28o ΦΝΘ: “The Oldest Person in the World” ένα ντοκιμαντέρ που γιορτάζει τη ζωή

Ο γηραιότερος άνθρωπος στον κόσμο: Ένας τίτλος που, αντιθέτως με άλλα ρεκόρ Γκίνες, δεν διατηρείται για πολύ χρόνο, ίσως ούτε καν για πολλές μέρες. Γίνεται όμως κάθε φορά είδηση, ίσως γιατί μας βοηθά να αντιμετωπίσουμε ευκολότερα τον μεγαλύτερο, τον πιο αξεπέραστο φόβο: αυτόν της θνησιμότητάς μας, το φόβο του θανάτου.

Ο Αμερικανός σκηνοθέτης Sam Green – γνωστός για τα live documentaries με πρωτότυπη μουσική, όπως το 32 Sounds, το Weather Underground ή το A Thousand Thoughts με τους Kronos Quartett – έφτιαξε ένα ντοκιμαντέρ που παραδόξως γιορτάζει τη ζωή κοιτώντας κατάματα το θάνατο. To The oldest person in the world έκανε πρεμιέρα στο Sundance Film Festival 2026 και έρχεται τον Μάρτιο στο Διεθνές Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης.

Το ντοκιμαντέρ κρατά μια ολόκληρη δεκαετία ξεκινώντας στις 7 Ιουλίου 2015, όταν η Susannah Mushatt Jones γιορτάζει τα 116 της χρόνια στο γηροκομείο του Μπρούκλιν, χωρίς να μπορεί καν να κρατήσει ανοικτά τα μάτια της. Τηλεοπτικά κανάλια, λόγοι, εκπρόσωποι πολιτικών και κοινωνικών οργανώσεων, γιορτές, θόρυβος κι ένας ελέφαντας στο δωμάτιο, όπως ονοματίζει ο σκηνοθέτης την ‘υστερία του να αποφύγεις το θάνατο’.

Ο σκηνοθέτης Sam Green

Οι τίτλοι όπως είπαμε αλλάζουν κάτοχο πολύ γρήγορα. Από την Susannah, γεννημένη το 1899, εγγονή σκλάβων από την Αλαμπάμα που φρόντιζε τα παιδιά των άλλων χωρίς να κάνει ποτέ δικά της, πάμε στην Emma Morning στην Ιταλία, τελευταία ζωντανή που γεννήθηκε επίσης το 1899 και πέθανε στα 117 στην πολυθρόνα της. Από την γιαπωνέζα Kana που, πράγμα σπάνιο, διατήρησε τον τίτλο της πάνω από δύο χρόνια πεθαίνοντας στα 119, μέχρι την Jeanne Louise Calment, την γηραιότερη γενικώς, αφού έζησε μέχρι τα 122 και μάλιστα η φωνή της έγινε ραπ τραγούδι. Από την Violet που στα 117 της μπορεί ακόμα να απαγγείλει το ποίημα του Λόρδου Βύρωνα, το Vision of Belshazzar μέχρι τα 12 αδέρφια που δεν τσακώνονται γιατί δεν ακούν καλά και των οποίων οι ηλικίες σωρευτικά ξεπερνούν τη χιλιετία.

Πρόκειται για μια ιδιόμορφη σκυταλοδρομία, που μάλλον φαίνεται κάπως μακάβρια σε εμάς τους νεότερους που ειδικά εδώ θέλουμε να παραμείνουμε θεατές κι όχι πρωταγωνιστές. Αλλά μοιάζει να προκαλεί και έναν ιδιόμορφο ανταγωνισμό μεταξύ των πρωταγωνιστών και των συγγενών τους, για το ποιος τελικά κρατά τον τίτλο αυτόν για την Ευρώπη και τον κόσμο – και φυσικά, για πόσα χρόνια.

Με πολύ λακωνικές φράσεις ή και μόνο λέξεις, οι γυναίκες αυτές δίνουν διάφορες, αρκετά αναμενόμενες εκδοχές: Να μην αγχώνεσαι, να τρως 3 ωμά αυγά ημερησίως και να μένεις μακριά από άντρες, να μη στέκεσαι στα αρνητικά, να μη μετανιώνεις και να απολαμβάνεις τη ζωή. «Όταν είσαι νέος είναι η στιγμή να κάνεις ωραία πράγματα», λέει η Ισπανίδα Maria Branyas που πέθανε στα 117 της. «Νόμιζα ότι θα βρω τη σοφία από τους ηλικιωμένους. Τη βρήκα ίσως, αλλά όχι με πολλά λόγια», παρατηρεί ο σκηνοθέτης που τον ακούμε σε μια εκμυστηρευτική, κινηματογραφική αφήγηση σε όλη τη διάρκεια του ντοκιμαντέρ.

Το χάδι, το νοιάξιμο, το κράτημα του χεριού, το κοίταγμα στα μάτια είναι ένα κοινό σημείο προσέγγισης των ανθρώπων, ιδιαίτερα σε αυτήν την ηλικία, όπου μοιάζουν να ξαναγίνονται μωρά. Κάθε γυναίκα και μια ιστορία: Η βία του συζύγου της Emma που παντρεύτηκε με το ζόρι μικρή και αποτίναξε γρήγορα τα δεσμά της. Η νεκρή δίδυμη αδερφή της αδερφής André που ακόμα τη γεμίζει με ενοχές αυτήν, τη ζωντανή, που θεωρεί τη μακροζωία τιμή αλλά και κατάρα και τον Θεό άδικο που αφήνει να πεθαίνουν παιδιά και να ζουν ηλικιωμένοι σαν εκείνη.

Στιγμιότυπο από την ταινία

Σε αυτό το σημείο φαίνεται να στέκεται κάπως παραπάνω ο Green. Όχι τυχαία: Ο αδερφός του βρέθηκε νεκρός από ασφυξία στο πίσω μέρος του αμαξιού του το 2009. Όταν κάποιος πεθαίνει, παγώνει στο χρόνο, μένει πάντα εκεί. Με την αυτοκτονία όμως, μένεις επιπλέον με βασανιστικά ερωτήματα για το τι έπρεπε να είχες δει καλύτερα, τι έπρεπε να είχες κάνει. Λένε ότι ο χρόνος γιατρεύει, αλλά δεν είναι αλήθεια, ίσως απλά στρογγυλεύει τα πράγματα, λειαίνει τις πληγές, παρατηρεί ο Green.

Αν το ρεκόρ μακροζωίας διαρκεί λίγο, ακόμα λιγότερο διαρκεί η στιγμή που είσαι ο νεότερος άνθρωπος στον κόσμο. Ο καθένας μας είναι – για κλάσματα δευτερολέπτου. Με τέτοιες σκέψεις για τον κύκλο της ζωής, ο Green μας δείχνει το νεογέννητο παιδί του, τον Atlas. Το παιδί έρχεται λίγο αφότου ο σκηνοθέτης έχασε τον 90χρονο πατέρα του, ενώ έναν χρόνο μετά διαγιγνώσκεται ο ίδιος με καρκίνο. Κι ενώ έβλεπε τρομαγμένος ότι η χημειοθεραπεία τον εξαντλούσε χωρίς να λειτουργεί, μια νέα θεραπεία αντισωμάτων τελικά του έσωσε τη ζωή. Γιατί λειτούργησε και για πόσο, δεν το ξέρει, ούτε ο ίδιος ούτε η γιατρός του.

Καταλαβαίνει ωστόσο ότι οι ερωτήσεις του προς τους ηλικιωμένους πρωταγωνιστές του αφορούσαν τελικά τον ίδιο, «έναν πενηντάρη που αναζητά το νόημα της ζωής». «Τα κύτταρά μας ανανεώνονται μέχρι ενός σημείου, μετά έρχεται αναπόφευκτα ο θάνατος. Αυτή η επίγνωση είτε σε κρατάει άγρυπνο τις νύχτες είτε σου υπενθυμίζει ότι κάθε μέρα είναι πολύτιμη και να την απολαμβάνεις, γιατί η ζωή είναι μικρή. Σου θυμίζει ότι υπάρχει τόση ομορφιά και χαρά στον κόσμο».

Τελικά ο Green με την ταινία του χτίζει, όπως διαπιστώνει κι ο ίδιος στο τέλος, ένα μνημείο στο μυστήριο, στον πόνο και στην ομορφιά όλου αυτού του πράγματος που λέγεται ζωή.

Γιατί, όπως απαντά και o αγαπημένος μας Σνούπυ στο φίλο του Τσάρλι, που του λέει ότι ζούμε μονάχα μια φορά: «Λάθος! Πεθαίνουμε μονάχα μια φορά. Ζούμε κάθε μέρα!»