Jean Michel Jarre: Το επίκαιρο κάλεσμα του «Τελευταίου Ραντεβού»

Στις βραδυνές ειδήσεις της ΕΡΤ από τον Κώστα Χούντα, μαθαίνουμε το νέο. Στην προγραμματισμένη εκτόξευση του διαστημικού λεωφορείου Τσάλλεντζερ από το Ακρωτήριο Κανάβεραλ, συνέβη μια τραγωδία και μάλιστα σε ζωντανή σύνδεση. Θα ήταν η 25η διαστημική πτήση. Το Τσάλλεντζερ, που είχε κάνει ήδη τις 10 από αυτές, μετέφερε για πρώτη φορά εκτός από τους έξι αστροναύτες και την πρώτη πολίτη που θα ταξίδευε στο διάστημα. Την 37χρονη δασκάλα Κρίστα Μακώλιφ, από το Νιου Χαμσάϊρ, μητέρα δύο ανηλίκων παιδιών. Όλα ήταν οργανωμένα στο φουλ προβεβλημένο «διαστημικό πρόγραμμα» της ΝΑSΑ, που με τα πολλά – πολλά υποσχόταν ότι θα κάνει τα ταξίδια στο διάστημα μια καθημερινότητα.

Στην πραγματικότητα, η ΝΑSΑ, στην προσπάθειά της για να απομυζήσει όσα περισσότερα κονδύλια μπορούσε από το Κονγκρέσσο, έπρεπε να μπορεί να παρουσιάζει ότι είχε ήδη κάνει τα ταξίδια αυτά «ευκολάκι». Για την άτυχη Μακώλιφ, το επίπεδο δημόσιων σχέσεων της ΝΑSΑ είχε φτάσει μέχρι του σημείου να διαφημίζει ότι ήταν προγραμματισμένο η Μακώλιφ να πραγματοποιήσει και το πρώτο μάθημα για παιδιά «από το διάστημα». Γι’ αυτό και, αγνοώντας τις επισταμένες ενυπόγραφες και επώνυμες πιέσεις των μηχανικών της κατασκευάστριας εταιρίας Morton Thiokol, αποφάσισε να μην αναβάλει το ταξίδι του διαστημικού λεωφορείου, παρά την ύπαρξη καταφανούς κινδύνου, λόγω φθοράς των υλικών (ενός δακτυλίου που συνέδεε τους προωθητικούς πυραύλους) σε συνδυασμό με τις ιδιαίτερα χαμηλές θερμοκρασίες που προβλεπόταν ότι θα επικρατούσαν εκείνες της μέρες στο Κανάβεραλ της Φλόριντα, οι οποίες ήταν κατώτερες από αυτές για τις οποίες υπήρχε πιστοποίηση ανθεκτικότητας για μια σειρά από υλικά απαραίτητα για την πραγματοποίηση της πτήσης.

Στην σπουδή λοιπόν να ικανοποιήσουν το κέρδος και αδιαφορώντας εγκληματικά για τις ανθρώπινες ζωές, θέλοντας δε να εκπληρώσουν τις προσδοκίες που έτρεφε και διέδιδε ως επιταγές ο πλέον ένθερμος στα έγκατα της ρεπουμπλικανικής κυβέρνησης υποστηρικτής της ΝΑSΑ, ο Αντιπρόεδρος Τζωρτζ Μπους, οι κεφαλές της ΝΑSΑ έδωσαν το πράσινο φως για να πραγματοποιηθεί η εκτόξευση, η οποία μεταδιδόταν ζωντανά σε εθνική εμβέλεια, ενώπιον μάλιστα κοινού (κυρίως οικείων των 7 κοσμοναυτών) στο Κανάβεραλ και ήταν προγραμματισμένη να συμπέσει με διάγγελμα του Προέδρου Ρόναλντ Ρήγκαν.

Μοιραία, μόλις 72 δευτερόλεπτα μετά την εκτόξευση, κι ενώ το Τσάλλεντζερ βρίσκεται σε ύψος 46.000 ποδιών και κινείται με ταχύτητα 1,2 Mach, μετά από μια αλυσιδωτή αντίδραση διαρροής καυσίμων κι εκρήξεων, ανατινάζεται στον αέρα, σε ζωντανή μετάδοση. Τα κομμάτια του σκορπίζονται στη θάλασσα, όπως και το άθλια σχεδιασμένο πάνω σε ανθρώπινες ζωές διαστημικό πρόγραμμα, το οποίο διακόπτεται, τελικά, για δυόμισυ χρόνια.

Είναι μια τραγική υπόμνηση για πού μπορεί να οδηγήσει η ανθρώπινη απληστία, η υπεροψία ότι «ελέγχουμε» την τεχνολογία που έχουμε οι ίδιοι δημιουργήσει, σε μια χρονιά στην οποία, τρεις μήνες μετά το Τσάλλεντζερ, θα την υπογραμμίσει η εκατόμβη του Τσερνόμπυλ.

έρχεται στα χέρια του δανεική το Πάσχα του ’86, λίγο πριν ξεσπάσει ακριβώς αυτή, η δεύτερη παγκόσμια τραγωδία. Η μουσική του Jean Michel Jarre είναι τα χρόνια εκείνα –πολύ πριν καθιερωθεί ο όρος “new age”- πολύ διαδεδομένη στην Ελλάδα (“Oxygene”, “Zoolook”, Tα Κονσέρτα στην Κίνα, “Equinox”, “The Magnetic Fields”), τόσο ανάμεσα στους χαϊφαίστες των στερεοφωνικάδων, όσο και στη δημόσια τηλεόραση (τα ισντρουμένταλ θέματα των Jarre και Alan Parsons έπαιζαν κατά κόρον σε Αθλητική Κυριακή, σήματα εκπομπών και διαφημίσεις).

Ο δίσκος, με ένα μάλλον ποπ εξώφυλλο, καθώς στο ροζ – ροδί φόντο η γη (ένα θέμα διαχρονικά προσφιλές στα εξώφυλλα του Jarre, σε μια ευρεία γκάμα μεταμορφώσεων) κρύβει μέσα της ένα γυναικείο πρόσωπο, το οποίο προσπαθεί να ψιθυρίζει (ή κι ετοιμάζεται να φωνάξει) κάτι πολύ σημαντικό.

Το “Premiere Rendez Vous” εισάγει τον ακροατή, ιδίως τον ακροατή του Jarre, στον σύμπαν του δίσκου με μια βαριά ανάσα, μια ενοχλητικά βαριά αναπνοή συνθεσάϊζερ. Είναι η ανάσα του τέρατος της νέας, hi tech, εποχής. Το μίνιμαλ θέμα σε προϊδεάζει ότι ο συνθέτης του σκοπεύει να εξερευνήσει, με κάποια μελαγχολία και στοχαστικότητα την έννοια συναπάντημα, κουρνιασμένος, αθέατος κάπου δίπλα στο κοιμώμενο αυτό τέρας. Γιατί η δυσοίωνη ανάσα του, η οποία επανέρχεται διαρκώς κι ενώνει τα έξι θέματα του δίσκου με την αδιόρατη υπενθύμιση μιας από μακριά επερχόμενης απειλής.

Το “Second Rendez Vous”, με το μεγαλεπήβολο συμφωνικό του κτίσιμο και τις γυναικείες οπερατικές φωνές στα έγκατά του, θα μπορούσε να είναι ένα επικό ραντεβού με την ιστορία. Το ραντεβού της ανθρωπότητας με την τεχνολογική εξέλιξη, το κορυφαίο δημιούργημά της, τον σωτήρα, τον κολοφώνα και ταυτόχρονα την άβυσσό του.

To “Troisieme Rendez Vous” έχει την πλοκή υπόθεσης έργου της μετά-νουβέλ βαγκ περιόδου του Τρυφώ. Δισταγμός, εκκρεμότητα που αποκαλύπτει συναισθηματική τρώση. Ο πρωταγωνιστής περιφέρεται στα πλάνα με την βεβαιότητα ότι δεν έχει πουθενά αλλού να να ποντάρει για να κρατηθεί, να τον περικυκλώνει.

Όμως πάνω που η α΄ πλευρά ολοκληρώνεται με ανασφάλεια και κατατονία, η β΄ φέρνει την λύτρωση. Το άλμπουμ θα γίνει πασίγνωστο από το “Quatrieme Rendez Vous” (“4th Rendez-Vous”), το πρώτο της β΄ πλευράς. Ένα ανανεωτικό, αισιόδοξο, ρυθμικό «σχεδόν ποπ τραγούδι». Αυτό μπορεί πραγματικά να είναι η ελπίδα για το μέλλον. Αποπνέει τον ενθουσιασμό ενός πραγματικού, επικείμενου ερωτικού ραντεβού, με τα παστέλ χρώματα και το Βιντάλ Σασσούν άρωμα του 1986. Η τεχνολογία μπορεί να φέρει και την ελπίδα. Με την επιφανεική, άμεση και επικίνδυνα εύθραυστη ποιότητα αυτής της ευχάριστης μελωδίας.

με υποκαταστατές τις ανθρώπινες σχέσεις και την ντοπαμίνη του σερφαρίσματος, της αυτοπροβολής και την ψευδοκαλαισθησίας του ΑΙ πρέπει να ομολογήσουμε ότι σήμερα και αυτή η διάθεση αποτελεί μια διαδεομένη, βιωμένη πραγματικότητα. Και αυτό ο μέγιστος Jarre, ως συνεισφορά της τεχνολογίας, το είχε καταγράψει. Αν όχι προβλέψει.

Το “Cinquieme Rendez Vous” έρχεται να προσγειώσει. Ένα πειραματικό ιντερλούδιο, όπου απόηχοι από τα επί μέρους θέματα όλου του άλμπουμ συμπλέκονται σε ένα κπαπως ψυχεδελικό τετράλεπτο, πριν παραδοθούν σ’ ένα ξερό, ψυχρό programming, σαν μια ταξιαρχία από διαστημικά έντομα να συναγωνίζονται στο πακ μαν μέσα σε λίμνη.

Στο τελευταίο όμως μουσικό θέμα του δίσκου, έρχεται η απροσδόκητη σύνοψη και η κορύφωση μαζί. Στο “(Dernier) Last Rendez-Vous” ο χτύπος της καρδιάς από συνθετικός γίνεται ανθρώπινος. Και οδηγεί με αιθέριο background σε ένα θλιμμένο, αυτοσχεδιαστικό σόλο σαξόφωνο. Το ανθρώπινο, τόσο αβέβαιο, τόσο συνταρακτικό. Ιδίως, εφόσον πρόκειται για ένα σόλο σαξόφωνο το οποίο είχε γράψει και είχε σκοπό να αναπαραγάγει από το διάστημα, ένας άλλος από τους 7 κοσμοναύτες που χάθηκαν μαζί με το Τσάλλεντζερ, ο 35χρονος αφροαμερικάνος Ron Mc Nair, μεγάλος θαυμαστής της μουσικής του Jarre. Ήταν– χωρίς να το γνωρίζει-  η τελευταία καταγεγραμμένη ανθρώπινη κατάθεση του McNair στις επερχόμενες γενιές. Ματαιότητα, μοναξιά, εσώτερη ανάγκη ν’ ανοίξεις τα φτερά προς το άγνωστο κι ας χαθείς, όλα περιέχονται σ’ αυτό το συνταρακτικό τετράλεπτο περίπου σόλο.

Το «Τελευταίο ραντεβού», αντιληπτό πλέον ως μια μοναδική ιστορική και σημειολογική κατάσταση η οποία υπερβαίνει τις φιλοδοξίες ενός μουσικού άλμπουμ, είναι που στέφει τον δίσκο “Rendez-Vous” ως πραγματικά σημαδιακό για την εποχή του και σημαντικό για κάθε εποχή.