Ο Ναυτικός, του Φερνάντο Πεσσόα στο Θέατρο Βαφείο Λάκης Καραλής

To Θέατρο Βαφείο Λάκης Καραλής παρουσιάζει από τις 25 Φεβρουαρίου τον «Ναυτικό» του Φερνάντο Πεσσόα, σε σκηνοθεσία Δανάη Κατσαμένη.

Παρελθόν. Παρόν. Μέλλον. Και πάλι παρελθόν. Τρεις γυναίκες. Γυναίκες σκιές. Γυναίκες σκέψεις. Κι ένα κορίτσι. Πεθαμένο. Ζωντανό. «Ο Ναυτικός» του Φερνάντο Πεσσόα δεν είναι παρά ένας καταιγιστικός συνειρμός. Ή μάλλον. ένας σπαραγμός. Εδώ, οι λέξεις, τα πρόσωπα, οι σκέψεις, οι καθρέφτες, τα τοπία, καταδύονται στα πιο αχανή και σκοτεινά νερά του ανθρώπινου ψυχισμού. Αψηφώντας τα τεράστια επίπεδα της πίεσης, τις ακραία χαμηλές θερμοκρασίες, οι γυναίκες του Πεσσόα μοιάζουν με σκάφανδρα που εισχωρούν στην αρτηρία της ψυχής. Ανιχνεύουν τα αδιέξοδα του νου και τις ψυχοκοινωνικές επιπτώσεις που προκαλεί στον άνθρωπο ένας κόσμος που δεν έχει πια κάτι να δώσει, παρά μόνο αφόρητη δυστυχία. Οι ζωντανοί βαδίζουν μπροστά απ’ το μεγάλο παράθυρο σαν υπνοβάτες. Στέκονται σιωπηλοί παρατηρώντας τη ζωή. Κι εκεί, πέρα μακριά η θάλασσα, το σφύριγμα του πνέοντος ανέμου, τα βουνά, κάτι που έρχεται μα που πάντα αργεί.

Ο Φερνάντο Πεσσόα σ’ ένα από τα διασημότερα έργα του «Το βιβλίο της ανησυχίας», γράφει: Δεν έκανα τίποτε άλλο πέρα από το να ονειρεύομαι. Αυτό ήταν, και μόνο αυτό, το νόημα της ζωής μου. Ποτέ δεν είχα άλλη πραγματική ενασχόληση πέρα από την εσωτερική μου ζωή. Ποτέ δεν θέλησα να είμαι τίποτε άλλο πέρα από ονειροπόλος. Σε όποιον μου είπε να ζήσω δεν έδωσα ποτέ σημασία. Ποτέ δεν αγάπησα άλλο από το τίποτα. Από τη ζωή τίποτε άλλο δεν ζήτησα πέρα από το να περάσει από μέσα μου χωρίς να την αισθανθώ.

Τι συμβαίνει όμως όταν τα όνειρα γίνονται εφιάλτες; Όταν τα πάντα συμβαίνουν μέσα στην πιο παγωμένη, την «πιο μαύρη νύχτα»; Όταν το τίποτα και η ματαίωση αρχίζουν να αποκτούν σώμα και ύπαρξη; Όταν η νοσταλγία γίνεται ακόμα πιο οδυνηρή απ’ την ίδια την πραγματικότητα; Και πώς μπορεί κανείς να καταφέρει να ξεφύγει από «αυτό το ομιχλώδες τοπίο» του φόβου, της απομόνωσης και του ψυχικού αδιεξόδου;

Ο Φερνάντο Πεσσόα γράφει το έργο «Ο Ναυτικός» μέσα σε μια νύχτα. Λίγο πριν το ξέσπασμα του Μεγάλου Πολέμου. «12, 13 Οκτώβρη 1913» όπως ο ίδιος σημειώνει.  Μας τοποθετεί σ’ ένα τοπίο ονείρου. Δίπλα στη θάλασσα. Τρεις γυναίκες ξενυχτούν δίπλα στο φέρετρο ενός κοριτσιού αναπολώντας τη ζωή που πέρασε. Στο επίκεντρο της αφήγησης τους, βρίσκεται το όνειρο. Ένας Ναυτικός, που κάποτε, ναυάγησε σε ένα έρημο νησί. Ο ναυτικός αυτός, για να μην τρελαθεί από τη μοναξιά, έπλασε με τη φαντασία του μια πατρίδα, μέσα στην οποία βρήκε την προσωπική του πληρότητα, τη συγκινησιακή γνώση της ζωής. Η ανάγκη του γι’ αυτή τη νέα ψεύτικη ζωή, τον έκανε να αρνηθεί τη θάλασσα και την επιστροφή, μένοντας κλεισμένος για πάντα στην κατασκευασμένη πραγματικότητά του.

Στο στατικό αυτό δράμα, τίποτα δεν μένει στάσιμο. Τα πάντα καλπάζουν είτε προς το φως είτε προς το σκοτάδι. Η έντονη σωματικότητα κι οι λέξεις σπάνε την φαινομενική ακινησία, σε μια προσπάθεια να αναδειχθεί, όχι η εξωτερική, μα η ένταση της εσωτερικής κίνησης των σκέψεων του ανθρώπου, που ακροβατεί ανάμεσα στη ζωή και το θάνατο, στην πραγματικότητα και την άρνηση της, που ακροβατεί ανάμεσα στην παραίτηση ή στην απόφαση για την αλλαγή αυτού του κόσμου που γεννά μόνο δεινά.