Στις Νύχτες Πρεμιέρας, είδαμε τις «Δαιμονισμένες» όπως θα ήθελε ο Ken Russell

Ποιος θα το πίστευε ότι μία από τις καλύτερες ταινίες που θα βλέπαμε το 2026 είναι μια ταινία του 1971; Κι όμως, 55 χρόνια μετά την πρώτη της κυκλοφορία, οι «Δαιμονισμένες» (The Devils) του Ken Russell επέστρεψαν στις αίθουσες και αυτή τη φορά μπορούμε να τις δούμε πολύ πιο κοντά σε αυτό που είχε πραγματικά οραματιστεί ο σκηνοθέτης. Την είδαμε στις Νύχτες Πρεμιέρας και κάπου ανάμεσα στις κραυγές, τις μοναχές που έχουν χάσει κάθε επαφή με την πραγματικότητα, τα απίστευτα σκηνικά και τη Vanessa Redgrave σε κατάσταση πλήρους παράνοιας, καταλάβαμε γιατί αυτή η ταινία κουβαλάει εδώ και δεκαετίες τον τίτλο της «αμφιλεγόμενης».

Γιατί το The Devils μπορεί να είναι μία παλιά ταινία που επέστρεψε για να μας θυμίσει ότι κάποτε το σινεμά ήταν πιο τολμηρό. Αλλά είναι και μία ταινία με τόσο πλούσιο και παράλογο ιστορικό που στιγμές αναρωτιέσαι αν παρακολουθείς το making of της ή την ίδια την ταινία.

Οι «Δαιμονισμένες» μάς μεταφέρουν στη Γαλλία του 17ου αιώνα και στην πόλη Loudun, όπου ο ιερέας Urbain Grandier βρίσκεται στο επίκεντρο μιας υπόθεσης μαζικής δαιμονικής κατοχής σε ένα μοναστήρι. Οι μοναχές υποστηρίζουν ότι έχουν καταληφθεί από δαίμονες, ο Grandier κατηγορείται ότι ευθύνεται και πολύ σύντομα η θρησκευτική υστερία αρχίζει να μπλέκεται με την πολιτική εξουσία. Μέχρι εδώ, θα μπορούσε να είναι μία ιδιαίτερα παρανοϊκή ιστορία τρόμου. Μόνο που υπάρχει ένα μικρό πρόβλημα: συνέβη στ’ αλήθεια.

Η ταινία βασίζεται στο βιβλίο του Aldous Huxley, The Devils of Loudun, που κυκλοφόρησε το 1952 και έχει επίκεντρο την πραγματική υπόθεση του Grandier και των μοναχών της Loudun. Ο Russell πήρε αυτή την ιστορία και την έκανε αυτό που μόνο εκείνος θα μπορούσε να κάνει: ένα εκρηκτικό μείγμα θρησκείας, σεξ, πολιτικής, βίας, υστερίας και εικόνων που μάλλον δεν θα έβαζες ποτέ στην ίδια πρόταση με τη λέξη «μοναστήρι».

Όσο ακραία κι αν μοιάζουν όλα όσα βλέπουμε, η αφετηρία τους δεν είναι προϊόν της φαντασίας κάποιου σεναριογράφου. Οι δαίμονες μπορεί να είναι κινηματογραφικοί, η παράνοια όχι και τόσο.

Το 1971 βέβαια, το κοινό δεν είδε ακριβώς την ταινία που είχε φτιάξει ο Russell. Οι «Δαιμονισμένες» βρέθηκαν από νωρίς αντιμέτωπες με τη λογοκρισία, με τη Warner Bros και τη βρετανική BBFC να ζητούν περικοπές. Η ταινία κόπηκε αρκετά ενώ ορισμένες από τις πιο αμφιλεγόμενες σκηνές εξαφανίστηκαν εντελώς από την εκδοχή που έφτασε στο κοινό – και η λογοκρισία δεν σταμάτησε εκεί. Σκηνές με σεξουαλικό περιεχόμενο, γυμνό και ακραία βία βρέθηκαν επίσης στο στόχαστρο, ενώ η αμερικανική εκδοχή υπέστη επιπλέον περικοπές προκειμένου η ταινία να μπορέσει να κυκλοφορήσει με R rating.

Με λίγα λόγια, το The Devils δεν λογοκρίθηκε απλώς. Κόπηκε, ξανακόπηκε και ξανακόπηκε μέχρι να χωρέσει σε αυτό που μπορούσε να αντέξει η εποχή του.

Εδώ είναι που η ιστορία γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρουσα. Γιατί αν σήμερα δούμε την ταινία και περιμένουμε να σοκαριστούμε αποκλειστικά από το σεξ, το γυμνό ή τη βία, μάλλον θα χάσουμε το καλύτερο κομμάτι.

Αυτό που έκανε το The Devils τόσο επικίνδυνο ήταν ο συνδυασμός τους με τη θρησκεία και την εξουσία. Ο Russell δεν ενδιαφέρεται απλώς να μας δείξει ανθρώπους που πιστεύουν ότι έχουν δαιμονιστεί. Τον ενδιαφέρει τι συμβαίνει όταν ο φόβος γίνεται εργαλείο, όταν η πίστη γίνεται όπλο και όταν η εξουσία χρειάζεται έναν ένοχο για να πετύχει αυτό που θέλει.

Σε αυτό το σημείο έρχεται η πραγματική σημασία της φετινής επανακυκλοφορίας. Για πρώτη φορά έχουμε μία επίσημα διαθέσιμη definitive εκδοχή, αποκατεστημένη σε 4K. Με άλλα λόγια 55 χρόνια μετά, βλέπουμε πολύ πιο κοντά στην ταινία που ήθελε να κάνει ο σκηνοθέτης και όχι στην ταινία που αποφάσισαν οι λογοκριτές ότι μπορούμε να δούμε.

Γιατί όταν επιτέλους αφαιρέσεις όλο τον θόρυβο γύρω από τη λογοκρισία, τις απαγορεύσεις και το «πόσο σοκαριστική ήταν για την εποχή της» μένει μία ταινία που εξακολουθεί να έχει κάτι να πει και μάλιστα κάτι αρκετά δυσάρεστο.

Πήγαμε στις Νύχτες Πρεμιέρας να δούμε την περιβόητη ταινία με τις δαιμονισμένες μοναχές και φύγαμε έχοντας στο μυαλό μας κάτι πολύ περισσότερο από το «πόσο ακραίο ήταν αυτό για το 1971». Γιατί ο Russell μπορεί να κάνει το The Devils όσο υπερβολικό, βίαιο και παραληρηματικό θέλει, όμως πίσω από όλα αυτά υπάρχει μία ιστορία που δεν χρειάζεται κανένα ειδικό εφέ για να γίνει τρομακτική.

Η ιδέα ότι ένας άνθρωπος μπορεί να μετατραπεί σε αποδιοπομπαίο τράγο. Ότι ένας ολόκληρος κόσμος μπορεί να παρασυρθεί από τον πανικό. Ότι η εξουσία μπορεί να εκμεταλλευτεί την πίστη, τον φόβο και την ανάγκη των ανθρώπων να βρουν μία εύκολη εξήγηση για κάτι που δεν καταλαβαίνουν. Έτσι, μία ταινία του 1971 καταφέρνει να μας κοιτάξει στα μάτια το 2026 και να μη μοιάζει καθόλου παλιά.

Ίσως τελικά οι «Δαιμονισμένες» δεν είναι τόσο σοκαριστικές όσο νομίζετε. Είναι πολύ χειρότερες. Γιατί το 1971 μπορεί να τρόμαζαν με αυτά που έδειχναν, αλλά το 2026 τρομάζουν περισσότερο με αυτά που λένε.