O θάνατος ενός ηθοποιού, από την Ομάδα Dulcinea στο ΠΛΥΦΑ

Βράδυ. Θέατρο. Ένα φτέρνισμα. Η ομάδα Dulcinea, από τις 16 Απριλίου και για λίγες παραστάσεις, παρουσιάζει, στο ΠΛΥΦΑ, το έργο «Ο θάνατος ενός ηθοποιού», σε σκηνοθεσία της Άννας-Μαρίας Ιακώβου.

Το έργο συνομιλεί με το διήγημα του Άντον Τσέχωφ «Ο θάνατος ενός δημοσίου υπαλλήλου» και μεταφέρει τον πυρήνα του στον σύγχρονο κόσμο, εκεί όπου η κοινωνική απαξίωση και η ενοχή του καλλιτέχνη έχουν πλέον εσωτερικευτεί. Στο δραματουργικό υλικό της παράστασης ενσωματώνονται επίσης θεατρικές διασκευές των διηγημάτων του Άντον Τσέχωφ «Ο Πιανίστας» και «Στο Νεκροταφείο».

Αντλώντας από τη σκέψη του Theodor W. Adorno, η παράσταση προσεγγίζει την τέχνη ως πεδίο κοινωνικής ενοχής: το «λαμπερό θέαμα» συχνά οικοδομείται πάνω στην ανασφάλεια, την έκθεση και τη ματαιότητα εκείνων που το παράγουν.

Δύο ηθοποιοί, ένας μουσικός και μία δημόσια υπάλληλος συνθέτουν ένα θέατρο που σταδιακά καταρρέει, μέσα από σκηνικές εικόνες που παραπέμπουν στην αισθητική των κλόουν και των παλιών μπουλουκιών.

Μια παράσταση για τη μικρή, καθημερινή απαξίωση που γίνεται εσωτερική καταδίκη.

Τι συμβαίνει όταν ο δημόσιος υπάλληλος Ιβάν Ντμίτριτς Τσερβιακόφ φτερνίζεται κατά τη διάρκεια μιας παράστασης πάνω στον υψηλόβαθμο κρατικό υπάλληλο Μπριζάλωφ;

Γιατί ο ηθοποιός που αναζητά τον τάφο του ηθοποιού Μούσκιν μοιάζει τόσο με έναν δημόσιο υπάλληλο;

Και ποιο «σουξέ» παίζει σε κάθε γάμο ο Πιοτρ Ρουμπλιόφ — ο «πιανίστας» του Τσέχωφ;

Ο ηθοποιός δεν πεθαίνει αντικειμενικά. Πεθαίνει όταν η αξία του εξαρτάται ολοκληρωτικά από την έγκριση του Άλλου. Κι αυτός ο Άλλος, αυτός ο Άλλος…

Έτσι, ένα απλό φτέρνισμα μπορεί να γίνει η αφορμή για έναν θάνατο.

«Όσο ακόμη οι καλλιτέχνες/ιδες απαξιώνονται κοινωνικά και θεσμικά, χρειάζεται να ανοίγουμε ξανά και ξανά τη συζήτηση για τη «χρησιμότητα» των ηθοποιών και του θεάτρου.

«Μη χρήσιμος, ενδεχομένως, για τον εαυτό του σήμερα, μη χρηστός για τους άλλους χθες, μήπως ο ηθοποιός συνιστά τελικώς τη φιγούρα του ΑΧΡΗΣΤΟΥ μέσα σε κοινωνίες που θεοποιούν τη χρησιμότητα, την αδελφή της, τη χρηστότητα, και την κοινή μητέρα τους, τη ΧΡΗΣΗ»;

Αυτά έγραψε ο Β. Παπαβασιλείου σχεδόν 20 χρόνια πριν στον πρόλογο του βιβλίου «Το παράδοξο με τον ηθοποιό» του Denis Diderot.

Το σημερινό παράδοξο, μου φαίνεται πως είναι η κανονικοποίηση της ελάχιστης αξίας που έχει σήμερα κοινωνικά το θέατρο και οι ηθοποιοί, σε βαθμό που κι αυτοί οι τελευταίοι νιώθουν πια εντελώς ματαιωμένοι. Τι να μας κάνει και το θέατρο την ώρα των πολέμων, των οικονομικών κρίσεων, των ανισοτήτων και των μεγάλων φόβων; Οι ηθοποιοί φοβούνται. Οι καλλιτέχνες φοβούνται. Οι δουλειές τους δεν θεωρούνται σημαντικές και ο άνθρωπος τον 21ο αιώνα προσδιορίζεται από το επάγγελμά του.

Κι όμως, οι ηθοποιοί είναι αυτές οι γενναίες, αυτές οι ευαίσθητες, αυτοί οι εύθραυστοι, αυτοί οι δυναμικοί, που επενδύουν τελικά στο συλλογικό φαντασιακό και στην κοινή εμπειρία, παρά τις απογοητεύσεις και τις ματαιώσεις.

Με τον «Θάνατο ενός ηθοποιού» επιχειρούμε μια μικρή αντίσταση απέναντι στη ματαίωση που συχνά συνοδεύει το επάγγελμα του ηθοποιού. Αντιστεκόμαστε με τον τρόπο του Μπέκετ: «Προσπάθησε ξανά. Απότυχε ξανά. Απότυχε καλύτερα».

Η Dulcinea Compania ιδρύθηκε με σκοπό τη δημιουργία καλλιτεχνικών δράσεων, ερευνητικών και εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων.

Έχει επιχορηγηθεί από το ΥΠΠΟ (2022–2025) και έχει συνεργαστεί με την Ισπανική Πρεσβεία στην Αθήνα, τους Los Torreznos, το ThessFringe Festival, τις εκδόσεις «Μεταίχμιο» κ.ά.

Συμμετείχε στην Biennale Θεσσαλονίκης («#thehead | On becoming an animal» του Πάνου Σκλαβενίτη), ενώ παραστάσεις της έχουν παρουσιαστεί στο Πλύφα, Θέατρο 104, Pikap Kato, Θέατρο Άνετον, Space Lab, Artbox Φαργκάνη, Ρομαντικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Tavros Art Space κ.ά.