ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ
16
ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ
Πέρασε ένας χρόνος από τον θάνατο του David Lynch κι ενώ πέρσι έγραφα ένα αφιέρωμα για το κινηματογραφικό του έργο, φέτος θέλω να μοιραστώ κάποιες σκέψεις -κυρίως ακατέργαστες. Η είδηση για τον θάνατό του συντάραξε μεγάλη μερίδα του σινεφίλ κοινού κι ακόμη και τώρα με δυσκολία πιστεύουμε ότι όντως έφυγε από τη ζωή.
Το 2025 -την πρώτη χρονιά χωρίς εκείνον- το αφιέρωσα στο Twin Peaks, που πάντοτε ήθελα να δω αλλά διαρκώς αμελούσα. Το ξεκίνησα χειμώνα και το ολοκλήρωσα φθινόπωρο! Ήταν μια πολύ έντονη εμπειρία, με τα πάνω της και τα κάτω της και με παύσεις που αναπόφευκτα συνέβησαν. Μέσα σε αυτόν τον έναν χρόνο, έβγαζα κάποιες φωτογραφίες με το κινητό σε εντελώς άκυρες στιγμές και μέρη -φωτογραφίες που μου θύμιζαν κάτι «λιντσικό». Θα τις μοιραστώ μαζί σας, όχι γιατί είναι κάτι σπουδαίο αλλά ως αναπόσπαστο κομμάτι των σκέψεών μου.
Με την είδηση του θανάτου του, έκανα μια συνειδητοποίηση: σκεφτόμουν τον Lynch πάρα πολύ συχνά στην καθημερινότητά μου. Κι αυτό περισσότερο εντάθηκε μετά τον θάνατό του, παρά κόπασε. Δεν πιστεύω ότι είμαι η μόνη που βίωσε κάτι τέτοιο! Για κάποιους ίσως να ήταν ένας ακόμη σκηνοθέτης αλλά με όσα διάβαζα και με όσους φίλους συζητούσα, ο αντίκτυπος της τέχνης του διαπερνά κάθε μέθοδο μέτρησης.
Το σκηνικό της παράστασης «Ο Ομφαλός της Γης» στην Εναλλακτική Σκηνή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής
Έχετε ακούσει αυτό που λένε για τον David Bowie; Ότι απ’ όταν πέθανε, ο κόσμος γίνεται όλο και χειρότερος; Το ίδιο θα μπορούσαμε να πούμε και για τον συνονόματό του. Πέρσι είχα κλείσει το κείμενό μου με την πρόταση «Στην καραντίνα τον είχαμε κάθε μέρα να μας λέει τον καιρό στο κανάλι του στο Youtube και να τραβάει Τον Αριθμό της Ημέρας και, παρόλο που δεν θέλω να θυμάμαι καθόλου εκείνη την περίοδο, σίγουρα στο μέλλον θα αναπολώ τον καιρό που ασυνείδητα ήξερα ότι κάπου στον κόσμο ο David Lynch είναι ζωντανός…» Όντως, κάποιοι άνθρωποι κάνουν τον κόσμο καλύτερο απλώς με το να υπάρχουν κι αυτό μπορεί να ακούγεται πολύ ελπιδοφόρο (ή μια μπούρδα) αλλά εγώ το πιστεύω. Και μόνο η μικρή ελπίδα ότι αυτοί οι άνθρωποι θα δημιουργούσαν και πάλι τέχνη, η καρδιά μας ζεσταινόταν. Άλλο ένα παράδειγμα για τον κόσμο του κινηματογράφου είναι η πρόσφατη και εξίσου μεγάλη απώλεια του Béla Tarr. Όλοι πιστεύαμε ότι θα ξαναδούμε καινούργια ταινία του, όπως και στην περίπτωση του Lynch. Και σίγουρα μιλάμε για ανθρώπους που ακόμη είχαν πολλά καλλιτεχνικά αποθέματα…
Ένας κύκλος φωτός πέφτει πάνω σε ένα κυπαρίσσι
Παρόλα αυτά, άφησαν πίσω τους εξαιρετικά έργα. Η γοητεία τους επιδρά ακόμη πάνω μας και δεν θα πάψει να το κάνει. Στην περίπτωση του Lynch συγκεκριμένα, η επίδραση είναι πολύ πιο έντονη και εμφανής. Εύκολα θα δηλώσεις κάτι ως «λιντσικό»: θα διακρίνεις τις επιρροές σε μια νέα ταινία, θα ακούσεις ένα κομμάτι που θα έμπαινε σε ταινία του, θα δεις έναν πίνακα και θα θυμηθείς τα έργα του. Όμως, την ίδια στιγμή ο Lynch δεν ανήκει στην pop κουλτούρα με την κλασική έννοια του όρου (τουλάχιστον μέσα στο δικό μου κεφάλι). Και με αυτό δεν εννοώ ότι δεν έχει δει πολύς κόσμος τις ταινίες του γιατί μόνο ψέμα θα ήταν ένας τέτοιος ισχυρισμός. Όμως, το ότι πολύς κόσμος έχει την τέχνη του ως αναφορά, δεν σημαίνει ότι θα κάνει τις ίδιες συνάψεις. Το «λιντσικό» είναι ένας πολύ ευρύς όρος και κουμπώνει ξεχωριστά στα βιώματα και τις σκέψεις κάθε θεατή.
Silencio
Αυτό, αν με ρωτάτε, είναι μαγικό. Δεν το καταφέρνει κάθε καλλιτέχνης και σίγουρα δεν το επεκτείνει στην αιωνιότητα με τόση ελευθερία. Ο Lynch μάς μιλούσε με κόσμους ολόκληρους, με ηχητικά τοπία, με ακαθόριστα μέρη και αλλόκοτους χαρακτήρες, μέσα από το σκοτάδι και μέσα από το φως. Η τέχνη του δεν είχε όρια, ούτε και καλούπια. Δεν είχε απαντήσεις αλλά ερωτήσεις. Δεν είχε ένα ευδιάκριτο μονοπάτι αλλά πολλά αχανή παρακλάδια.
Κολάζ από το Twin Peaks πάνω σε φωτογραφία από ένα παράξενο φως στις κουρτίνες ενός μπαρ
Βρισκόμαστε εν μέσω μιας διαρκούς κατανάλωσης ταινιών και σειρών που παράγονται με μοναδικό σκοπό την πρόχειρη διασκέδαση και που συχνά υστερούν σε καλλιτεχνική ματιά. Από την άλλη, ο Lynch στα 90s πήρε στα χέρια του ένα τηλεοπτικό προϊόν και του έδωσε καλλιτεχνική αξία, πείθοντας και τον πιο δύστροπο ότι μπορεί να υπάρξει ποιότητα στην τηλεόραση. Μπορεί 30 χρόνια μετά, πλατφόρμες σαν το Netflix να μην υπολογίζουν το κοινό τους (ή καλύτερα, να το υποτιμούν) αλλά αυτή η ανάγκη μας για τέχνη με νόημα είναι που θα σταθεί εμπόδιο. Κι ότι ο Lynch έφυγε από τη ζωή αλλά το έργο του πάλλεται σαν φλόγα που δεν σβήνει είναι ακριβώς η απόδειξη της άρνησής μας να παραδεχτούμε ότι παραμένουμε εμείς ζωντανοί σε έναν κόσμο που όλο και χειροτερεύει. Σε έναν κόσμο που θέλουμε περισσότερους σαν τον Lynch αλλά καταλήγουμε να λαμβάνουμε το ακριβώς αντίθετο.
Κουρτίνες θεάτρου
Η απάντηση που πολλοί ψάχνουμε για την αιτία της μεγάλης επιρροής που ασκεί το έργο του και όλη η προσωπικότητά του πάνω μας (πέρα από την εμφανή: εξαιρετικό συνολικό έργο και εξαιρετικός άνθρωπος), ξέρω που κρύβεται. Στο ασυνείδητό μας. Πέρα από κάθε άλλη ταινία, το τι συμβαίνει μέσα μας ερχόμενοι σε επαφή με έργα του Lynch βρίσκεται μόνο εκεί. Και δεν χρειάζεται να ξέρουμε περισσότερα. Όπως κι εκείνος δεν ήθελε να εξηγήσει ποτέ τις ταινίες του.
Αυτή την περίοδο διαβάζω το βιβλίο “David Lynch: Now It’s Dark” και η συγγραφική ομάδα επέλεξε να συμπεριλάβει μια φράση του σκηνοθέτη: «Η ζωή είναι πολύ, πολύ περίπλοκη κι έτσι θα έπρεπε να επιτρέπεται να είναι και οι ταινίες». Κι αυτό τα συνοψίζει όλα!
