Ροβήρος Μανθούλης: Έφυγε από τη ζωή ο σπουδαίος σκηνοθέτης, ποιητής και διανοούμενος

Ο Ροβήρος Μανθούλης γεννήθηκε στην Κομοτηνή το 1929 αλλά μεγάλωσε στην Αθήνα. Στα μαθητικά του χρόνια υπήρξε μέλος του της Διάπλασης των Παίδων, του ΕΑΜ των Νέων και στη συνέχεια της ΕΠΟΝ, με αξιοσημείωτη αντιστασιακή δράση ενάντια στους κατακτητές.

Τις ανώτατες σπουδές του στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, με αντικείμενο τις πολιτικές επιστήμες, όταν και εξέδωσε και την πρώτη του ποιητική συλλογή με τίτλο «Σκαλοπάτια», το 1949, ακολούθησαν οι σπουδές πάνω στον κινηματογράφο και το θέατρο, έως το 1953, στο Πανεπιστήμιο Syracuse, στη Νέα Υόρκη.

Επιστρέφοντας στην Ελλάδα θα πραγματοποιήσει τα πρώτα του επαγγελματικά βήματα, αρχικά στο «Θέατρο της Τετάρτης» του Ε.Ι.Ρ, αργότερα με ντοκιμαντέρ και ταινίες μικρού μήκους για λογαριασμό της αμερικανικής κυβέρνησης με θέμα τις προόδους της ελληνικής γεωργίας και βιομηχανίας, ενώ, παράλληλα, θα αναλάβει καθήκοντα καθηγητή σε δύο κινηματογραφικές σχολές στην Ελλάδα, τη Σχολή Σταυράκου και τη Σχολή Ιωαννίδη.

Το 1958 θα εργασθεί για ένα σύντομο χρονικό διάστημα για το Υπουργείο Τύπου και Πληροφοριών όπου και θα γυρίσει το πρώτο, ίσως, ελληνικό ντοκιμαντέρ με θέμα το νησί της Λευκάδας. Το 1960, μάλιστα, θα ιδρύσει μια ομάδα εργασίας μαζί με τον Ηρακλή Παπαδάκη, Φώτη Μεσθεναίο και άλλους, την «Ομάδα 5», έχοντας ως στόχο την ανάπτυξη του ελληνικού ντοκιμαντέρ και την γνωριμία του ελληνικού κοινού με το είδος μέσα από διαλέξεις, προβολές, κινηματογραφικές λέσχες και τη δημιουργία σειράς ταινιών για διάφορους πολιτιστικούς οργανισμούς.

«Πρόσωπο με Πρόσωπο»

Τα πρώτα του βήματα στον χώρο της μυθοπλασίας θα τα πραγματοποιήσει στο πλαίσιο του εμπορικού κινηματογράφου. Το 1959 γυρίζει για λογαριασμό της εταιρείας παραγωγής του Αντώνη Ζερβού την κωμωδία «Η Κυρία Δήμαρχος» με τη Γεωργία Βασιλειάδου και τον Βασίλη Αυλωνίτη και το 1961 την «Οικογένεια Παπαδοπούλου», με τους Ορέστη Μακρή, Ντίνο Ηλιόπουλο, Παντελή Ζερβό, Κάκια Αναλυτή, Στέφανο Ληναίο και  Θανάση Βέγγο.

Το 1963 θα ακολουθήσει μια ακόμη κωμωδία, με τίτλο «Ψηλά τα Χέρια Χίτλερ», με τους Θανάση Βέγγο και Βασίλη Διαμαντόπουλο, η οποία βραβεύτηκε από την Ένωση Κριτικών Κινηματογράφου Αθηνών.

Στη συνέχεια, ασφυκτιώντας μέσα στις συνθήκες του εμπορικού κινηματογράφου και εμπνεόμενος από τα «Ιουλιανά» θα γυρίσει την πιο προσωπική και πολιτική του ταινία, το «Πρόσωπο με Πρόσωπο», όπου όντας ο ίδιος παραγωγός σε συνεργασία με μερικούς φίλους του, θα μπορέσει να εκφράσει ελεύθερη τις απόψεις του. Η γεμάτη καυστικό χιούμορ, ειρωνεία και γρήγορο ρυθμό ταινία, η οποία χρησιμοποιεί εύστοχα μια απλή ερωτική υπόθεση ως πρόσχημα για να αποφύγει τη λογοκρισία, θα κάνει πρεμιέρα στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης το 1966 και θα συνδεθεί με τον αντιδικτατορικό αγώνα, καταγράφοντας με προφητικό τρόπο το κλίμα εξαιτίας του οποίου η χώρα αργότερα θα οδηγηθεί στη Χούντα.

Για τη συγκεκριμένη ταινία, η οποία ενθουσίασε τη φοιτητική νεολαία και τους ξένους κριτικούς, θα λάβει το Βραβείο Σκηνοθεσίας του Φεστιβάλ. Τον επόμενο χρόνο προσκαλέστηκε να την παρουσιάσει σε διάφορα διεθνή φεστιβάλ. Το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου τον βρήκε στη Γαλλία, όπου και θα παραμείνει εκεί εξόριστος, με το Φεστιβάλ των Καννών να διοργανώνει λόγω των ελληνικών εξελίξεων ειδική προβολή του «Πρόσωπο με Πρόσωπο», το οποίο και φυσικά απαγορεύτηκε από το φασιστικό καθεστώς στην Ελλάδα.

«Ακυβέρνητες Πολιτείες»

Εκείνη την εποχή η Γαλλική Τηλεόραση αναθέτει στον Μανθούλη τη σκηνοθεσία ενός προγράμματος με τίτλο «Στην Αφίσα του Κόσμου». Τα γυρίσματα πραγματοποιούνταν σε ολόκληρο τον κόσμο και στην εκπομπή, η οποία είχε ως θέμα τις πολιτικοκοινωνικές ρίζες του θεάματος και της μουσικής, συμμετείχαν εμβληματικοί καλλιτέχνες ανάμεσα τους οι Ζακ Μπρελ, Τζόαν Μπαέζ, Ρόλινγκ Στόουνς, Νουρέγιεφ, Μελίνα Μερκούρη, Μίκης Θεοδωράκης, Μαρία Φαραντούρη κ.α. Μια βραβευμένη εκπομπή που αποθεώθηκε από τους κριτικούς και αγαπήθηκε από τους τηλεθεατές.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1970 θα γυρίσει δύο ταινίες για το μπλουζ, τη μουσική των καταπιεσμένων μαύρων, στις Ηνωμένες Πολιτείες, το «Ανεβαίνοντας τον Μισισιπή» και το «Μπλουζ με σφιγμένα δόντια». Θα ακολουθήσουν μια σειρά πολιτιστικών ντοκιμαντέρ υπό τον γενικό τίτλο «Μια Χώρα, Μία Μουσική».

Το 1975 θα αναλάβει την καλλιτεχνική διεύθυνση της ΕΡΤ, όπου και θα συνεργαστεί για το πρόγραμμα του καναλιού με προσωπικότητες όπως η Τώνια Μαρκετάκη και ο Πέτρος Μάρκαρης. Θα παραιτηθεί λόγω εξαιτίας κυβερνητικών παρεμβάσεων.

Μετά από διάφορα ταξίδια για λογαριασμό της Γαλλικής Τηλεόρασης θα αναλάβει για μικρό χρονικό διάστημα την καλλιτεχνική διεύθυνση της ΕΡΤ-2 και έπειτα θα γυρίσει τις «Ακυβέρνητες Πολιτείες» (1983-1986), μια σειρά, διασκευή της τριλογίας του Στρατή Τσίρκα, με πρωταγωνιστή τον Γιώργο Χωραφά. Το 1991 θα εκλεγεί Πρόεδρος της Ελληνικής Κοινότητας Παρισιού, όπου και οργάνωσε την ελληνική εβδομάδα με τίτλο «Η Ελλάδα στον Σηκουάνα» με θέμα της πολιτιστικές δραστηριότητες των Ελλήνων στη Γαλλία.

[relart 1]

Θα συνεργαστεί με το γαλλικό Υπουργείο Πολιτισμού και άλλους πολιτιστικούς θεσμούς της χώρας, και θα δημιουργήσει, ανάμεσα σε άλλα, ταινίες με «ελληνικά» θέματα. Κατά τη διάρκεια της ζωής του θα εκδώσει, επίσης, και 17 βιβλία.