Retro Movies & TV 14: Σπάρτακος

Ο Σπάρτακος, η ταινία που μιλάει για τη μεγαλύτερη εξέγερση σκλάβων στην ιστορία της Ρώμης, είναι ένα επικό ιστορικό δράμα του 1960, που σκηνοθετήθηκε από τον Stanley Kubrick με πρωταγωνιστή τον Kirk Douglas. Το σενάριο είναι του Dalton Trumbo και βασίστηκε στο μυθιστόρημα Spartacus του Howard Fast.

Εκτός από τον Kirk Douglas (Σπάρτακος) στην ταινία παίζουν κι άλλοι σπουδαίοι ηθοποιοί, όπως ο Laurence Olivier (Κράσος), η Jean Simmons (Varinia), ο Charles Laughton (Γράκχος), ο Peter Ustinov (Batiatus), ο Tony Curtis (Antoninus) κ.α.

Λόγω του καστ και του δραματικού του θέματος, ο Σπάρτακος είναι μια από τις πιο διάσημες περιπέτειες. Ωστόσο, τα γυρίσματά του ήταν ακόμα πιο περιπετειώδη από την πλοκή της ταινίας. Υπήρχαν θέματα με τις μαύρες λίστες του Hollywood, σε μια περίοδο αντικομμουνιστικής υστερίας με τον μακαρθισμό να κυριαρχεί. Υπήρχαν θέματα του συμπαραγωγού και πρωταγωνιστή Kirk Douglas με τους σκηνοθέτες του. Αρχικά τον Anthony Mann και μετά τον Stanley Kubrick. Απέλυσε τον πρώτο και δήλωσε ότι δεν πρόκειται να ξανασυνεργαστεί ποτέ με τον δεύτερο.

Κι ο Kubrick όμως δούλευε πάνω σε ένα σενάριο, που δεν του άρεσε καθόλου και το θεωρούσε ηθικολογικό. Έριξε λοιπόν την προσοχή του στις σκηνές της μάχης. Τα γυρίσματα κράτησαν πολύ (167 μέρες). Για 6 ολόκληρες εβδομάδες ο Kubrick γύριζε την σκηνή της μάχης με τους 8,5 χιλιάδες κομπάρσους. Στις υπερπαραγωγές εκείνης της περιόδου η συμμετοχή χιλιάδων κομπάρσων ήταν αναγκαία (δεν υπήρχε τότε η ψηφιακή τεχνολογία).

ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΤΑΙΝΙΑΣ

Η ταινία δέχθηκε την θετική προβολή από τα mainstream ΜΜΕ, αλλά και μεγάλες διαμαρτυρίες από αντικομμουνιστικές ομάδες, οι οποίες έκλειναν κινηματογράφους που έπαιζαν την ταινία. Το θέμα ήταν μείζονος πολιτικού ενδιαφέροντος και ο ίδιος ο Αμερικανός Πρόεδρος JFK έσκισε μια από αυτές της ταινίες απαγόρευσης εισόδου που έβαζαν οι αντικομμουνιστές για να κλείσουν έναν κινηματογράφο.  Ο Kennedy  μπήκε να παρακολουθήσει την ταινία.

Αρκετές κριτικές επισήμαναν ότι η ταινία δεν έχει μεγάλη σχέση με την πραγματική ιστορία. Ωστόσο, πολλοί από τους χαρακτήρες της ταινίας προέρχονται από πραγματικές ιστορικές προσωπικότητες, όπως ο Σπάρτακος, ο Κράσος, ο Γράκχος. Πάντως, ο Σπάρτακος σκοτώθηκε στην μάχη και δεν σταυρώθηκε. Ο Γράκχος έζησε δεκαετίες νωρίτερα και βοήθησε στην οργάνωση μιας κοινωνικής μεταρρύθμισης. Ωστόσο, εξοντώθηκε σε μια εξέγερση εναντίον των μεταρρυθμίσεών του.

Η ταινία κέρδισε 4 όσκαρ (το όσκαρ β αντρικού, με τον Peter Ustinov, το όσκαρ καλλιτεχνικής διεύθυνσης, φωτογραφίας και κοστουμιών. Επίσης, είχε άλλες δύο υποψηφιότητες, καλύτερου μοντάζ και καλύτερης μουσικής, που όμως δεν κέρδισαν το χρυσό αγαλματίδιο.
Το 2008 το American Film Institute ανέδειξε τον Σπάρτακο στην πέμπτη θέση των καλύτερων επικών αμερικανικών ταινιών.

ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΑ

Την ταινία την έχουν δει σχεδόν όλοι, καθώς παίζεται σχεδόν ανελλιπώς στην Ελλάδα κάθε Πάσχα. Πιο πολύ ενδιαφέρον λοιπόν έχουν τα παρασκήνια γύρω από την ταινία, που είναι πάρα πολλά.

– Η αυθεντική εκδοχή είχε μια σκηνή όπου ο Κράσος (Laurence Olivier) προσπαθούσε να αποπλανήσει τον Αντονίνο (Tony Curtis). Λογοκρισία υπήρχε και τότε και ήταν ακόμα πιο αυστηρή. Ενώ ο Κράσος απέξω- απέξω μιλούσε για στρείδια και σαλιγκάρια, υπονοώντας τις ομοφυλοφιλικές προτιμήσεις, η παραγωγή σκέφτηκε να αλλάξει το σενάριο, βάζοντας τον να μιλάει για αγκινάρες και τρούφες. Φαίνεται ότι αυτά τα τρόφιμα ήταν λιγότερο σκανδαλιστικά στα αυτιά του κοινού της εποχής. Τελικά η σκηνή κόπηκε τελείως.
Επανήλθε όμως το 1991 στην αποκατάσταση της ταινίας. Κι έτσι την βλέπουμε κάθε χρόνο, όταν ο Σπάρτακος προβάλλεται το Πάσχα. Το αστείο είναι ότι δεν ακούμε τον Olivier στην σκηνή αλλά τον Anthony Hopkins να μιμείται τη φωνή του Olivier. Ο αυθεντικός ήχος της σκηνής είχε χαθεί και ο Olivier είχε πεθάνει. Ο Tony Curtis μπορούσε να πει τις δικές του ατάκες, αλλά τη φωνή του Olivier μιμήθηκε τελικά ο Hopkins, ο οποίος, εκτός των άλλων ταλέντων του, είναι και εξαίρετος μίμος.

-Μέρος της ταινίας γυρίστηκε στο κάστρο San Simeon του William Randolph Hearst, του μεγαλοεκδότη που ενέπνευσε την διάσημη ταινία «Πολίτης Κέιν» του Orson Welles. Αρκετές σκηνές από την ταινία «Ο Νονός» (1972) επίσης γυρίστηκαν εκεί.

-Η σκηνή με τον μαύρο μονομάχο που χαρίζει την ζωή στον Kirk Douglas είναι από τις πιο γνωστές της ταινίας. Για να πετύχει ο Kubrick την διάθεση που ήθελε από τον ηθοποιό Woody Strode, τον έβαζε να ακούει μουσική του Προκόφιεφ κάθε μέρα. Και πέτυχε αυτό που ήθελε.

-Ο Kubrick δεν πήρε τον έλεγχο του σεναρίου, γι’ αυτό και η ταινία δεν πρέπει να θεωρείται αντιπροσωπευτική του μεγάλου σκηνοθέτη. Ο σκηνοθέτης θεωρούσε ότι το σενάριο ήταν γεμάτο από ανόητη ηθικολογία. Από τότε ο Kubrick στις ταινίες του είχε τον απόλυτο έλεγχο.

– Ο Kubrick πήγε στην ταινία, γιατί ο πρωταγωνιστής Kirk Douglas τσακώθηκε με τον αρχικό σκηνοθέτη, Anthony Mann. Ο Κirk Douglas είχε δύσκολη συνεργασία και με αυτόν. Μάλιστα, δήλωσε ότι δεν θα ξανασυνεργαζόταν ποτέ με τον Kubrick, ενώ φαίνεται ότι μετάνιωσε που απέλυσε τον Mann. Μάλιστα, υπέγραψε σε ταινία του 1965 (The Heroes of Telemark) με τον όρο να προσληφθεί ο Anthony Mann ως σκηνοθέτης.

-Ο Kirk Douglas ως συμπαραγωγός της ταινίες προσέλαβε ανθρώπους που ήταν στη μαύρη λίστα του Hollywood την εποχή του αντικομμουνισμού στην Αμερική.

-Άνθρωποι της δεξιάς στο Hollywood καταδίκασαν την ταινία για μαρξιστική προπαγάνδα, πριν την έκδοσή της. Κι αυτό λόγω της πρόσληψης του Dalton Trumbo ως σεναριογράφου, ο οποίος ήταν στην αντικομμουνιστική μαύρη λίστα.

– Ο Peter Ustinov, με το Όσκαρ που κέρδισε, έγινε ο μοναδικός ηθοποιός που κέρδισε Όσκαρ σε ταινία του Stanley Kubrick.

Ο Charles Laughton απείλησε να μηνύσει πολλές φορές τον Kirk Douglas στην διάρκεια των γυρισμάτων. Οι απειλές ποτέ δεν πραγματοποιήθηκαν και ο Douglas πίστευε ότι ο Laughton απλά το έπαιζε πριμαντόνα.

-Ο Kubrick επανειλημμένα άκουγε τους Charles Laughton, Peter Ustinov και Laurence Olivier να ψιθυρίζουν κάτι. Νόμιζε ότι κουτσομπόλευαν εις βάρος του και έστησε αυτί. Και τότε κατάλαβε ότι αυτοί απλά διάβαζαν το σενάριο της ταινίας.