΗΣΤΟΥ μέσα σε κοινωνίες που θεοποιούν τη χρησιμότητα, την αδελφή της, τη χρηστότητα, και την κοινή μητέρα τους, τη ΧΡΗΣΗ»;

Αυτά έγραψε ο Β. Παπαβασιλείου σχεδόν 20 χρόνια πριν στον πρόλογο του βιβλίου «Το παράδοξο με τον ηθοποιό» του Denis Diderot.

Το σημερινό παράδοξο, μου φαίνεται πως είναι η κανονικοποίηση της ελάχιστης αξίας που έχει σήμερα κοινωνικά το θέατρο και οι ηθοποιοί, σε βαθμό που κι αυτοί οι τελευταίοι νιώθουν πια εντελώς ματαιωμένοι.

Τι να μας κάνει και το θέατρο την ώρα των πολέμων, των οικονομικών κρίσεων, των ανισοτήτων και των μεγάλων φόβων;

Οι ηθοποιοί φοβούνται. Οι καλλιτέχνες φοβούνται. Οι δουλειές τους δεν θεωρούνται σημαντικές και ο άνθρωπος τον 21ο αιώνα προσδιορίζεται από το επάγγελμά του.

Κι όμως, οι ηθοποιοί είναι αυτές οι γενναίες, αυτές οι ευαίσθητες, αυτοί οι εύθραυστοι, αυτοί οι δυναμικοί, που επενδύουν τελικά στο συλλογικό φαντασιακό και στην κοινή εμπειρία, παρά τις απογοητεύσεις και τις ματαιώσεις.

Με τον «θάνατο ενός ηθοποιού» επιχειρούμε μια μικρή αντίσταση απέναντι στη ματαίωση που συχνά συνοδεύει το επάγγελμα του ηθοποιού, αλλά και τον διαρκή αγώνα της ζωής.

Αντιστεκόμαστε με τον τρόπο του Μπέκετ:

«Προσπάθησε ξανά. Απότυχε ξανά. Απότυχε καλύτερα».

Η Dulcinea Compania ιδρύθηκε με σκοπό τη δημιουργία καλλιτεχνικών δράσεων, ερευνητικών και εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων.

Έχει επιχορηγηθεί από το ΥΠΠΟ (2022–2025) και έχει συνεργαστεί με την Ισπανική Πρεσβεία στην Αθήνα, τους Los Torreznos, το ThessFringe Festival, τις εκδόσεις «Μεταίχμιο» κ.ά. Συμμετείχε στην Biennale Θεσσαλονίκης («#thehead | On becoming an animal» του Πάνου Σκλαβενίτη), ενώ παραστάσεις της έχουν παρουσιαστεί στο Πλύφα, Θέατρο 104, Pikap Kato, Θέατρο Άνετον, Space Lab, Artbox Φαργκάνη, Ρομαντικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Tavros Art Space κ.ά.