ΠΕΜΠΤΗ
28
ΜΑΪΟΥ
Το ντοκιμαντέρ “The Ground Beneath Our Feet” της Yrsa Roca Fannberg μάς βάζει σε έναν χώρο που συνήθως αποφεύγουμε να κοιτάξουμε κατάματα: έναν οίκο ευγηρίας. Και όμως, αυτό που βρίσκουμε εκεί δεν είναι βαριά σιωπή και μελοδραματικά βλέμματα στο κενό, αλλά ζωή. Κανονική ζωή γεμάτη με καφέδες, κουβέντες για τον καιρό (που στο Reykjavik είναι ολόκληρο θέμα συζήτησης), χειροτεχνίες, μαθήματα ισπανικών και τραγούδι στους διαδρόμους.
Η δράση εκτυλίσσεται στο Grund, το παλαιότερο, σχεδόν εκατονταετές γηροκομείο της Ισλανδίας. Εκεί κάποιοι κάθονται σιωπηλοί, άλλοι γελούν δυνατά, κάποιοι χορεύουν. Δεν είναι όλοι χαρούμενοι, αλλά ούτε και όλοι θλιμμένοι. Είναι απλώς άνθρωποι σε μια συγκεκριμένη φάση της ζωής τους και αυτό από μόνο του είναι αρκετά ενδιαφέρον.
Η ταινία θα παρουσιαστεί στο 28ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, δίνοντας στο ελληνικό κοινό την ευκαιρία να γνωρίσει αυτή τη διακριτική, αλλά βαθιά ανθρώπινη προσέγγιση στην τρίτη ηλικία.
Καμία “συγκινητική ιστορία της γιαγιάς”
The Ground Beneath Our Feet: Όταν ο χρόνος λιγοστεύει
Αν περιμένεις το κλασικό ντοκιμαντέρ όπου ακολουθούμε έναν γλυκύτατο 95χρονο που αφηγείται τα νιάτα του πριν πέσει η αυλαία με δραματική μουσική, μάλλον θα εκπλαγείς. Η Fannberg αποφεύγει συνειδητά αυτή τη φόρμουλα. Δεν υπάρχει ένας πρωταγωνιστής που μάς “καθοδηγεί” συναισθηματικά. Αντίθετα, έχουμε μια ανθρώπινη χορωδία.
Βλέπουμε μικρές στιγμές: ένα βλέμμα που χάνεται στο παράθυρο, ένα αστείο που πετυχαίνει, μια αυθόρμητη μελωδία. Η ταινία δεν σου λέει πότε να συγκινηθείς. Δεν ανάβει φωτεινή επιγραφή που να γράφει “τώρα κλάψε”. Και αυτό είναι ανακουφιστικό.
Μια σκηνοθέτρια που δεν κοιτά από απόστασηΗ Yrsa Roca Fannberg δεν μπήκε στον χώρο ως επισκέπτρια με κάμερα. Δούλεψε για χρόνια εκεί ως βοηθός φροντίδας. Ξεκίνησε επειδή χρειαζόταν δουλειά όσο σπούδαζε και μοντάριζε την πρώτη της ταινία μεταξύ Ισλανδίας και Ισπανίας, αλλά τελικά έμεινε. Εκπαιδεύτηκε ως βοηθός νοσηλεύτρια και συνεχίζει να εργάζεται στο ίδρυμα όταν δεν γυρίζει ταινίες.
Αυτό αλλάζει τα πάντα. Η ματιά της δεν είναι τουρίστα. Είναι ανθρώπου που έχει ζήσει την καθημερινότητα, που έχει δει τον θάνατο να συμβαίνει χωρίς φανφάρες. Γι’ αυτό και δεν τον παρουσιάζει ως καταστροφή.
«Είναι για τον θάνατο». Ή μήπως όχι;
The Ground Beneath Our Feet: Όταν ο χρόνος λιγοστεύει
Όταν έδειξε την ταινία σε μία από τις ενοίκους, εκείνη της είπε ότι είναι ξεκάθαρο πως μιλά για τον θάνατο. Η σκηνοθέτρια έχει άλλη άποψη: η ταινία είναι για τη ζωή πριν από τον θάνατο. Για εκείνη τη φάση όπου ο χρόνος έχει μετρηθεί, αλλά δεν έχει εξαφανιστεί.
«Πεθαίνουμε επειδή είμαστε ζωντανοί», έχει πει. Και κάπου εκεί η ταινία πατάει γερά. Δεν ωραιοποιεί υπερβολικά, αλλά ούτε βουτάει στη μαυρίλα. Χρησιμοποιεί μάλιστα μια πολύ απλή μεταφορά: η ζωή είναι σαν ένα λουλούδι. Μπορείς να το ποτίζεις όσο θέλεις, αλλά κάποια στιγμή θα μαραθεί. Δεν είναι αποτυχία, είναι κύκλος.
The Ground Beneath Our Feet: Όταν ο χρόνος λιγοστεύει
Η ταινία είναι αργή και πιθανότατα αυτό είναι απολύτως σκόπιμο. Ο ρυθμός της θυμίζει τη ζωή των ίδιων των ενοίκων: δεν τρέχει, δεν βιάζεται, δεν κορυφώνεται. Σε έναν κόσμο που όλα πρέπει να συμβαίνουν «τώρα», αυτή η επιβράδυνση μοιάζει σχεδόν ριζοσπαστική.
Το “The Ground Beneath Our Feet” δεν προσπαθεί να μάς κάνει να λυπηθούμε τους ηλικιωμένους. Μάς καλεί απλώς να τους δούμε. Όχι ως σύμβολα φθοράς, αλλά ως ανθρώπους που ακόμα γελούν, τραγουδούν και (κάποιες φορές) μαθαίνουν ισπανικά στα 90 τους. Και αν αυτό δεν είναι μια μικρή νίκη της ζωής, τότε τι είναι;
