Τα ποιήματα του Μπόρχες έρχονται ξανά στα ελληνικά
Με τους τρεις τόμους των Ελληνικών Γραμμάτων για τα πεζά, τα δοκίμια και τα ποιήματα του Χόρχε Λουίς Μπόρχες να έχουν εξαντληθεί, είχε δημιουργηθεί αυτομάτως ένα τεράστιο κενό. Ο Μπόρχες είναι ένας από τους μεγαλύτερους λογοτέχνες του 20ου αιώνα, ένας από τους κολοσούς που ποτέ δεν πήρε το Νόμπελ και που έζησε μεγάλο μέρος της ζωής του τυφλός.
Ευτυχώς, τα δικαιώματα για τα έργα του Μπόρχες τα απέκτησαν οι Εκδόσεις Πατάκη, όπως έχει ανακοινωθεί εδώ και αρκετούς μήνες. Οι μεταφραστές παραμένουν οι ίδιοι: Δημήτρης Καλοκύρης για τα ποιήματα, Αχιλλέας Κυριακίδης για τα πεζά.
Και πλέον ετοιμάζεται ολοταχώς η έκδοση ενός τόμου με τα άπαντα ποιήματα του μεγάλου αργεντίνου λογοτέχνη. Μολονότι είναι περισσότερο γνωστός για τα πεζά λογοτεχνικά του έργα (διηγήματα), όσο περισσότερο όμως έχανε την όρασή του τόσο πιο συχνά επέστρεφε στην ποίηση. Και μάλιστα στην έμμετρη παραδοσιακή. Ο λόγος ήταν και πρακτικός. Το μέτρο τον βοηθάει να θυμάται τους στίχους και να μπορεί να τους επεξεργάζεται δια της μνήμης (καθώς η χρήση χαρτιού και μολυβιού ήταν πλέον αδύνατη).
Για το θέμα αυτό μιλάει και σε ένα κορυφαίο διήγημά του, το “Μυστικό θαύμα” (Μυθοπλασίες), το οποίο ο Μπόρχες έγραψε, όταν είχε αρχίσει πλέον η όραση του να ελαττώνεται αισθητά. Σε αυτό ο κεντρικός ήρωας, ο οποίος κατά κάποιον τρόπο μαγικό τρόπο (τον οποίο δεν θέλω να αποκαλύψω) είναι εξίσου παγιδευμένος σε μια κατάσταση ανάλογη με αυτήν που περιγράφει παραπάνω ο Μπόρχες και χρησιμοποιεί τον έμμετρο στίχο ως διευκόλυνση για να μπορεί να θυμάται και να επεξεργάζεται το έργο του.
Ως προς τα κριτήρια της επιλογής των ποιημάτων που βρήκαν θέση σε αυτήν την ανθολογία, ποικίλουν. Κάποια ποιήματα περιλαμβάνονται λ.χ. για λόγους ιστορικούς. Αλλα, για λόγους ειδολογικούς. Bασικό κριτήριο επίσης της επιλογής είναι η διακριτική θεματική ισορροπία: ο Mπόρχες επανέρχεται συχνά σε παρόμοια μοτίβα. Σε σχέση με την προηγούμενη έκδοση, μεταφραστής επεξεργάστηκε εκ νέου τη στιχουργική και την ρυθμική αγωγή των ποιημάτω.
“Η θεμελιώδης έννοια της βιβλιοθήκης στον Μπόρχες παίρνει μοναδικές διαστάσεις για τον μεταφραστή του, ο οποίος καλείται να ανατρέξει στις ίδιες πηγές για να διερευνήσει τις αποχρώσεις και την πιστότητα των παραθεμάτων, τα οποία πολύ συχνά ο συγγραφέας σκοπίμως αλλοιώνει.”
Παράλληλα, ο κ. Καλοκύρης συσχετίζει την ποίηση του Μπόρχες με αυτήν του Καβάφη: “Στην ποιητική του συχνά προσεγγίζει τις στρατηγικές του Καβάφη του οποίου ίσως αποτελεί και τον μοναδικό πραγματικό «συνεχιστή» (θεματολογία, ειρωνεία, ψυχρότητα καταγραφής, παρωδία κ.ά.) παρόλες τις προφανείς διαφορές και αποκλίσεις τους.”
