Ο Γιάννης Τσαρούχης στην Άνδρο

Σε ένα «τσαρουχικό» σκηνικό, κατάφορτο από έπιπλα και αντικείμενα εποχής, μεταμορφώνεται το αρχοντικό που στεγάζει το Ίδρυμα Πέτρου και Μαρίκας Κυδωνιέως, στη Χώρα της Άνδρου, προκειμένου να φιλοξενήσει την επετειακή έκθεση «Γιάννης Τσαρούχης, επίκαιρος και διαχρονικός», που εγκαινιάζεται από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας το Σάββατο 27 Ιουλίου.

Η έκθεση, που εντάσσεται στους φετινούς «Πλόες», την καλοκαιρινή εικαστική διοργάνωση του Ιδρύματος, που συμπληρώνει φέτος 25 χρόνια παρουσίας στα καλοκαιρινά πολιτιστικά δρώμενα της Άνδρου, φιλοξενεί 91 αντιπροσωπευτικά έργα του μεγάλου δημιουργού, τα οποία προέρχονται από το Ίδρυμα Γιάννη Τσαρούχη και τη Συλλογή Δημήτρη Τσίτουρα. Από αυτά, 37 πίνακες είναι πρωτότυποι, ενώ 57 είναι τα «πολλαπλά», λιθογραφίες και μεταξοτυπίες, με εμφανείς τις προσωπικές παρεμβάσεις του ζωγράφου.

Παράλληλα, με την υποβλητική μετασκευή του χώρου, μέσω της παρεμβατικής θεατρικής σκηνογραφίας του Σταμάτη Ζάννου, προκειμένου να πλαισιώσει τα έργα, ο θεατής μετατρέπεται σε συμμέτοχο, προκειμένου να βιώσει το ύφος, την αισθητική και την πνευματική ατμόσφαιρα μέσα στην οποία ο Τσαρούχης δημιούργησε τα έργα του.

Ζωγράφος της Γενιάς του ’30, ο Τσαρούχης συνόψισε και απέδωσε εικαστικά, με έμπνευση κι αισθαντικότητα, με ποιητικό οίστρο κι ελεγειακό τόνο, αλλά και περισσή επιδεξιότητα, τις αμέτρητες όψεις, τις πολιτισμικές συνδηλώσεις και την υφολογία του σύγχρονού του αστικού και λαϊκού νεοελληνικού βίου. Γι’ αυτό, κατάφερε να εμπνεύσει και να επηρεάσει, έμμεσα ή άμεσα, όλες τις κατοπινές γενιές εικαστικών, μέχρι τις μέρες μας –αυτός ήταν ένας από τους λόγους για τον οποίο αφιερώνονται σ’ αυτόν οι επετειακοί φετινοί «Πλόες».

Στη δημιουργική του πορεία χρησιμοποίησε συχνά τη λιθογραφία και τη μεταξοτυπία, χωρίς να ενδίδει, ωστόσο, αβασάνιστα σε ευκολίες, αντιμετωπίζοντας το κάθε παραγόμενο έργο κάθε φορά ως πρωτότυπο. Επέλεγε από το φάσμα των έργων του τις συνθέσεις και τα θέματα με τα οποία ήθελε να επικοινωνήσει πιο άμεσα με τους θεατές του. Στη συνέχεια, παρακολουθούσε σε όλα τα στάδια της διαδικασίας παραγωγής των αριθμητικά περιορισμένων «πολλαπλών» του (για να τα ελέγχει ώστε να μην αλλοιωθούν) και παρενέβαινε δημιουργικά, αλλάζοντας με επιμονή τις τονικότητες των χρωμάτων του, έτσι ώστε να πλησιάσουν τις επιδιωκόμενες ισορροπίες. Έτσι, υπάρχουν «πολλαπλά» στα οποία, σύμφωνα με μαρτυρίες των τεχνιτών, έκανε δεκάδες παρεμβάσεις, προκειμένου να δώσει στους αποδέκτες του ένα άρτιο αισθητικό αποτέλεσμα. Από αυτή την άποψη, τα «πολλαπλά» του θεωρούνται αυτόνομα έργα, με τη δική του αισθητική εντελέχεια το καθένα.

Σύμφωνα με την επιμελήτρια της έκθεσης και υπεύθυνη της διοργάνωσης, ιστορικό τέχνης Αθηνά Σχινά, μαζί «με την ατμόσφαιρα των χρωμάτων του ζωγράφου και του κόσμου των μορφών του μπορεί κανείς να παρακολουθήσει τον συσχετισμό πρωτοτύπων και “πολλαπλών” έργων. Εκτός των άλλων, ο θεατής έρχεται σε επαφή με έργα που ένα προς ένα τα είχε επιλέξει ο ζωγράφος, προκειμένου να αποκαλύψει το δικό του Πάνθεο θεμάτων και μοτίβων».

Ο Τσαρούχης διαμόρφωσε «μια άτυπη υποθήκη, τόσο για το παρόν του καιρού του όσο και για το μέλλον», τονίζει η επιμελήτρια και συνεχίζει: «Περισσότερο όμως από όλα, ο θεατής σε αυτή την έκθεση έρχεται σε επαφή  με τη μαγεία και το μυστήριο της δημιουργίας ενός ανήσυχου πνεύματος» και παράλληλα «συνδέεται με το ύφος και την υφέρπουσα ρυθμικότητα που κρύβει στις σιωπές της η κάθε του μορφή. H έκθεση αυτή, με άλλα λόγια, τονίζει την “φιλοσοφία” αξιών ζωής και τέχνης που υπαγορεύει μέχρι και σήμερα ο Γιάννης Τσαρούχης, ένας καλλιτέχνης επίκαιρος και ταυτοχρόνως διαχρονικός».