Sequels, remakes, spin-offs παντου: Μήπως το έχουμε παρακάνει;

Τα τελευταία χρόνια η κινηματογραφική βιομηχανία μοιάζει να έχει καταλήξει σε μια αρκετά ξεκάθαρη στρατηγική: αν κάτι λειτούργησε στο παρελθόν υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να επιστρέψει. Sequels, prequels, remakes και reboots γεμίζουν όλο και περισσότερο το πρόγραμμα των στούντιο, δημιουργώντας την αίσθηση ότι σχεδόν καμία επιτυχημένη ιστορία δεν μένει πραγματικά ολοκληρωμένη.

Η λογική πίσω από αυτή την τάση είναι εύκολα κατανοητή: ένα γνώριμο όνομα μειώνει το ρίσκο. Το κοινό έχει ήδη συναισθηματική σύνδεση με έναν κόσμο ή με συγκεκριμένους χαρακτήρες, άρα είναι πιο πιθανό να επιστρέψει. Ωστόσο η πραγματικότητα είναι λίγο πιο σύνθετη. Ενώ η ιδέα της επιστροφής σε κάτι γνώριμο μπορεί να λειτουργήσει, η επανάληψη από μόνη της δεν αρκεί και το κοινό το έχει πλέον καταλάβει. Δεν είναι τυχαίο ότι πολλές ανακοινώσεις για sequels ή remakes αντιμετωπίζονται με δυσπιστία αντί για ενθουσιασμό. Η πρώτη αντίδραση είναι συνήθως πιο κοντά στο «Χρειαζόταν αλήθεια;» – και αυτή είναι ίσως και η πιο ενδιαφέρουσα ερώτηση.

Sequels, remakes, spin-offs: μήπως το έχουμε παρακάνει;

Υπάρχουν περιπτώσεις όπου η απόφαση για επιστροφή μοιάζει να έχει παρθεί πριν υπάρξει καν η ιδέα. Το The Matrix Resurrections είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα: μια ιστορία που είχε ήδη ολοκληρωθεί επιστρέφει χωρίς να προσθέτει κάτι ουσιαστικό, βασιζόμενη κυρίως στην αναγνωρισιμότητα του τίτλου.

Αντίστοιχα, το Indiana Jones and the Dial of Destiny δείχνει τι συμβαίνει όταν μια αφήγηση που έχει ήδη κλείσει προσπαθεί να επεκταθεί χωρίς σαφή κατεύθυνση. Το ίδιο ισχύει, σε διαφορετικό βαθμό, για το Joker: Folie à Deux, το οποίο μοιάζει περισσότερο με απόπειρα επανάληψης μιας επιτυχίας, παρά με αναγκαία εξέλιξη.

Sequels, remakes, spin-offs: μήπως το έχουμε παρακάνει;

Σε άλλες περιπτώσεις, το πρόβλημα δεν είναι μια μεμονωμένη ταινία, αλλά η σταδιακή φθορά ενός ολόκληρου franchise. Η πορεία του Jurassic World Rebirth και γενικότερα ό,τι ακολούθησε το αρχικό Jurassic Park είναι ενδεικτική του τι συμβαίνει όταν μια ιδέα ξεπερνά τα φυσικά της όρια.

Ακόμη και πιο πρόσφατα projects, όπως το Peaky Blinders: The Immortal Man, δείχνουν πόσο εύκολα μια ιστορία που έχει ήδη ολοκληρωθεί μπορεί να επιστρέψει σε μορφή “συνέχειας”. Η σειρά έκλεισε με έναν τρόπο που για πολλούς λειτουργούσε ως κανονικό φινάλε, οπότε η μετάβαση σε ταινία δημιουργεί από μόνη της το ερώτημα: υπάρχει όντως κάτι νέο να ειπωθεί ή απλά δεν θέλουμε να αφήσουμε τον κόσμο πίσω;

Sequels, remakes, spin-offs: μήπως το έχουμε παρακάνει;

Υπάρχει, βέβαια, και μια ενδιάμεση κατηγορία. Ταινίες και σειρές που λειτουργούν (κάποιες φορές πολύ καλά) αλλά αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ήταν και αναγκαίες και δεν μιλάμε μόνο για το πόσο βασίζονται στο original. Υπάρχουν και περιπτώσεις που απλά… δεν είναι τόσο καλογραμμένες. Δεν έχουν δυνατό σενάριο ή στη χειρότερη περίπτωση, είναι απλά αδιάφορες.

Το TRON: Legacy είναι ένα καλό παράδειγμα: εντυπωσιακό αισθητικά, με ξεκάθαρη ταυτότητα, αλλά ταυτόχρονα αρκετά εξαρτημένο από το τι θυμάσαι από το original. Το House of the Dragon καταφέρνει να σταθεί ως έργο, αλλά παραμένει στενά δεμένο με έναν ήδη υπάρχοντα κόσμο.

Η πιο ενδιαφέρουσα περίπτωση εδώ είναι ίσως το Top Gun: Maverick το οποίο πέτυχε σχεδόν σε όλα τα επίπεδα αλλά παραμένει ένα “what if”: θα λειτουργούσε το ίδιο χωρίς τη σύνδεσή του με την πρώτη ταινία; Στην ίδια κατηγορία μπαίνουν και projects που δεν έχουν καν κυκλοφορήσει ακόμη, όπως το reboot του Harry Potter και η δεύτερη ταινία του The Devil Wears Prada. Είναι νωρίς για να κριθούν, αλλά δύσκολα δεν γεννιέται η σκέψη ότι ίσως να μην ήταν και απαραίτητα.

Sequels, remakes, spin-offs: μήπως το έχουμε παρακάνει;

Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και με τη γενικότερη τάση των live-action remakes όχι μόνο της Disney. Ένα πρόσφατο παράδειγμα είναι το live-action του How to Train Your Dragon, που ουσιαστικά αναπαράγει σχεδόν σκηνή προς σκηνή το animation. Ικανοποιητική ταινία; Ναι. Αλλά και πάλι το ίδιο ερώτημα: ποιο είναι το νόημα;

Sequels, remakes, spin-offs: μήπως το έχουμε παρακάνει;

Και μετά υπάρχουν οι περιπτώσεις που δείχνουν ότι όλο αυτό μπορεί να δουλέψει και μάλιστα πολύ καλά. Το Blade Runner 2049 αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα sequel που επεκτείνει ουσιαστικά το σύμπαν του original χωρίς να βασίζεται απλώς σε αυτό. Το Mad Max: Fury Road είναι μια ακόμη τέτοια περίπτωση αλλά και το Furiosa: A Mad Max Saga, παρόλο που δεν πήγε ιδιαίτερα καλά στο box office, δείχνει ότι ένα prequel μπορεί να έχει λόγο ύπαρξης όταν υπάρχει ξεκάθαρη δημιουργική κατεύθυνση.

Αντίστοιχα, το Dune αποδεικνύει ότι ακόμη και μια ιστορία που έχει ήδη μεταφερθεί στον κινηματογράφο μπορεί να αποκτήσει νέα ζωή και ίσως, τελικά, αυτή που της άξιζε εξαρχής.

Το The Suicide Squad μετά την κριτική αποτυχία (και την σημαντική επιτυχία στο box office) δείχνει πώς μια “δεύτερη ευκαιρία” μπορεί να λειτουργήσει, ενώ το Nosferatu του Robert Eggers είναι ένα καλό παράδειγμα remake που δεν υπάρχει απλώς για να υπάρχει, αλλά για να προτείνει μια νέα προσέγγιση. Το κοινό στοιχείο εδώ είναι ξεκάθαρο: δεν βασίζονται μόνο στο όνομα, βασίζονται σε μια ιδέα.

Sequels, remakes, spin-offs: Μήπως το έχουμε παρακάνει;

Η διαφορά δεν βρίσκεται στο αν μια ιστορία επιστρέφει, αλλά στο πώς και γιατί επιστρέφει. Μια συνέχεια δεν γίνεται απαραίτητη επειδή το κοινό αγαπάει τον κόσμο της · αυτό από μόνο του δεν αρκεί. Γίνεται απαραίτητη όταν έχει λόγο να υπάρχει πέρα από τη νοσταλγία, όταν υπάρχει μια ιδέα που δεν έχει ειπωθεί ακόμα ή μια οπτική που αξίζει να εξερευνηθεί.

Συνήθως αυτό φαίνεται αρκετά γρήγορα: αν μια ταινία μπορεί να σταθεί μόνη της, χωρίς να βασίζεται συνεχώς στο original, τότε κάτι κάνει σωστά. Αν προσθέτει κάτι νέο, είτε στην ιστορία είτε στους χαρακτήρες, τότε έχει λόγο ύπαρξης. Αν όμως απλώς επαναλαμβάνει γνώριμα στοιχεία τότε δύσκολα ξεφεύγει από την αίσθηση του “ξαναζεσταμένου”.

Ίσως το πιο σημαντικό: όταν νιώθεις ότι πρώτα υπήρξε η ιδέα και μετά η απόφαση για συνέχεια, τότε συνήθως το αποτέλεσμα δικαιώνει την ύπαρξή του. Όταν συμβαίνει το αντίθετο, το κοινό το καταλαβαίνει.