Μαρζάν Σατραπί: Έφυγε από τη ζωή η Γαλλοϊρανή δημιουργός του «Persepolis»

Η ιρανο-γαλλίδα καλλιτέχνιδα, δημιουργός κινουμένων σχεδίων και υποψήφια για Όσκαρ σκηνοθέτις Μαρζάν Σατράπι, γνωστή διεθνώς κυρίως για την αυτοβιογραφική ταινία κινουμένων σχεδίων «Περσέπολις» του 2007 και την ταινία «Μαρία Κιουρί: Η γυναίκα που άλλαξε τον κόσμο» με πρωταγωνίστρια τη Ρόζαμουντ Πάικ, απεβίωσε. Ήταν 56 ετών.

«Η Μαρζάν Σατράπι πέθανε από θλίψη λίγο περισσότερο από ένα χρόνο μετά το θάνατο του Ματτίας Ρίπα, του συζύγου της και του έρωτα της ζωής της», ανέφερε μια δήλωση από στενούς φίλους και συγγενείς που ανακοίνωσαν το θάνατό της στις 3 Ιουνίου και την έστειλαν στο πρακτορείο ειδήσεων AFP. Ο σύζυγος της Σατράπι, ο παραγωγός, ηθοποιός και σεναριογράφος Ρίπα, πέθανε στις 8 Απριλίου 2025.

Η γεννημένη στο Ιράν καλλιτέχνιδα και σκηνοθέτις Σατράπι ζούσε στη Γαλλία από τις αρχές της δεκαετίας του 1990, αφού οι γονείς της την έστειλαν στην Ευρώπη για σπουδές όταν ήταν έφηβη, προκειμένου να ξεφύγει από τους περιορισμούς που έθετε το καθεστώς της Ισλαμικής Δημοκρατίας, και την ενθάρρυναν να εγκατασταθεί μόνιμα εκεί.

Γεννημένη στις 22 Νοεμβρίου 1969 στο Ραστ, στο βορειοδυτικό Ιράν, η Σατράπι μεγάλωσε στην Τεχεράνη, όπου φοίτησε στο γαλλικό λύκειο. Οι γονείς της ήταν πολιτικά ενεργοί και υποστήριζαν τον αριστερό ακτιβισμό ενάντια στον τελευταίο Σάχη του Ιράν, Μοχάμαντ Ρεζά Παχλαβί, και στη συνέχεια ενάντια στους περιορισμούς της Ισλαμικής Δημοκρατίας.

Η Σατράπι, η οποία ήταν εννέα ετών όταν ο Παχλαβί ανατράπηκε και ο Αγιατολάχ Χομεϊνί ανέλαβε την εξουσία το 1979, διηγήθηκε τις εμπειρίες της μεγαλώνοντας υπό τη δρακόντεια κυβέρνηση του τελευταίου στο graphic novel «Περσέπολις».

Μεταμόρφωσε το έργο σε ταινία κινουμένων σχεδίων το 2007, σε συν-σκηνοθεσία με τον Βενσάν Παροννό, η οποία κέρδισε το Βραβείο της Κριτικής Επιτροπής στο Φεστιβάλ των Καννών.

Το 2016 είχε επισκεφτεί την Ελλάδα, καλεσμένη της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση. Με αφορμή τον αυτοβιογραφικό χαρακτήρα των έργων της – με αποκορύφωμα το “Persepolis” – έλεγε στη συζήτηση που είχε πραγματοποιηθεί: «Δεν αποκαλώ τη δουλειά μου αυτοβιογραφική. Δεν είχα άλλη επιλογή. Αν δεν έγραφα αυτήν την ιστορία στο πρώτο πρόσωπο, θα ήταν σαν να έγραφα μια ιστορία στο όνομα κάποιου άλλου και θα έπρεπε να τοποθετηθώ σαν να είμαι ιστορικός, κοινωνιολόγος ή πολιτικός και δεν είμαι τίποτε απ’ όλα αυτά. Είμαι απλώς ένα άτομο που γεννήθηκε σε ένα συγκεκριμένο μέρος, μια συγκεκριμένη στιγμή, που δεν επέλεξα και ήθελα απλώς να εξηγήσω τι συνέβαινε γύρω μου· οπότε δεν είχα άλλη επιλογή από το να χρησιμοποιήσω τον εαυτό μου».

Στην ίδια συζήτηση είχε μιλήσει εκτενώς για τη σχέση της με τη γενέτειρά της, το Ιράν: «Παρακολουθώ τι συμβαίνει στην πατρίδα μου· ωστόσο για να ζήσει κανείς σε μια νέα χώρα πρέπει κάποια στιγμή να θάψει εκείνο το κομμάτι του εαυτού του που τον κάνει να νιώθει εξόριστος». Απέκλειε, βέβαια, το ενδεχόμενο να επιστρέψει για να μην περάσει την υπόλοιπη ζωή της στη φυλακή – τύχη, που ως γνωστόν, έχουν και οι περισσότεροι συνάδελφοι της. Εξάλλου, όπως έλεγε, «ότι είχα να πω για το Ιράν το είπα. Δεν είμαι μια Ιρανή Πασιονάρια. Θα ήταν ανέντιμο να συνεχίζω να μιλώ για μια χώρα που στην πραγματικότητα δεν γνωρίζω πια».

Κάθε ρατσιστής είναι βλάκας. Δεν πρέπει να στεκόμαστε με κατανόηση απέναντι στο ρατσισμό, πρέπει να τον καταπολεμούμε

Παράλληλα, είχε μιλήσει για την αποστροφή που ένιωθε απέναντι στη θέση των Ευρωπαίων για τους πρόσφυγες. «Είναι τρομερό, απαίσιο αυτό που συμβαίνει. Στις περιόδους ανθρωπιστικών κρίσεων οι πρόσφυγες γίνονται αποδέκτες μίσους, παρομοιάζονται με ζώα. Μα ακόμα και η Βασίλισσα της Αγγλίας να περνούσε μια τέτοια οδύσσεια με άγριο ζώο θα έμοιαζε. Κι όποιος δεν το καταλαβαίνει αυτό είναι βλάκας. Κάθε ρατσιστής είναι βλάκας. Δεν πρέπει να στεκόμαστε με κατανόηση απέναντι στο ρατσισμό, πρέπει να τον καταπολεμούμε» έλεγε αποφασιστικά.

«Καμιά δικτατορία δεν μπορεί να κρατήσει· ο άνθρωπος είναι γεννημένος να είναι ελεύθερος» είχε πει στην ίδια συζήτηση, δηλώνοντας αισιόδοξη για το μέλλον, έχοντας εμπιστοσύνη στη συμπόνια των ανθρώπων. Και αυτά τα λόγια της κρατάμε σήμερα, που την αποχαιρετούμε.