Παγκόσμια Ημέρα Δασών: Τι απειλεί τα ελληνικά δάση;

credit: Javier Vecino

Ταυτισμένος με την ελληνική μυθολογία ως κατοικία των Θεών, ο ‘Ολυμπος περιβάλλεται από ένα φαντασιακό πέπλο που εκπορεύεται από την μυστηριακή ομορφιά του τόπου. Ο Όμηρος στην Ιλιάδα περιγράφει τον Όλυμπο ως μέγα και πολύδενδρο με τους θεούς να κατοικούν στις πτυχές, δηλαδή στα φαράγγια του.

Η μορφολογία του βουνού με τις ψηλές κορυφές του και τα έντονα καιρικά φαινόμενα προκάλεσε δέος στους πρώτους κατοίκους που σκαρφάλωσαν στους πρόποδες του από την εποχή του Σιδήρου, αποδίδοντας του μια θεϊκή υπόσταση.

Κι αν στην αρχαιότητα συνδέθηκε με την λατρεία των θεών σήμερα λογίζεται ως ένα από τα πολυτιμότερα μνημεία της ελληνικής φύσης. Χαρακτηρίζεται από μεγάλη ποικιλία τύπων βλάστησης λόγω του έντονου ανάγλυφου, της μικρής απόστασης από τη θάλασσα και των πολλών μικροπεριβαλλόντων που υπάρχουν.

Στον Όλυμπο έχουν καταγραφεί πάνω από 1700 είδη φυτών, τα οποία αντιπροσωπεύουν περίπου το 25% όλης της ελληνικής χλωρίδας!

Ο ορεινός όγκος του Ολύμπου ήταν ο πρώτος Εθνικός Δρυμός που θεσμοθετήθηκε με Βασιλικό Διάταγμα το 1938, ενώ με έκδοση Προεδρικού Διατάγματος το 1985, θεσμοθετήθηκε ο Κανονισμός Λειτουργίας του Εθνικού Δρυμού Ολύμπου.

Σε γενικές γραμμές στον Όλυμπο εντοπίζονται τέσσερις ζώνες βλάστησης, όχι πάντα διακριτές μεταξύ τους: Δάση Οξιάς, Ελάτης και Ορεινών Κωνοφόρων, δάση όπου κυριαρχεί το Ρόμπολο, ένα σπάνιο είδος Πεύκης, περιοχές πλούσιες σε υδροφόρες πηγές όπου πρωταγωνιστούν τα πλατάνια και οι ιτιές ενώ δεν λείπουν και οι μεγάλες εκτάσεις με τα εντυπωσιακά, αλπικού τύπου, λιβάδια.

Στον Όλυμπο έχουν καταγραφεί πάνω από 1700 είδη φυτών, τα οποία αντιπροσωπεύουν περίπου το 25% όλης της ελληνικής χλωρίδας! Από αυτά, πάνω από 160 φυτικά είτε ανήκουν σε κάποιο καθεστώς προστασίας είτε είναι σπάνια ή ενδημικά. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τους επιστήμονες παρουσιάζει το ενδημικό χασμόφυτο Jancaea heldreichii καθώς αποτελεί φυτικό λείψανο από την εποχή των Παγετώνων και συνιστά το μοναδικό είδος στο γένος του. Στο βουνό έχουν καταγραφεί μέχρι σήμερα 26 τοπικά ενδημικά είδη, που δεν τα συναντάμε πουθενά αλλού στον κόσμο.

Την ίδια ώρα, και ο χάρτης της ολύμπιας πανίδας έχει να επιδείξει πολλά και εντυπωσιακά. Ιστορικά έχουν καταγραφεί περί τα 150 είδη πουλιών ενώ τα τελευταία χρόνια απαντώνται 135 είδη. Στις βραχώδεις πλαγιές του Ολύμπου φωλιάζουν ο Φιδαετός, η Γερακίνα, ο Σφηκιάρης, ο Χρυσαετός, το Χαΐνι, το Ξεφτέρι, τα Κιρκινέζια και οι Πετρίτες ενώ η περιοχή γενικότερα αποτελεί σημαντικό πέρασμα για τη μετανάστευση αρπακτικών πουλιών. Την ίδια ώρα, στα πυκνά δάση θα συναντήσει κανείς μεγάλους πληθυσμούς από δρυοκολάπτες και παπαδίτσες.

Τα μεγάλα σαρκοφάγα, όπως η Καφέ Αρκούδα και ο Λύκος είναι περαστικά από τους πρόποδες του αλλά τουλάχιστον 40 είδη θηλαστικών κατοικούν στο βουνό. Ανάμεσα τους, δημοφιλέστερα είναι το Αγριόγιδο – συνιστά ίσως το πιο αντιπροσωπευτικό θηλαστικό που συνδέεται με τον Όλυμπο – το Ζαρκάδι, το Πετροκούναβο, το Αγριογούρουνο, η Αλεπού, ο Κόκκινος Σκίουρος, η Αγριόγατα καθώς και πολλά είδη νυχτερίδων.

Πολλές ερμηνείες αποδίδονται στην ονομασία του. Σύμφωνα με τον φιλόλογο της Αναγέννησης, Μάρκο Μουσούρο το όνομα Όλυμπος συγγενεύει με το ρήμα «λάμπω» και σημαίνει «ολολαμπής» ενώ νεότεροι ακαδημαϊκοί και γλωσσολόγοι εισηγούνται πως το όνομα του βουνού αντλεί από λέξεις σημιτικής προέλευσης (Ulumpos) που σημαίνει δύναμη στα ύψη.