Με το POV ενός φαντάσματος: Το Presence του Soderbergh είναι ένα θρίλερ διαφορετικό από τα άλλα

Σας αρέσουν οι ιστορίες φαντασμάτων; Το σινεμά έχει εξερευνήσει με ποικίλους τρόπους αυτό το άγνωστο και συνάμα σαγηνευτικό θέμα. Όμως, απ’ ότι φαίνεται, στο “Presence”, που πρόκειται να κυκλοφορήσει στις 20 Φεβρουαρίου από την Tanweer, ο σκηνοθέτης Steven Soderbergh (“Erin Brockovich”, “Ocean’s Eleven”, “Contagion”) παρουσιάζει μια ιστορία φαντασμάτων με έναν πρωτοποριακό τρόπο που δεν έχει ξαναγίνει στην ιστορία του κινηματογράφου. Ολόκληρη η ταινία παρουσιάζεται μέσα από την οπτική γωνία –το λεγόμενο POV, ξέρετε- του φαντάσματος!

Και θα αναρωτηθείτε, μα καλά δεν έχει ξαναγίνει ποτέ αυτό; Έχει ξαναγίνει αλλά όχι σε ολόκληρη την ταινία και με τον μοναδικό τρόπο που το αποτυπώνει ο Soderbergh. Ας δούμε πώς το κατάφερε αυτό αλλά και ποιες ταινίες έφτασαν κοντά σε αντίστοιχες προσεγγίσεις.

Η αφίσα της ταινίας “Presence” του Steven Soderbergh

Σύνοψη: Σε αυτό το σπίτι δεν είσαι ποτέ μόνος. Είναι εκεί πριν καν μετακομίσει η οικογένεια. Είναι μάρτυρας των πιο προσωπικών άβολων στιγμών. Περιφέρεται στο σπίτι των καινούριων ενοίκων με υπερφυσική ταχύτητα. Δίνει ασυνήθιστη προσοχή στην Chloe, την έφηβη που δεν είναι η αγαπημένη της μητέρας της, αλλά ούτε του αδελφού της. Θέλει – όχι, χρειάζεται – κάτι. Όσο περνάει ο καιρός, η παρουσία σχεδιάζει το πλάνο για να πετύχει το στόχο της.

Πρωταγωνιστούν: Lucy Liu, Chris Sullivan και Callina Liang.

Τα γυρίσματα του “Presence” κράτησαν μόνο 11 μέρες σε ένα και μοναδικό σπίτι στο Cranford του Νιου Τζέρσεϊ. Ο Soderbergh ανέλαβε και τον ρόλο του διευθυντή φωτογραφίας, με το ψευδώνυμο Peter Andrews (το όνομα του πατέρα του) ενώ, ήταν κι ο χειριστής κάμερας -φορούσε παντόφλες για να μην ακούγονται τα βήματά του. Επέλεξε την ψηφιακή κάμερα Sony a9 III, η οποία είναι μικρή κι ελαφριά και, άρα, η τέλεια επιλογή για να αποτυπώσει αυτές τις ομαλές, ρευστές κινήσεις της κάμερας, τις κινήσεις ενός φαντάσματος.

“Presence” του Steven Soderbergh

Βέβαια, το να αποτυπώσει πειστικά τέτοιου είδους υπερφυσικές κινήσεις, σε μονοπλάνα μεγάλης διάρκειας που εκτείνονται σε διάφορους χώρους του σπιτιού, ήταν μια πρόκληση για τον χειρισμό της κάμερας. “Ένιωσα πως έκανα γυμναστική” έχει δηλώσει ο Soderbergh “Ήταν πολύπλοκο αλλά και πολύ διασκεδαστικό. Ήταν άλλου επιπέδου άγχος γιατί κατέστρεφα ο ίδιος περισσότερες λήψεις από κάθε άλλον στην ταινία σε μεγάλο βαθμό. Ήμουν αυτός που έλεγε ‘Cut. Τα σκάτωσα. Πρέπει να πάμε πάλι'”.

Παρά τις δυσκολίες, η ταινία καταφέρνει να αποτυπώσει αυτή την τρομακτική και υπερφυσική αίσθηση ότι βλέπουμε μέσα από τα “μάτια” του φαντάσματος, ότι γινόμαστε κι εμείς μια αόρατη παρουσία στον χώρο και παρατηρούμε σιωπηλά τους πρωταγωνιστές. Και το τόσο σαγηνευτικό και καινοτόμο στην ταινία έγκειται ακριβώς στο γεγονός ότι αυτή η οπτική του φαντάσματος δεν “σπάει” ποτέ!

Όμως, μια πρωτότυπη ιδέα, όσο καλή κι αν είναι κι όσο άρτια αν εκτελεστεί, μπορεί να “ξεφουσκώσει” με ένα κακό σενάριο. Απ’ ότι φαίνεται, το “Presence” στηρίζεται ΚΑΙ σεναριακά. Το έγραψε ο David Koepp, σεναριογράφος του “Jurassic Park” και του “Panic Room” και εστίασε σε ένα οικογενειακό δράμα, με τραύματα και κρυμμένα μυστικά. Οι χαρακτήρες δεν είναι μονοδιάστατοι και η πλοκή είναι κάθε άλλο παρά πρόχειρη. Δράμα και ατμοσφαιρικός τρόμος δένουν αρμονικά για να παράξουν ένα φρέσκο και ποιοτικό αποτέλεσμα.

“Presence” του Steven Soderbergh

Αντίστοιχα, έχει δοθεί ιδιαίτερη σημασία στον ήχο της ταινίας. Γενικά στις ταινίες τρόμου είναι σημαντικός αλλά πόσο μάλλον σε μια ταινία που αφορά 100% την οπτική του φαντάσματος. Τριξίματα, ψίθυροι και ανεπαίσθητοι θόρυβοι που ακούγονται στο σπίτι, ενισχύουν όλη αυτή την απόκοσμη και υπερφυσική ατμόσφαιρα.

Με μια πρώτη σκέψη, γνωστές ταινίες από την οπτική των φαντασμάτων που μας έρχονται στο μυαλό είναι το “Beetlejuice” (1988) του Tim Burton, το “Ghost” (1990) του Jerry Zucker και το “A Ghost Story” (2017) του David Lowery. Αλλά σε αυτές τις ταινίες τα φαντάσματα τα βλέπουμε, είναι ηθοποιοί που τα υποδύονται. Βλέπουμε την οπτική τους μεταφορικά, εννοώντας ότι ακολουθούμε την ιστορία από τη δική τους πλευρά. Δεν βλέπουμε κυριολεκτικά από τα μάτια τους. Με άλλα λόγια η κάμερα δεν γίνεται το βλέμμα τους!

Το Point of View (POV) πλάνο υφίσταται στον κινηματογράφο ήδη από τη δεκαετία του 1920 κι έχει πάρει διάφορες μορφές και χρήσεις μέσα σε έναν αιώνα, φτάνοντας στο σήμερα. Ειδικά το είδος των ταινιών τρόμου αποτελεί πρόσφορο έδαφος για να παραχθεί ο φόβος μέσω αυτού. Κλασικά παραδείγματα είναι τα POV των δολοφόνων στις slasher ταινίες, όπως η κλασική αρχή του “Halloween” (1978) του John Carpenter. Όμως και πάλι, μιλάμε για την οπτική ανθρώπων, όχι πνευμάτων. Διότι φάνηκε αποδεδειγμένα τρομακτικό το να βλέπουμε αντικείμενα να πετάγονται προς κάθε κατεύθυνση και πόρτες να ανοιγοκλείνουν μόνες τους στις ταινίες φαντασμάτων παρά να μας δείξουν κυριολεκτικά το ίδιο το φάντασμα. Κανείς δεν θα φοβόταν πια κάτι που είδε -που είδε πεντακάθαρα, γιατί ως jump scare προφανώς και παράγεται τρόμος- πόσο μάλλον την ίδια την οπτική του. Τώρα αναλύω τα αυτονόητα αλλά εκεί που θέλω να καταλήξω είναι ότι, πράγματι, δεν έχουμε ξαναδεί κάτι παρόμοιο στο σινεμά με αυτό που επιχειρεί εδώ ο Soderbergh και που δείχνει ικανό να μας τρομάξει.

“Presence” του Steven Soderbergh

Η μόνη ταινία τόσο κοντά σε όλο αυτό που μπορώ να σκεφτώ είναι το “Enter the Void” (2009) του Gaspar Noé. Πράγματι, αυτή η ταινία είναι ολόκληρη το POV ενός ανθρώπου που πέθανε και μεταφέρεται από μέρος σε μέρος, κάτι σαν η ψυχή του να περιφέρεται μετά τον θάνατο και να καταλήγει στην μετενσάρκωση -θεωρία που ο Noé ποτέ δεν επιβεβαίωσε. Καμία σχέση με φαντάσματα δηλαδή! Κι αυτό είναι σημαντικό διότι φαίνεται στην εκτέλεση. Υπάρχει χρήση CGI για να επιτευχθεί αυτή η οπτική γωνία όσων πλάνων ήταν αδύνατον να γυριστούν σε πραγματικό χρόνο -και χώρο- με οποιουδήποτε είδους εξοπλισμό. Επομένως, μάλλον, και πάλι μιλάμε για κάτι διαφορετικό που έχει μια μακρινή συγγένεια με το “Presence”.

Όπου κι αν καταλήγουμε περί πρωτοπορίας, μόνο βλέποντας την ταινία στην σκοτεινή αίθουσα θα μπορέσουμε να σχηματίσουμε μια άποψη και να διερωτηθούμε πάνω σε όλα αυτά. Ή μπορούμε να πάμε σινεμά απλά και μόνο για να προκαλέσουμε τους εαυτούς μας, εάν αυτός ο ατμοσφαιρικός τρόμος που μας υπόσχεται ο Soderbergh θα έχει επίδραση επάνω μας.